Mặt bằng lãi suất tạo áp lực lên toàn nền kinh tế
Trong báo cáo mới phát hành với chủ đề Triển vọng Việt Nam 6 tháng cuối năm 2026, Công ty chứng khoán MB cho biết, lãi suất huy động trên thị trường ngân hàng tăng vọt khiến thị trường liên ngân hàng xuất hiện những biến động mạnh.
Cụ thể, đối với kỳ hạn 12 tháng, lãi suất huy động trung bình của nhóm ngân hàng Tier-1 (các ngân hàng thương mại nhà nước) đã vọt lên mức 8,3%, tương ứng mức tăng 254 điểm cơ bản so đầu năm. Lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng của nhóm ngân hàng Tier-2 (phần còn lại) thậm chí đã chạm mốc 8,52%, tăng 265 điểm cơ bản so đầu năm.
Diễn biến lãi suất tăng nhanh và mạnh trên cả hai nhóm ngân hàng cho thấy, áp lực thanh khoản cũng như sự cạnh tranh thu hút nguồn vốn tiền gửi đang diễn ra khá gay gắt. Ông Vũ Bình Minh, Giám đốc Kinh doanh vốn và tiền tệ, Khối Thị trường vốn và Dịch vụ chứng khoán HSBC Việt Nam nhận định, dù lãi suất điều hành được giữ nguyên, mặt bằng lãi suất liên ngân hàng và lãi suất huy động đã tiếp tục xu hướng đi lên trong nửa đầu năm nay.
“Chênh lệch tín dụng và huy động nới rộng hơn khiến thanh khoản tiếp tục chịu sức ép. Trong bối cảnh tăng trưởng vẫn cao kéo theo nhu cầu vốn cao nhưng lạm phát và tỷ giá cùng chịu sức ép từ môi trường bên ngoài, mặt bằng lãi suất sẽ tiếp tục phản ánh thế cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng và ổn định vĩ mô”, vị chuyên gia HSBC đánh giá.
Nhìn nhận về những thách thức hiện nay, ông Phạm Đức Ấn, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước thừa nhận, áp lực không nhỏ trong việc cân đối lãi suất khi nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế rất lớn nhưng khả năng huy động lại gặp nhiều hạn chế. Việc mặt bằng lãi suất huy động phải điều chỉnh tăng để đáp ứng cầu về vốn đã gián tiếp đẩy lãi suất cho vay lên cao, tạo thêm rào cản tài chính cho các doanh nghiệp trong khu vực sản xuất.
Ông Đinh Đức Minh, Giám đốc Đầu tư cấp cao của VinaCapital nhận định, thị trường chứng khoán đang chậm nhịp vì lực cản đến từ việc lãi suất huy động trong nước đã tăng khá mạnh. Xu hướng này đã đẩy biểu lãi suất huy động tại nhiều ngân hàng thương mại lên vùng từ 8% đến 9%.
Ông Tô Anh Hùng, Giám đốc REFI (công ty tư vấn đầu tư tài chính và bất động sản) cho biết, mặt bằng lãi suất nhích tăng cùng việc hết thời hạn ưu đãi tài chính đối với các khoản vay mua nhà giai đoạn 2024-2025 đang tạo ra những rào cản không nhỏ cho thị trường bất động sản. Khi lãi suất thả nổi vọt lên hơn 10%/năm từ mức ưu đãi 5-6%/năm ban đầu, chi phí trả gốc và lãi hằng tháng của người mua nhà đã tăng lên đáng kể. Tâm lý người mua trở nên thận trọng hơn, gián tiếp làm nhịp độ giao dịch trên thị trường bất động sản có phần chậm lại.
Khai thông dòng vốn dài hạn
Hiện nay, tiền gửi huy động phần lớn là ngắn hạn, chưa đáp ứng tương xứng với nhu cầu vay trung và dài hạn rất lớn để kiến thiết, mở rộng sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó, thị trường đang rất cần sự phát triển mạnh mẽ của kênh cung ứng vốn dài hạn từ thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp và thị trường chứng khoán, nhằm giảm bớt sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng.
