Rà soát từ vùng trồng đến cơ sở đóng gói
Đồng bằng sông Cửu Long hiện là vùng trồng bưởi lớn nhất cả nước, với khoảng 32.000 ha, chủ yếu là bưởi da xanh và bưởi Năm Roi. Bưởi Việt Nam đã được xuất khẩu sang khoảng 14 quốc gia, mang về khoảng 72 triệu USD trong năm 2025. Quy mô sản xuất lớn mở ra dư địa phát triển thị trường, đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng cao về quản lý mã số vùng trồng, kiểm soát sinh vật gây hại, kiểm dịch thực vật và truy xuất nguồn gốc.
Tại thành phố Cần Thơ, ngành nông nghiệp tăng cường tập huấn cho nông dân về quy trình sản xuất và yêu cầu của thị trường Australia, nhất là biện pháp phòng, trừ sâu vẽ bùa, bệnh loét trên cây bưởi. Thành phố hiện có một hợp tác xã được cấp hai mã số vùng trồng. Ngành nông nghiệp tiếp tục rà soát, hướng dẫn các vùng trồng duy trì điều kiện, ghi chép nhật ký canh tác và thực hiện đầy đủ yêu cầu từ sản xuất, thu hoạch đến xử lý sau thu hoạch.
Tại Đồng Tháp, diện tích trồng bưởi khoảng 4.400 ha, sản lượng hơn 65.000 tấn/năm. Tỉnh đã được cấp 23 vùng trồng với 31 mã số, trong đó có một vùng trồng bưởi xuất khẩu sang Australia. Địa phương đang tiếp tục chuẩn hóa quy trình sản xuất, kiểm soát sinh vật gây hại, duy trì ghi chép và truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng yêu cầu kiểm dịch của thị trường nhập khẩu.
Trong bối cảnh Australia tạm dừng nhập khẩu bưởi tươi từ Việt Nam, việc khắc phục tồn tại cần được thực hiện đồng bộ trong toàn chuỗi, từ vùng trồng, cơ sở đóng gói đến xử lý sau thu hoạch. Tại Vĩnh Long, từ tháng 4/2026, các doanh nghiệp đã đưa khoảng 300 tấn bưởi tươi vào thị trường Australia.
Tuy nhiên, sau đó hai container, tổng khối lượng khoảng 24 tấn, bị cảnh báo do phát hiện dấu hiệu liên quan sinh vật gây hại. Hai container bị cảnh báo là của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Chế biến Xuất nhập khẩu Nông sản Yến Nga, tại xã Giao Long và Chi nhánh Công ty Trách nhiệm hữu hạn Green Powers, tại phường An Hội.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, Australia tạm dừng nhập khẩu bưởi tươi từ Việt Nam từ ngày 15/9, thời hạn ban đầu sáu tháng. Thời gian này có thể kéo dài nếu vấn đề liên quan an toàn sinh học không được khắc phục đầy đủ.
Vĩnh Long hiện có 16.260 ha bưởi, chủ lực là bưởi da xanh và bưởi Năm Roi. Trong đó, có 332 mã số vùng trồng bưởi với diện tích khoảng 2.000 ha. Riêng phục vụ xuất khẩu sang Australia, tỉnh có 38 mã số vùng trồng, diện tích 571 ha và 7 mã số cơ sở đóng gói, với 9 doanh nghiệp, 5 hợp tác xã và 3 tổ hợp tác tham gia.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lê Văn Dũng cho biết: “Vấn đề phía Australia quan tâm chủ yếu liên quan yêu cầu kiểm dịch thực vật và an toàn sinh học. Qua rà soát, công tác quản lý dịch hại tại một số vùng trồng chưa đồng bộ; người sản xuất còn hạn chế trong nhận diện bệnh hại, dấu hiệu bất thường trên quả. Việc ghi chép nhật ký, theo dõi sinh vật gây hại, đặt bẫy và kiểm tra vườn tại một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu”.
