Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên: Cần lồng ghép mục tiêu dân số vào chỉ tiêu phát triển kinh tế-xã hội của địa phương

Ngày 22/7, Bộ Y tế phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ tổ chức hội thảo Chuyên đề công tác dân số năm 2026. Hội thảo có sự hiện diện của các đồng chí: Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ; Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên; lãnh đạo các ban, bộ, ngành; lãnh đạo vụ, cục của Bộ Y tế cùng đại diện Sở Y tế 19 tỉnh, thành phố phía bắc.

Đạt 8/10 chỉ tiêu trong 6 tháng đầu năm 2026

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, hiện công tác dân số vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức về quy mô, cơ cấu, chất lượng và phân bố dân số, tác động đến sự phát triển bền vững của đất nước.

Trên phạm vi toàn quốc, mức sinh xuống thấp dưới mức sinh thay thế, giảm từ 2,11 con/phụ nữ (2021) xuống 2,01 con/phụ nữ (2022), 1,96 con/phụ nữ (2023), giảm thấp ở mức 1,91 con/phụ nữ (2024), tăng nhẹ 1,93 con/phụ nữ (2025). Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đã từng bước được khống chế trên toàn quốc.

Theo kết quả sơ bộ của Cục Thống kê thời điểm 1/4/2025, tỷ số giới tính khi sinh đạt 109 bé trai/100 bé gái, tiệm cận mục tiêu định hướng đến năm 2030, song kết quả này mới phản ánh xu hướng tích cực bước đầu và chưa thực sự vững chắc.

Trong 2 thập kỷ gần đây, Việt Nam luôn là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất trên thế giới. Năm 2024, dân số cao tuổi (từ đủ 60 tuổi trở lên) ở Việt Nam là 14,2 triệu người, chiếm 13,9% tổng dân số. Dự báo đến năm 2030 số người từ 60 tuổi trở lên sẽ chiếm 17% tổng dân số, xấp xỉ 18 triệu người.

Nhìn lại 6 tháng đầu năm 2026, mặc dù đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức cả về bối cảnh kinh tế-xã hội, nhưng với sự nỗ lực bền bỉ của cả hệ thống, Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên đánh giá công tác dân số đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận trong hoàn thiện thể chế. Song song với việc hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, công tác xây dựng các đề án, chương trình mục tiêu chiến lược cũng đạt được những dấu ấn quan trọng.

"Các văn bản quy phạm pháp luật và văn bản hướng dẫn chuyên môn cơ bản hoàn chỉnh để triển khai Luật Dân số từ 1/7/2026. Đây chính là kim chỉ nam quan trọng để tập trung giải quyết 2 thách thức lớn của công tác dân số hiện nay, đó là nỗ lực bảo đảm mức sinh thay thế và chủ động thích ứng với già hóa dân số", Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh.

Theo báo cáo kết quả 6 tháng đầu năm, 2/2 chỉ tiêu theo Nghị quyết số 01/NQ-CP, 1/1 chỉ tiêu cơ bản, và 5/7 chỉ tiêu chuyên môn ước đạt và vượt chỉ tiêu kế hoạch nhiệm vụ giao như chỉ tiêu tuổi thọ trung bình là 74,8 tuổi; tổng tỷ suất sinh (TFR) phấn đấu đạt 1,96 con/phụ nữ; tỷ số giới tính khi sinh (110), và số người mới sử dụng biện pháp tránh thai (vượt chỉ tiêu cả năm). Đặc biệt, tỷ lệ sàng lọc trước sinh đủ 4 bệnh đạt 64% (vượt kế hoạch 50%).

Trong định hướng chuyển đổi từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, Việt Nam đang tập trung vào chính sách khuyến khích nâng mức sinh để đạt mức sinh thay thế (mục tiêu 2,1 con thay vì mức 1,93 hiện nay). Một trong những chính sách mới mang tính đột phá là quy định hỗ trợ cho các cặp vợ chồng sinh đủ 2 con được hưởng quyền lợi mua, thuê hoặc thuê mua nhà ở xã hội.

Để hiện thực hóa điều này, vừa qua, Bộ Y tế và Bộ Xây dựng đã thống nhất các nội dung cụ thể để đưa vào Luật Nhà ở (sửa đổi). Đây được xem là một thành tố quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo đảm điều kiện vật chất cho người dân, đặc biệt là nhóm đối tượng có thu nhập thấp.

"Bộ Y tế sẽ ban hành các hướng dẫn chuyên môn để cụ thể hóa và tổ chức triển khai chính sách, bảo đảm việc thực hiện được thống nhất và hiệu quả", Thứ trưởng khẳng định.

