Việc kiểm soát tốt hàm lượng cadimi trong đất và trái sầu riêng được xác định là một trong những yêu cầu bắt buộc.
Kiểm soát chất lượng ngay tại vườn
Đồng Tháp có hơn 35.500 ha sầu riêng, sản lượng khoảng 600.000 tấn trái/năm, trong đó có 355 mã số vùng trồng, tổng diện tích gần 14.000 ha và 66 mã số cơ sở đóng gói được cấp xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc. Gần đây, thị trường này đã nâng cao chất lượng, trong đó có kiểm soát chặt chẽ hàm lượng cadimi trên trái sầu riêng.
Nhờ sự hỗ trợ của các nhà khoa học, ngành chuyên môn, nông dân trồng sầu riêng trên địa bàn tỉnh đã dần kiểm soát tốt cadimi trong đất và trái sầu riêng, sản phẩm sầu riêng ngày càng được nâng cao, dần đáp ứng các yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
Gia đình ông Trần Thế Bảy, xã Long Tiên, trồng 0,5 ha sầu riêng được áp dụng quy trình sản xuất an toàn bằng cách dùng phân hữu cơ, thuốc sinh học kết hợp với trồng bạc hà xen trong vườn, nguồn nước trong vườn được lưu thông thường xuyên nhằm kiểm soát hàm lượng cadimi xuống mức thấp nhất, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Ông Bảy cho biết: “Đây là mùa thứ ba, gia đình tôi duy trì quy trình canh tác kiểm soát cadimi. Hiệu quả mà mô hình này mang lại là rất lớn. Sản phẩm làm ra được thị trường ưa chuộng, cây khỏe và duy trì tuổi thọ được lâu hơn. Chúng tôi sẽ tiếp tục canh tác theo hướng này để tạo ra sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu”.
Xã Mỹ Thành mới triển khai trồng cây sầu riêng trong mấy năm qua. Người dân rất chú trọng canh tác theo hướng an toàn, kiểm soát chặt chẽ cadimi trong vườn.
Bà Nguyễn Thị Hoa, ngụ Ấp 3, trồng 0,8 ha sầu riêng được bảy năm tuổi cho biết: “Gia đình tôi thiết kế vườn rộng, cây trồng giãn cách xa... nhờ đó, hệ thống thoát nước trong vườn rất tốt. Ngoài ra, chúng tôi bón phân hữu cơ, phun thuốc sinh học nên cây khỏe, năng suất cao, chất lượng luôn vượt trội so với các vườn chung quanh. Thương lái thu mua luôn cao hơn các vườn khác từ 2.000-3.000 đồng/kg”.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Tháp, để kiểm soát an toàn thực phẩm trong vùng trồng sầu riêng xuất khẩu, thời gian qua, ngành đã phối hợp những đơn vị liên quan triển khai các mô hình ứng dụng giải pháp khắc phục vùng trồng sầu riêng bị nhiễm cadimi. Qua kết quả các chỉ tiêu theo dõi, với giải pháp sử dụng phân hữu cơ kết hợp với chế phẩm sinh học Biochar thì hàm lượng cadimi trong đất, lá và trái đều giảm mạnh.
Hiện nay, ngành chuyên môn cử lực lượng đến lấy mẫu đất để kiểm tra nhanh cadimi tại những diện tích sầu riêng đã được cấp mã số vùng trồng, ưu tiên những mã vùng trồng xuất khẩu sang Trung Quốc.
Mô hình kiểm soát cadimi trên cây sầu riêng tại Đồng Tháp được Viện Cây ăn quả miền Nam phối hợp địa phương và doanh nghiệp thực hiện trong ba năm trở lại đây.
Tiến sĩ Nguyễn Thành Hiếu, Phó Viện trưởng Viện Cây ăn quả miền Nam cho rằng: Các giải pháp được triển khai là sử dụng các loại phân bón không chứa cadimi hoặc có hàm lượng cadimi ở mức rất thấp, kết hợp xử lý bằng chế phẩm sinh học và than sinh học (Biochar). Kết quả bước đầu, ngành chức năng không phát hiện hàm lượng cadimi trong trái sầu riêng, trong khi ngoài mô hình thì vẫn còn ở mức dưới 0,1 mg/kg. Đây là chỉ tiêu có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát an toàn thực phẩm, nhất là đối với sầu riêng phục vụ xuất khẩu.
Chất lượng sản phẩm được nâng lên
Để tạo ra sản phẩm sầu riêng an toàn, số lượng lớn và đáp ứng yêu cầu của nhà nhập khẩu, địa phương cần quy hoạch vùng trồng sạch cadimi để ổn định vùng nguyên liệu. Đồng thời, nông dân phải kiểm soát chặt chẽ phân bón, nhất là phân lân nhằm hạn chế tích lũy cadimi trong đất; ứng dụng vi sinh, Biochar và công nghệ xử lý đất để cố định cadimi.
Ông Hiếu cho biết, trong năm 2025, Viện Cây ăn quả miền Nam đã thu thập và phân tích 63 mẫu đất tại các vườn trồng sầu riêng, ghi nhận khoảng 60% số mẫu có hàm lượng cadimi vượt 0,05 mg/kg đất. Tuy nhiên, mức độ này vẫn thấp so với quy định hiện hành. Trong khi đó, hơn 300 mẫu cơm sầu riêng được kiểm nghiệm và xác định có 5% số mẫu vượt ngưỡng 0,05 mg/kg theo tiêu chuẩn quốc gia về an toàn thực phẩm của Trung Quốc.
Để kiểm soát cadimi, nhà vườn cần áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật, gồm nâng độ pH đất bằng vôi và phân hữu cơ, sử dụng các chế phẩm vi sinh có khả năng cố định, hấp thụ cadimi; sử dụng than sinh học; trồng xen các loại thực vật có khả năng hấp thụ cadimi, như: Cải xanh, bạc hà, rau dền, thù lù đực, lục bình, rau muống, dương xỉ nước, cây trường sinh...
Sau mỗi vụ, các loại cây này cần được xử lý đúng cách, tránh phát tán ngược ra môi trường. Đặc biệt, ngành chuyên môn cần xây dựng bản đồ vùng nhiễm cadimi, kiểm soát chặt hàm lượng kim loại nặng trong vật tư đầu vào; tăng cường kiểm tra, giám sát chất lượng sầu riêng ngay tại vườn.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp Lê Hà Luân nhấn mạnh: Trong bối cảnh hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, khi thị trường ngày càng đòi hỏi chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững, việc hình thành các vùng nguyên liệu sầu riêng có tổ chức, tạo ra sản phẩm lớn, chất lượng bảo đảm đã trở thành một yêu cầu cấp thiết.
Vì vậy, địa phương cần quy hoạch vùng trồng gắn với thị trường, hợp tác xã đủ năng lực quản trị, doanh nghiệp tham gia thực chất ngay từ đầu vào, hệ thống tiêu chuẩn và truy xuất nguồn gốc minh bạch, cùng với vai trò kiến tạo của Nhà nước thông qua hạ tầng, cơ chế liên kết và dữ liệu quản lý. Khi những yếu tố này hội tụ, vùng sản xuất sầu riêng mới thật sự trở thành nền tảng vững chắc cho chuỗi giá trị hiện đại.