Bà Nguyễn Thị Nga, Quyền Chủ tịch Hội Doanh nhân tư nhân Việt Nam cho biết, thời gian qua, Chính phủ đã điều hành chính sách tài khóa và tiền tệ linh hoạt, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng. Tín dụng xanh cần trở thành một động lực quan trọng cho tăng trưởng bền vững. Chính phủ cần nhanh chóng hoàn thiện cơ chế hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách nhà nước cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh đầu tư dự án xanh, kinh tế tuần hoàn. Các cơ quan quản lý cũng cần quy định rõ đối tượng, tiêu chí, nguồn kinh phí… để bảo đảm minh bạch, hiệu quả, hạn chế trục lợi chính sách.
Ông Hoàng Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty chứng khoán LPBank (LPBS) cho biết, trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu tổng vốn đầu tư của nền kinh tế để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng 10% là rất lớn, dự kiến đạt khoảng 38,5 triệu tỷ đồng trong 5 năm tới. Trong bối cảnh dư địa của kênh tín dụng truyền thống đã ở mức rất cao, việc mở rộng và phát triển thị trường vốn trở thành định hướng tất yếu.
Việc đẩy mạnh triển khai thị trường tài sản mã hóa kết hợp với Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá mới, giúp thu hút hiệu quả dòng vốn nước ngoài cho các dự án tiềm năng tại Việt Nam. Khi ngân hàng không còn phải chịu áp lực tài trợ vốn dài hạn, nhu cầu đua lãi suất huy động ngắn hạn sẽ giảm xuống.
Theo ông Phan Lê Thanh Long, Chủ tịch AFA Group, để giảm áp lực phụ thuộc quá lớn vào kênh tín dụng ngân hàng và tạo dư địa hạ lãi suất dài hạn cho nền kinh tế, hệ thống tài chính nên có chiến lược đa dạng hóa danh mục đầu tư của Quỹ Bảo hiểm Xã hội Việt Nam (VSS), kết hợp phát triển các quỹ hưu trí tự nguyện và quỹ mở. Quyết định 3168/QĐ-BTC được triển khai nhằm nắn chỉnh sự mất cân đối thị trường bằng cách giảm tỷ trọng đầu tư trực tiếp từ nhà đầu tư cá nhân, khuyến khích dòng vốn ủy thác qua các quỹ đầu tư chuyên nghiệp để tạo nguồn cung vốn ổn định, dài hạn.
Việc nâng hạng thị trường chứng khoán đang được hậu thuẫn bởi các cải cách thiết thực như hoàn thiện cơ chế thanh toán, nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL), đồng thời nâng cao tính minh bạch thông tin và khung pháp lý. Bước đi này hứa hẹn thu hút dòng vốn nước ngoài quy mô lớn và bền vững, tháo gỡ gánh nặng thanh khoản cho hệ thống tài chính.
Đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, các cơ quan quản lý đẩy mạnh xếp hạng tín nhiệm và chuẩn hóa khung pháp lý quy trình phát hành. Ở kênh trái phiếu Chính phủ, việc tăng quy mô từng đợt phát hành và duy trì kỳ hạn đa dạng giúp định hình đường cong lãi suất chuẩn cho thị trường. “Sự kết hợp đồng bộ của các trụ cột trên sẽ giúp định hình một thị trường vốn chuyên nghiệp, minh bạch và dồi dào thanh khoản, tạo tiền đề vững chắc để hạ mặt bằng lãi suất và tối ưu hóa chi phí vốn cho doanh nghiệp trong dài hạn”, ông Long nói.
Theo mục tiêu của Chính phủ, đến năm 2030, quy mô thị trường chứng khoán dự kiến đạt 120% GDP và thị trường trái phiếu đạt hơn 56% GDP. Riêng thị trường trái phiếu doanh nghiệp chiếm khoảng 25% GDP. Điều này phản ánh định hướng chuyển dịch cơ cấu huy động vốn từ phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng sang phát triển mạnh thị trường vốn.