Tại cơ sở đóng gói, việc lựa chọn, phân loại quả chủ yếu bằng mắt thường, tiềm ẩn nguy cơ bỏ sót quả có dấu hiệu bất thường. Quy trình xử lý, vệ sinh quả bằng chlorine tại một số cơ sở cũng chưa thống nhất. Trước thực tế này, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành kế hoạch rà soát toàn bộ 45 mã số liên quan thị trường Australia, gồm 38 mã số vùng trồng và 7 mã số cơ sở đóng gói, thực hiện từ ngày 24/9 đến 30/10.
Từng mã số sẽ được kiểm tra, phân loại thành các nhóm đáp ứng yêu cầu, cần khắc phục hoặc không đáp ứng yêu cầu. Những mã số không bảo đảm điều kiện hoặc không thực hiện khắc phục sẽ tạm dừng hoạt động xuất khẩu sang Australia theo quy định.
Chuẩn hóa chuỗi trồng, đóng gói bưởi xuất khẩu
Tại buổi làm việc với Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long, đại diện Công ty Trách nhiệm hữu hạn Chế biến Xuất nhập khẩu Nông sản Yến Nga Nguyễn Thị Hồng Nhung cho biết, lô hàng có khối lượng 12,8 tấn, xuất ngày 11/9, có một số quả xuất hiện vết sần nhỏ màu vàng nâu trên vỏ.
Qua rà soát, doanh nghiệp nhận thấy công tác quản lý sâu bệnh còn chưa chặt chẽ; người sản xuất chưa phân biệt đầy đủ dấu hiệu bệnh và tổn thương cơ học. Khâu phân loại bằng mắt thường tại cơ sở đóng gói cũng có thể dẫn đến sai sót.
Hiện, doanh nghiệp đã tạm dừng xuất khẩu sang Australia, phối hợp địa phương rà soát 21 hộ với tổng diện tích 33,5 ha thuộc vùng trồng Tổ hợp tác bưởi da xanh Giao Long, mã số PB-070106006-AU. Đồng thời, tăng số lần kiểm tra vườn lên 4 đến 6 lần/tháng; kiểm tra 100% số quả tại cơ sở đóng gói, truy xuất đến từng vườn, từng lô hàng và tập huấn lại cho nông dân, công nhân về nhận diện sâu bệnh.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Giao Long Nguyễn Hoàng Ân cho biết: “Địa phương hiện có 12 mã số vùng trồng, trong đó 8 mã số vùng trồng bưởi. Qua kiểm tra, việc quản lý sâu bệnh tại một số vùng trồng chưa thường xuyên; khả năng nhận diện vết bệnh, tổn thương cơ học trên trái còn hạn chế. Địa phương kiến nghị tăng cường tập huấn, cập nhật yêu cầu kiểm dịch, duy trì nhật ký sản xuất và giám sát dịch hại”.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương rà soát 45 mã số, phân loại, hướng dẫn khắc phục và tổ chức kiểm tra lại; kiên quyết đề xuất tạm dừng đối với những mã số không đáp ứng yêu cầu. Các xã, phường tăng cường giám sát, vận động người dân duy trì điều kiện mã số, thực hiện nghiêm nhật ký canh tác và quản lý dịch hại.
Thời gian tới, tỉnh Vĩnh Long tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã ứng dụng khoa học-kỹ thuật trong xử lý sau thu hoạch, nâng cao năng lực quản trị và liên kết chuỗi. Các chủ thể phải chủ động khắc phục tồn tại, thắt chặt liên kết từ sản xuất, thu mua đến đóng gói, bảo đảm tuân thủ đầy đủ quy định kiểm dịch.
Việc Australia tạm dừng nhập khẩu đặt ra yêu cầu cấp thiết về chuẩn hóa sản xuất và nâng cao trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi ngành hàng bưởi. Rà soát toàn diện, khắc phục thực chất và kiểm soát chặt chẽ từ vùng trồng đến cơ sở đóng gói sẽ góp phần củng cố uy tín, nâng cao chất lượng chuỗi cung ứng, tạo cơ sở nối lại xuất khẩu bưởi tươi sang Australia.
