Vừa qua, đồng chí Trần Trí Quang, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long cùng đoàn công tác đã có chuyến khảo sát thực tế tại khu lò gạch, gốm Mang Thít thuộc địa bàn xã Nhơn Phú, tỉnh Vĩnh Long.
Đây không chỉ là một chuyến đi kiểm tra tiến độ thông thường mà còn thể hiện quyết tâm chính trị cao độ của lãnh đạo tỉnh trong việc hiện thực hóa đề án “Di sản đương đại Mang Thít”.
Tầm nhìn từ những chuyến khảo sát thực tế
Qua khảo sát, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Trần Trí Quang đánh giá cao tiềm năng to lớn của làng nghề truyền thống này.
Đồng chí lưu ý rằng, mặc dù tỉnh đã có quy hoạch tổng thể nhưng tiến độ triển khai thực tế vẫn còn chậm. Chuyến khảo sát nhằm đánh giá sát thực tế tình hình bảo tồn và phát huy giá trị khu vực này. Từ đó có những chỉ đạo quyết liệt để đẩy nhanh tiến độ, sớm đưa Mang Thít trở thành một điểm sáng trên bản đồ du lịch.
Xã Nhơn Phú được xem là “trái tim” của vùng di sản với diện tích quy hoạch phân khu vùng lõi khoảng 347ha, bao gồm các ấp: Mỹ Điền, Phú Hòa, Phú Quới, Phú Thuận A và Cái Cạn. Đây là nơi tập trung mật độ lò gạch dày đặc và còn giữ được nguyên vẹn kiến trúc truyền thống nhất.
Báo cáo với lãnh đạo tỉnh, Bí thư Đảng ủy xã Nhơn Phú Nguyễn Huỳnh Thu cho biết, chỉ riêng vùng lõi tại xã Nhơn Phú đã có hiện trạng 213 lò gạch. Trong đó, nét đặc sắc nhất chính là 205 lò tròn truyền thống - những “công trình kiến trúc” bằng đất nung hình tháp, minh chứng cho bàn tay khéo léo và sự sáng tạo của người thợ Vĩnh Long qua nhiều thế hệ.
Ngoài ra, tại đây còn có các loại hình lò khác như lò nung liên hoàn và lò Hoffman, tạo nên một “bảo tàng sống” về công nghệ nung gạch gốm. Toàn bộ đề án Di sản đương đại Mang Thít có quy mô lên tới khoảng 3.060ha, trải dài trên địa bàn 4 xã, với mục tiêu hình thành một hệ sinh thái cảnh quan-di sản-dịch vụ bền vững.
Khi người dân là chủ thể bảo tồn và sáng tạo
Điểm đặc biệt nhất trong hành trình hồi sinh làng nghề chính là sự thay đổi trong nhận thức và sự chủ động sáng tạo của cộng đồng địa phương. Người dân không còn phá dỡ lò cũ để lấy mặt bằng mà đã có ý thức cao trong việc bảo tồn tài nguyên quý giá này.
Tại xã Nhơn Phú, nhiều chủ lò gạch và doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư, biến những lò gạch vốn bám đầy rêu phong thành những không gian nghệ thuật và dịch vụ độc đáo. Nhiều miệng lò cũ đã được cải tạo thành sân khấu biểu diễn ca múa nhạc, hát bội - một loại hình nghệ thuật truyền thống của Nam Bộ, tạo nên không gian thưởng thức âm nhạc có “một không hai”.
Đặc biệt, các chủ lò đã khéo léo thiết kế thêm hệ thống cầu thang dẫn lên nóc lò, cho phép du khách đứng từ trên cao ngắm nhìn toàn cảnh “vương quốc đỏ” với hàng nghìn mái vòm uốn lượn và dòng kênh Thầy Cay thơ mộng, hiền hòa.
Những quán cà-phê đầy sắc màu gạch, gốm ra đời, nơi du khách có thể vừa nhâm nhi tách trà, vừa cảm nhận hơi thở của lịch sử và sự tĩnh lặng của vùng quê. Chính những sáng kiến từ cộng đồng đã góp phần tạo sức lan tỏa lớn, thu hút đông đảo khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm trong thời gian qua, đặc biệt là sau khi tỉnh tổ chức Festival Gạch gốm đỏ năm 2024.
Để có được sự đồng thuận của nhân dân, tỉnh Vĩnh Long đã ban hành những chính sách hỗ trợ đặc thù. Cụ thể, huyện Mang Thít trước đây đã chi trả hỗ trợ bảo tồn cho 363 hộ với 647 lò gạch, tổng số tiền lên đến hơn 9 tỷ đồng. Tại vùng lõi xã Nhơn Phú, đã có 205/213 lò được nhận kinh phí bảo tồn.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, xã Nhơn Phú cũng phản ánh những khó khăn khách quan. Tuyến đường chính dẫn vào vùng lõi hiện đã xuống cấp nghiêm trọng, gây khó khăn cho việc lưu thông của du khách. Địa phương đã kiến nghị đưa vào danh mục đầu tư công giai đoạn 2026-2030. Lãnh đạo xã Nhơn Phú mong muốn, các chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ thực hiện các phân khu chức năng để sớm có cơ sở thu hút đầu tư và định hướng cho người dân phát triển các sản phẩm du lịch chuyên nghiệp.
Lãnh đạo tỉnh Vĩnh Long xác định mục tiêu: Không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn mà phải phát triển làng nghề này thành một hệ sinh thái dịch vụ đa dạng.
Theo quy hoạch của Ban Quản lý dự án dân dụng và công nghiệp tỉnh Vĩnh Long, khu vực này sẽ được chia thành 9 phân khu chức năng, từ khu nghỉ dưỡng sinh thái, khu dân cư nông thôn kết hợp dịch vụ, đến các khu nông nghiệp gắn liền với làng nghề.
Trong tương lai không xa, Nhơn Phú sẽ hình thành các bảo tàng gạch gốm, bến thủy du lịch, quảng trường ven sông và các tuyến phố đi bộ. Đặc biệt, tỉnh định hướng phát triển mạnh hoạt động kinh tế đêm với các lễ hội văn hóa, ẩm thực sôi động, gắn liền với bản sắc văn hóa vùng miền và quốc tế.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Trần Trí Quang khẳng định, tỉnh sẽ tập trung mọi nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ để bảo tồn tài nguyên quý giá này, biến làng gạch, gốm Mang Thít thành một điểm du lịch có giá trị cao, mang tầm vóc không chỉ của tỉnh mà còn của cả nước. Sự kết hợp giữa bề dày lịch sử, kiến trúc độc đáo và sự sáng tạo không ngừng của người dân chính là chìa khóa để “vương quốc đỏ” tỏa sáng rực rỡ hơn bao giờ hết.
