15-20 năm trước, nhiều quỹ nước ngoài mua vào cổ phần để trở thành cổ đông lớn, đối tác chiến lược, tham gia hội đồng quản trị, cùng xây dựng chiến lược với doanh nghiệp (DN). Đặt trong bối cảnh khi đó, lợi thế của các quỹ này, ngoài nguồn vốn, còn có sự am hiểu trong lĩnh vực tài chính và kinh nghiệm trên nhiều TTCK.
Trong khi đó, không ít công ty mới lên sàn, chỉ mới vận hành mô hình công ty đại chúng được vài năm, nên còn nhiều bỡ ngỡ trong việc chuẩn hóa sổ sách, quan hệ NĐT… Các quỹ nước ngoài, với kỹ năng, kinh nghiệm của mình có thể chia sẻ cho DN nhiều vấn đề. Sự đồng hành của một số quỹ nước ngoài trong một giai đoạn (khoảng những năm 2006-2016) đã góp phần đáng kể trong việc nâng tầm nhiều DN.
Nhưng quỹ vẫn là một tổ chức đầu tư. Theo thời gian, những lợi thế sẽ gặp giới hạn. DN trong nước ngày càng lớn mạnh về đội ngũ quản trị. Nhân sự trong nước cũng có thể xây dựng được các chiến lược vận hành DN. Đặc biệt, với các DN trong các lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi phải am hiểu về từng ngóc ngách thị trường, hoặc có bí quyết kinh doanh thì chỉ những người “có nghề” và thật sự lăn lộn mới có lợi thế. Có thể dẫn chứng trường hợp Tập đoàn Bảo Việt (BVH). Ngoài bề dày thương hiệu, thế mạnh trong hoạt động kinh doanh, đơn vị này còn nổi trội ở hệ thống các báo cáo như báo cáo thường niên, báo cáo phát triển bền vững… theo tiêu chuẩn quốc tế. Và cũng cần biết rằng, đội ngũ thực hiện các báo cáo của BVH có những người đã gắn bó với tập đoàn này nhiều năm, trước cả giai đoạn cổ phần hóa, đều hiểu sâu về ngành và nghiệp vụ chuyên môn… Nhiều DN trong nước cũng có hệ sinh thái đầu tư đa dạng không khác gì các quỹ nước ngoài.
Ngay cả lợi thế từng một thời nổi trội là vốn thì hiện nay không phải quỹ nào cũng thể hiện được ưu thế. Khối nước ngoài bán ròng nhiều phiên, nhưng giá trị bán ròng trong những phiên đó cũng chỉ tương đương 5-10% giá trị giao dịch. Số lượng tài khoản của NĐT cá nhân trong nước vẫn tăng mạnh là minh chứng cho việc dòng tiền của khối này tiếp tục giữ vị trí quan trọng trên thị trường. Những tài khoản tính bằng chục tỷ hay trăm tỷ đồng cũng không phải hiếm.
Những sự “đổi vai” kể trên lại tương ứng với thời điểm TTCK Việt Nam nâng hạng, đồng nghĩa với khả năng mở ra cơ hội đổi vai trong khối nước ngoài. Kỳ vọng hàng trăm tỷ USD vốn nước ngoài đổ vào thị trường trong nước thời gian tới đã được nhắc đến, nghĩa là các quỹ lớn hơn có thể sớm xuất hiện để tạo ra lực đẩy (catalyst) mới. Bản thân DN niêm yết, các công ty tư nhân, công ty chứng khoán trong nước hiện cũng đã có đầy đủ các nghiệp vụ chuyên môn trong việc huy động dòng vốn lớn từ các quỹ nhiều tỷ đô.