Là người trực tiếp chôn cất, chăm sóc 2 phần mộ liệt sĩ từ cuối năm 2005 và buổi sáng ngày 19/7 vừa qua, Trung tá Nguyễn Ngọc Toan cũng là người chứng kiến lễ khai quật, cất bốc hai liệt sĩ với niềm cảm động rưng rưng.
Sớm ngày 19/7, khi đỉnh đèo Pha Đin còn chìm trong sương mù bao phủ, Trung tá Nguyễn Ngọc Toan (công tác tại Tiểu đoàn 97, Bộ tham mưu quân khu 2) cùng với vợ và 2 cô con gái đi từ Phú Thọ lên cũng kịp nhập đoàn cất bốc hài cốt 2 liệt sĩ. Điều đặc biệt, hài cốt 2 liệt sĩ là do chính tay anh Toan đã từng gom nhặt vào cuối năm 2005, rồi sau đó cũng chính anh Toan cẩn thận đắp đất làm mộ ngay cạnh nơi làm việc là Trạm vi ba trên đỉnh đèo.
Gần 21 năm trôi qua với bao nhiêu đổi thay của cảnh và người, vậy nhưng anh Toan luôn canh cánh về 2 phần mộ và danh phận của hai người nằm đó. Đưa tay gạt ngang khóe mắt, Trung tá Nguyễn Ngọc Toan cố giấu niềm xúc động trong trái tim người lính đã mấy chục năm gắn bó với nắng gió rừng đèo.
Giọng nhẹ nhàng, Trung tá Nguyễn Ngọc Toan, khẽ kể: "Một ngày cuối năm 2005, khi đang trực tại Trạm vi ba Pha Đin 604 tôi nghe anh Quân là bộ đội công binh đang thực hiện dò mìn ở dưới đỉnh đèo gọi xuống. Giọng anh Quân gấp gáp làm tôi vô cùng lo lắng. Đi vội xuống dưới đường nơi anh Quân cùng mấy chiến sĩ đang dò mìn để phục vụ nâng cấp, mở rộng quốc lộ 6 tôi mới biết tin về 2 ngôi mộ".
Trước lúc lực lượng chức năng thực hiện cất bốc 2 hài cốt liệt sĩ, Trung tá Nguyễn Ngọc Toan đã đứng thật lâu trước 2 phần mộ.
Tôi nhớ rất rõ, khi đó anh Quân nói: "Toan ơi, máy dò đến đây phát hiện có vật, anh hỏi bà con chung quanh thì họ nói chỗ này có 2 ngôi mộ, nhưng vì nắng mưa bào mòn mộ thấp dần bằng mặt đường như thế. Giờ Toan tính sao? Báo tin cho địa phương hay anh em mình tự cất bốc?".
Nghe anh Quân hỏi, tôi chẳng đắn đo liền nêu ý kiến: "Theo em, anh em mình cứ khai quật mộ, rồi khi có hài cốt hay di vật thì mình báo tin chính quyền chứ giờ báo tin rồi nhỡ không phải thì rất ngại. Việc đã báo chính quyền là phải chuẩn xác anh ạ". Đồng tình với ý kiến của tôi, thế là hôm sau, mấy anh em chúng tôi cùng với anh Kiên (có nhà gần 2 ngôi mộ) đã tự tay khai quật.
Quả đúng như điều người dân địa phương nói, mấy anh em chúng tôi chỉ đào xuống mấy chục phân đã thấy các mảnh áo màu bộ đội, xẻng chuyên dụng của bộ đội bộ binh, lọ pê-ni-xi-lin (thủy tinh), vỏ thuốc tê-ta-xi-lin (dạng tuýp bằng nhôm), chuôi đèn pin và 2 hài cốt gần như còn nguyên.
"Ngay khoảnh khắc thấy các di vật và hài cốt dưới 2 phần mộ ấy, tim tôi như có người bóp nghẹt. Tôi hình dung cảnh bộ đội của ta băng rừng vượt núi suốt từ chiến khu Việt Bắc về đây và hình dung bộ đội ta hành quân trong đêm đông dưới mưa bom bão đạn, mà thương mà phục!", Trung tá Nguyễn Ngọc Toan xúc động nhớ lại.