Đặc biệt, đối với chính sách khuyến sinh theo Quyết định số 291/QĐ-TTg (ngày 13/5/2026) đặt mục tiêu tăng trung bình 2% tổng tỷ suất sinh trên toàn quốc, đến tháng 7/2026, đã có 25/34 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch triển khai Chương trình; 8/34 tỉnh, thành phố trình Hội đồng nhân dân ban hành chính sách hỗ trợ đặc thù, trong đó 5 địa phương đã ban hành chính sách hỗ trợ khuyến khích sinh đủ 2 con.

Các chính sách hỗ trợ cụ thể như: Thành phố Hồ Chí Minh hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi; Hải Phòng 3 triệu đồng; Tây Ninh 2 triệu đồng; Đồng Nai và Đồng Tháp 1 triệu đồng. Đây là những giải pháp quan trọng nhằm tạo điều kiện để người dân sinh đủ hai con, góp phần đưa mức sinh trở lại mức thay thế bền vững trong thời gian tới.

Đối với mục tiêu trên 95% các cặp vợ chồng, nam, nữ trong độ tuổi sinh đẻ được cung cấp thông tin về kết hôn và sinh con nhằm đạt và duy trì mức sinh thay thế, hiện đã có 2 tỉnh xây dựng chỉ tiêu cao hơn mức chung của cả nước.

Đầu tư cho công tác dân số là đầu tư cho phát triển

Theo Cục Dân số, Bộ Y tế, mục tiêu cao nhất trong 6 tháng cuối năm trong công tác dân số là nỗ lực hoàn thành 10/10 chỉ tiêu chuyên môn, đặc biệt là 2 chỉ tiêu đang gặp khó khăn là sàng lọc sơ sinh đủ 5 bệnh và khám sức khỏe trước khi kết hôn. Bộ Y tế cũng đang triển khai xây dựng Đề án kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2026-2035 trình Chính phủ vào tháng 11/2026.

Phó Cục trưởng Dân số Phạm Vũ Hoàng chia sẻ, để đạt các mục tiêu này, các địa phương cần phải bố trí nguồn lực, tổ chức và nhân lực, năng lực, chuyên môn. Đặc biệt, Tiến sĩ Phạm Vũ Hoàng nhấn mạnh, hiện nay việc lồng ghép mục tiêu dân số vào kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của địa phương chưa được đều.

Tại hội thảo, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề nghị Sở Y tế các địa phương đánh giá sâu sắc tình hình thực hiện chỉ tiêu kế hoạch 6 tháng đầu năm, chỉ rõ nguyên nhân của những chỉ tiêu chưa đạt hoặc đạt thấp, từ đó đề ra phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm để bứt phá trong 6 tháng cuối năm 2026; tập trung đánh giá, báo cáo tình hình sắp xếp tổ chức bộ máy, những khó khăn của hệ thống cán bộ dân số cơ sở; từ đó đề xuất các giải pháp tháo gỡ vướng mắc.

Thứ trưởng đề nghị các địa phương phải có kế hoạch tham mưu với cấp ủy về lồng ghép chỉ tiêu phát triển dân số trong Nghị quyết phát triển kinh tế-xã hội của địa phương; kiện toàn Ủy ban dân số tại xã/phường theo hướng Trưởng ban là Chủ tịch Ủy ban.

Chia sẻ tại hội thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ khẳng định, Phú Thọ cam kết sẽ tiếp tục quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện đối với lĩnh vực dân số, coi đầu tư cho công tác dân số là đầu tư cho phát triển.

"Ủy ban nhân dân tỉnh sẽ tập trung chỉ đạo triển khai đồng bộ, hiệu quả Luật Dân số và các chủ trương của Trung ương; ưu tiên bố trí nguồn lực phù hợp; hoàn thiện cơ chế, chính sách; củng cố hệ thống tổ chức; nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác dân số từ tỉnh đến cơ sở. Đồng thời, tỉnh sẽ tăng cường phối hợp liên ngành, đẩy mạnh chuyển đổi số và huy động sự tham gia của toàn xã hội nhằm nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với già hóa dân số và phát huy hiệu quả nguồn nhân lực phục vụ mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của tỉnh", Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ chia sẻ.

Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề nghị Cục Dân số tích cực triển khai các nhiệm vụ để đạt các mục tiêu trong năm 2026 về bảo đảm mức sinh thay thế; xây dựng Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2026-2031 để trình Thủ tướng Chính phủ vào tháng 11/2026; mở rộng tầm soát, chẩn đoán, điều trị một số bệnh trước sinh và sơ sinh đến năm 2030.