Từ lâu, Đồng bằng sông Cửu Long được biết đến là vùng đất trù phú, giàu tiềm năng với lực lượng lao động dồi dào. Tuy nhiên, xét về chất lượng và cơ cấu kỹ năng, nguồn nhân lực nơi đây đang đối mặt với những thách thức không nhỏ. Quá trình tái cấu trúc toàn diện về không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và quản trị địa phương sau sáp nhập đã và đang đặt ra những bài toán khó đối với cả khu vực công lẫn khu vực tư.
Những “điểm nghẽn” trong tình hình mới
Một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là tình trạng lệch pha cung-cầu nhân lực. Sự thiếu hụt các kỹ năng số, kỹ năng xanh và năng lực quản trị chuỗi cung ứng từ thủy sản, logistics đến du lịch đang cản trở khả năng hấp thụ công nghệ cũng như chuyển đổi mô hình tăng trưởng của vùng. Bên cạnh đó, hiện tượng di cư lao động và sự dịch chuyển nguồn nhân lực trẻ chất lượng cao về các trung tâm kinh tế lớn ngoài vùng vẫn tiếp diễn.
Việc thiếu hụt cơ chế thu hút, giữ chân nhân tài khiến nhiều địa phương rơi vào tình trạng "khát" cán bộ chuyên môn sâu và nhân lực quản lý giỏi. Trong khu vực công, yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau sáp nhập đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức không chỉ nâng cao năng lực thực thi mà còn phải vượt qua bài toán “căng thẳng công nghệ” trong tiến trình chuyển đổi số.
Tại hội thảo khoa học toàn quốc “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao-nền tảng cho tái cấu trúc các tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn sau sáp nhập” vừa diễn ra tại Vĩnh Long, các nhà quản lý và giới nghiên cứu đã thẳng thắn chỉ ra những vấn đề cốt lõi.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Quang Hùng, Giám đốc Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, cho hay: “Thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở số lượng lao động, mà ở chất lượng, cơ cấu kỹ năng, khả năng thích ứng và mức độ dịch chuyển... Bộ máy dù tinh gọn đến đâu, không gian mở rộng đến đâu, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào con người: đúng người, đúng năng lực, đúng vị trí".
Tiến sĩ Bùi Quang Hùng, chia sẻ việc giải bài toán nhân lực Đồng bằng sông Cửu Long không thể dựa vào một chủ thể riêng lẻ mà cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ sinh thái gồm: Nhà nước, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, nhà khoa học và người lao động.
Từ góc độ địa phương, đại diện lãnh đạo tỉnh Vĩnh Long, đồng chí Nguyễn Văn Hiếu, Trưởng Ban Tổ chức Tỉnh ủy Vĩnh Long khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của nhân lực khu vực công. Việc xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh, giỏi chuyên môn, thành thạo kỹ năng số và năng lực thực thi là yêu cầu sống còn để nâng cao hiệu lực, hiệu quả bộ máy quản trị hành chính sau khi sáp nhập, tạo đà thu hút đầu tư và thúc đẩy kinh tế-xã hội địa phương phát triển bứt phá.
Đồng quan điểm trên, các chuyên gia nghiên cứu cũng chỉ ra những khoảng trống năng lực liên vùng và đưa ra cảnh báo: Nếu khoảng cách giữa yêu cầu phát triển mới và năng lực nhân lực hiện có chưa đủ tầm sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến năng suất lao động, năng lực thực thi của khu vực công và khả năng thích ứng của toàn vùng trước những biến đổi kinh tế-môi trường.
Giải pháp từ thực tiễn
Góc nhìn từ thực tiễn sau hơn một năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp, công chức cấp cơ sở (xã, phường) phải đối mặt với áp lực công việc gia tăng và yêu cầu xử lý hồ sơ số hóa nhanh chóng.
Tiến sĩ Đinh Công Khải, Phó Giám đốc Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh đã mạnh dạn đề xuất thay đổi căn bản chương trình bồi dưỡng công chức cấp xã. Theo ông, không đào tạo lý thuyết chung chung mà tập trung vào “mô hình năng lực thực thi”, nghĩa là huấn luyện trực tiếp kỹ năng giải quyết tình huống thực tế, kỹ năng điều hành công việc trong không gian quản trị mới.
Theo Thạc sĩ Phạm Thị Ngọc Hân, Trường Chính trị Tôn Đức Thắng để giải quyết hiện tượng “căng thẳng công nghệ” (technostress) ở cán bộ, công chức, bên cạnh việc trang bị hạ tầng và phần mềm, cần nâng cao “năng lực số” một cách bài bản, tâm lý tiếp nhận công nghệ mượt mà, giúp cán bộ làm chủ công cụ số thay vì bị công nghệ tạo áp lực.
Để nguồn nhân lực thật sự trở thành động lực then chốt cho đà vươn mình của khu vực, nhiều nhà nghiên cứu hiến kế việc hoàn thiện thể chế, chính sách tài chính và công cụ quản trị hiện đại.
Theo Tiến sĩ Phan Văn Thành, Trường đại học Y dược Thành phố Hồ Chí Minh cũng như Thạc sĩ Nguyễn Thị Ngọc Chân, Trường đại học Công nghệ Kỹ thuật Vĩnh Long hiến kế hoàn thiện thể chế và cơ chế tài chính linh hoạt. Trong đó, xem xét điều chỉnh chính sách tiền lương khu vực công và ưu đãi thuế thu nhập cá nhân đối với các chuyên gia, nhà khoa học, nhân sự cấp cao làm việc tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long để tạo “lực hút” giữ chân và thu hút nhân tài.
Nguồn nhân lực chất lượng cao chính là “chìa khóa vàng” để Đồng bằng sông Cửu Long mở ra không gian phát triển mới. Với sự cam kết đồng hành của các trung tâm đào tạo, nghiên cứu lớn cùng quyết tâm chính trị của lãnh đạo các địa phương trong vùng, tin tưởng rằng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ sớm vượt qua các điểm nghẽn, biến thách thức thành cơ hội để bứt phá bền vững trong kỷ nguyên mới.