Sau khi hoàn thành cất bốc 2 hài cốt thì không ai khác chính anh Toan đã chủ động gọi điện báo tin về huyện Tuần Giáo nhưng huyện trả lời không đủ thông tin, dữ liệu nên không tổ chức an táng về nghĩa trang liệt sĩ Tuần Giáo được. Lòng mang thêm nỗi buồn nặng trĩu, người Thiếu úy thông tin trạm vi ba Pa Đin 604 khi ấy chẳng nghĩ thêm được gì ngoài việc lặng lẽ ôm 2 hài cốt cùng với các di vật ngược đường về Trạm.
Tự tay gói ghém riêng từng hài cốt với các di vật riêng, Thiếu úy Toan nhờ anh Quân cử 3 chiến sĩ lên hỗ trợ làm mộ. Kể từ đó, nhà làm việc của Trạm vi ba Pha Đin có thêm 2 ngôi mộ. Và cũng từ đó, ngoài việc của người chiến sĩ thông tin trực trạm, thì mỗi ngày Thiếu úy Nguyễn Ngọc Toan lại chăm sóc từng thảm cỏ quanh mộ. Lặng lẽ như thế, ngày theo ngày đi qua suốt 3 năm liền, Thiếu úy Nguyễn Ngọc Toan luôn đinh ninh ngoài nhiệm vụ giao thì mình có thêm một việc.
Ngày nhận quyết định chuyển về Trạm vi ba Sơn La (năm 2008), Thiếu úy Nguyễn Ngọc Toan lại thấy trống rỗng. Một cảm giác không vui cũng không buồn bởi lòng anh như có điều gì đó… chùng chình mà anh không gọi thành tên. Tới khi làm biên bản bàn giao tài sản, công việc cho người mới Thiếu úy Toan chợt nhận thấy sự "chùng chình" trong tâm chính là 2 phần mộ cạnh Trạm. Và thế là, ngoài biên bản bàn giao theo quy định, anh còn dặn dò người mới đến "giúp tôi hương khói để 2 cụ bớt quạnh hiu".
Các đồng chí lãnh đạo xã Quài Tở cùng cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang tỉnh, nhân dân xã Quài Tở kính cẩn dâng hương trên 2 phần mộ liệt sĩ trước khi lực lượng chức năng thực hiện cất bốc.
Cứ như thế, thời gian lặng lẽ trôi, người Thiếu úy năm xưa nay đã mang quân hàm Trung tá nhưng trong tâm trí luôn nhớ khôn nguôi về 2 ngôi mộ trên đỉnh đèo Pha Đin mờ sương.
Nhiều đêm trong giấc ngủ chập chờn, Trung tá Nguyễn Ngọc Toan cứ như nghe có tiếng gọi tiếng nhắc nơi xa vọng lại. Bởi vậy mà ngay khi nghe tin về Chiến dịch 500 ngày đêm anh đã tức tốc liên hệ lãnh đạo Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên để báo tin.
Hôm nhận tin đồng chí Đào Xuân Trường thông báo về lễ cất bốc, quy tập 2 hài cốt liệt sĩ được thực hiện vào ngày 19/7, Trung tá Nguyễn Ngọc Toan vui mừng nói với vợ về kế hoạch chuyến đi "đặc biệt". Chị Vân, vợ anh đã không phút đắn đo và đề nghị: "Cho em với 2 con được đi cùng anh trong chuyến đi đặc biệt này!".
Trưa muộn ngày 17/9, khi xe chở hài cốt 2 liệt sĩ đi rồi, chị Vân mới khẽ nói: "Từ nay 2 cụ được "chăm sóc" chu đáo rồi, anh cũng thỏa nỗi khắc khoải đợi mong, không còn bồn chồn mỗi đêm giông gió nữa…"
Thượng tá Lê Đình Hải, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên cảm ơn Trung tá Nguyễn Ngọc Toan cung cấp thông tin về 2 phần mộ liệt sĩ để các anh thực hiện nhiệm vụ cất bốc, quy tập trong Chiến dịch 500 ngày đêm đang được tập trung thực hiện trên địa bàn.
Thượng tá Lê Đình Hải cũng gửi lời mong được nhận thêm từ nhân dân, chiến sĩ khắp mọi miền về thông tin các phần mộ liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Điện Biên, để các anh được thay nhân dân thực hiện việc nghĩa tri ân các anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh vì đất nước, dân tộc.
