Ngành sản xuất gạch gốm mỹ nghệ xuất khẩu của tỉnh Vĩnh Long nhiều năm qua luôn duy trì quy mô ổn định với 50 doanh nghiệp, giải quyết việc làm cho hơn 2.000 lao động trực tiếp.
Mỗi năm mang về doanh thu khoảng 450 tỷ đồng, đóng góp vào ngân sách nhà nước khoảng 30 tỷ đồng. Không thuần túy là mặt hàng thương mại, gốm Vĩnh Long từ lâu còn trở thành sứ giả văn hóa.
Người dân nơi đây vẫn luôn tự hào khi địa phương từng được công nhận có đường gốm và hoa đẹp nhất Việt Nam, hay tổ chức thành công Festival gạch gốm đỏ nhằm tôn vinh dòng sản phẩm mang bản sắc riêng biệt của địa phương.
Thế nhưng, lĩnh vực sản xuất gạch gốm của Vĩnh Long lại đang đối mặt khó khăn vì thiếu hụt nguồn nguyên liệu. Theo báo cáo từ Hiệp hội Gạch gốm mỹ nghệ tỉnh Vĩnh Long, hiện tại tất cả doanh nghiệp trong ngành buộc phải tạm ngưng nhận các đơn hàng mới vì thiếu đất sét.
Trong đó, hơn 50% số doanh nghiệp phải ngừng sản xuất hoàn toàn, đối mặt nguy cơ đền bù hợp đồng quốc tế và đóng cửa.
Bà Đoàn Thị Ngọc Diệp, Chủ tịch Hiệp hội Gạch gốm mỹ nghệ tỉnh Vĩnh Long cho biết: “Các đơn hàng quốc tế chủ yếu xuất khẩu sang châu Âu đòi hỏi số lượng lớn theo đơn vị container, trong khi lượng đất nguyên liệu dự trữ hiện nay chỉ còn khoảng 10%, không đủ để bảo đảm hoàn thành một hợp đồng xuất khẩu tiêu chuẩn. Nếu không có sự can thiệp kịp thời để khơi thông nguồn nguyên liệu thì thương hiệu gốm đỏ Vĩnh Long sẽ bị đe dọa”.
Ngành sản xuất gạch gốm mỹ nghệ xuất khẩu của tỉnh Vĩnh Long nhiều năm qua luôn duy trì quy mô ổn định với 50 doanh nghiệp, giải quyết việc làm cho hơn 2.000 lao động trực tiếp. Mỗi năm mang về doanh thu khoảng 450 tỷ đồng, đóng góp vào ngân sách nhà nước khoảng 30 tỷ đồng.
Gián đoạn sản xuất, doanh thu sụt giảm còn dẫn tới nguy cơ mai một đội ngũ thợ giỏi. Khi các dây chuyền sản xuất phải dừng hoạt động, hàng nghìn công nhân lành nghề vốn là lao động nghèo, thu nhập tính theo ngày, buộc phải bỏ nghề đi làm phụ hồ hoặc công nhân để bảo đảm thu nhập.
Một khi lực lượng này rời đi, việc khôi phục làng nghề sẽ trở nên vô cùng khó khăn. Là một trong những đơn vị đang chịu ảnh hưởng trực tiếp, ông Lê Ngọc Hùng, Giám đốc doanh nghiệp tư nhân gốm Tân Hương, ngụ xã Nhơn Phú, tỉnh Vĩnh Long đang xoay xở trong thực trạng sống còn của đơn vị. Cơ sở của ông vận hành sáu miệng lò, tạo việc làm cho khoảng 60 lao động.
Dù đã ký kết các đơn hàng xuất khẩu đến tận tháng 8 và tháng 9 năm nay, doanh nghiệp lại đang rơi vào tình cảnh cực kỳ khó khăn do đã hết sạch đất dự trữ trong suốt 60 ngày qua.
Ông Lê Ngọc Hùng cho biết: “Đất sét tại Vĩnh Long, nhất là vùng Tam Bình, Trà Ôn có độ dẻo cao và khả năng tạo ra màu sắc đặc trưng. Do thiếu nguồn cung tại chỗ, chúng tôi phải tìm nguồn đất từ các tỉnh lân cận nhưng chất lượng không đạt, sản phẩm ra lò bị nứt nẻ, hao hụt lớn và chi phí bị đội lên rất cao”.
Tại xã Ngãi Tứ - khu vực được khảo sát có nguồn đất sét dồi dào, phù hợp tiêu chuẩn kỹ thuật làm gốm, lãnh đạo Ủy ban nhân dân xã cho biết: Địa phương thấu hiểu khó khăn của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, xã chưa nằm trong danh sách các địa phương được cho phép khai thác tài nguyên, khoáng sản theo quy định. Ủy ban nhân dân xã từng có Tờ trình đề nghị Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt kế hoạch cải tạo mặt bằng đất nông nghiệp, thu hồi đất dôi dư năm 2026 trên địa bàn.
Song, căn cứ theo đề xuất của sở, ngành chuyên môn, kế hoạch này không đủ điều kiện phê duyệt theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 và Luật Trồng trọt 2018.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ngãi Tứ Thạch Sơn khẳng định: Hiện nay, mọi hành vi khai thác, vận chuyển đất sét, đất mặt ruộng trên địa bàn không theo quy trình phê duyệt đều là trái phép và xã đã chỉ đạo Công an phối hợp xử lý nghiêm.
Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Vĩnh Long Nguyễn Vạn Kha, qua kiểm tra rà soát, hiện tỉnh chưa có đánh giá cụ thể về đất sét khi cải tạo đất nông nghiệp, dẫn đến nguồn cung gặp nhiều khó khăn. Trước mắt, sở sẽ tiến hành khảo sát, điều tra lại nguồn đất cần cải tạo.
Trong thời gian chờ khảo sát bổ sung quy hoạch, cơ quan chức năng mong muốn Hiệp hội và các doanh nghiệp chủ động tìm kiếm thêm các nguồn đất thay thế hợp pháp từ vùng Đồng bằng sông Cửu Long nhằm duy trì sản xuất tạm thời.
Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Đặng Văn Chính cho biết, tỉnh đã ban hành chủ trương thực hiện dự án “Điều tra, đánh giá và xây dựng phương án quản lý về địa chất và khoáng sản trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050”.
Lãnh đạo tỉnh yêu cầu các cơ quan chuyên môn đôn đốc, đẩy nhanh tiến độ dự án này để sớm tạo dựng hành lang pháp lý vững chắc cho việc quy hoạch khai thác lâu dài.
Đồng thời, tỉnh sẽ rà soát, xem xét bổ sung các địa bàn có nguồn đất sét dồi dào như xã Ngãi Tứ vào phạm vi điều chỉnh để mở rộng vùng nguyên liệu cho làng nghề.
