Áp giá sai đối tượng
Dự án đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh đoạn Rạch Sỏi-Bến Nhứt, Gò Quao-Vĩnh Thuận là công trình giao thông trọng điểm quốc gia, đóng vai trò cơ bản trong việc nối thông toàn tuyến đường Hồ Chí Minh lịch sử theo các Nghị quyết của Quốc hội.
Với tổng chiều dài khoảng 51,94km, tuyến đường đi qua địa phận các huyện Châu Thành, Giồng Riềng, Gò Quao, Vĩnh Thuận thuộc tỉnh Kiên Giang cũ (nay là An Giang) và một phần tỉnh Bạc Liêu (nay thuộc Cà Mau).
Thực hiện công tác bồi thường và bàn giao mặt bằng, cơ quan chức năng đã triển khai tổng cộng 1.837 quyết định thu hồi đất với tổng diện tích hơn 1,2 triệu m2. Dự toán kinh phí bồi thường, giải phóng mặt bằng được phê duyệt lên đến hơn 700 tỷ đồng.
Tuy nhiên, đi đôi với kết quả thần tốc nhằm bảo đảm tiến độ của một công trình khẩn cấp, Đoàn thanh tra đã chỉ ra hàng loạt sai sót từ khâu thẩm định, áp giá bồi thường đến quản lý tài chính dòng vốn.
Theo kết luận thanh tra, những sai phạm nổi cộm nhất nằm ở công tác lập, thẩm định và phê duyệt các phương án bồi thường về đất đai và vật kiến trúc.
Theo đó, Hội đồng bồi thường huyện Gò Quao (trước sáp nhập) và các đơn vị tư vấn kỹ thuật tài nguyên môi trường đã phê duyệt phương án bồi thường cho 4 trường hợp mua bán đất bằng giấy tay, không đủ điều kiện tách thửa và bồi thường theo quy định của Luật Đất đai.
Đồng thời, có 12 trường hợp nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất khác cũng được duyệt chi trả khi chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính về thuế và lệ phí trước bạ với Nhà nước.
Tại huyện Châu Thành (trước sáp nhập), cơ quan chức năng phê duyệt phương án bồi thường cho 19 trường hợp khi chưa xác định được ai mới thực sự là chủ sở hữu hợp pháp của khu đất.
Sai phạm tiếp theo phải kể đến trường hợp áp giá bồi thường hạng mục vật kiến trúc nhà mồ của hộ bà Nguyễn Thị Nguyệt Thu tại huyện Gò Quao (trước sáp nhập). Thay vì áp đúng đơn giá công trình nhà lắp ghép theo quy định ban hành của tỉnh là hơn 1 triệu đồng/m², Hội đồng bồi thường lại áp mã cấp nhà kiên cố với đơn giá lên tới hơn 4,6 triệu đồng/m². Việc này dẫn đến việc số tiền phê duyệt bồi thường bị đội lên, chênh lệch cao hơn quy định thực tế tới hơn 421 triệu đồng.
Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho người dân mất đất cũng chi sai nguyên tắc. Cơ quan chức năng phát hiện có đến 43 trường hợp duyệt chi hỗ trợ không bảo đảm quy định. Thanh tra tỉnh chỉ ra trường hợp hộ dân dù còn đất ở nơi khác tại địa bàn thu hồi vẫn được xét bố trí nền tái định cư, hay có hộ gia đình không đủ số lượng nhân khẩu theo tiêu chuẩn nhưng vẫn được giao đến 2 nền đất.
Hạch toán thiếu doanh thu
Không chỉ dừng lại ở các sai phạm phân phối chính sách cho người dân, nội bộ các đơn vị quản lý dòng vốn của Dự án cũng bộc lộ nhiều sai phạm về kế toán và nghĩa vụ thuế.
Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh bị kết luận mang số tiền kinh phí bồi thường, hỗ trợ chưa chi trả đem gửi vào các ngân hàng thương mại để phát sinh tiền lãi hơn 143 triệu đồng. Đáng lẽ, số tiền lãi này phải được nộp thẳng vào ngân sách Nhà nước theo luật định thì đơn vị này lại giữ lại. Đơn vị này thực hiện trích tỷ lệ % trên kinh phí bồi thường tăng thêm sai quy định hơn 550 triệu đồng; hạch toán thiếu doanh thu sản xuất kinh doanh dịch vụ hơn 164 triệu đồng và không kê khai nộp thuế giá trị gia tăng hơn 35 triệu đồng.
Ở cấp cơ sở, Phòng Nông nghiệp và Môi trường các huyện Gò Quao, Vĩnh Thuận (nay là các Phòng Kinh tế xã) sau khi tạm ứng nguồn kinh phí trích 17% tổ chức bồi thường với số tiền hơn 1,1 tỷ đồng, đến nay có hơn 630 triệu đồng tiền thừa chưa quyết toán hoặc bàn giao hoàn trả cho Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh.
Về xử lý trách nhiệm, Thanh tra tỉnh xác định trách nhiệm chung thuộc về tập thể lãnh đạo Ủy ban nhân dân các huyện Châu Thành, Gò Quao, Vĩnh Thuận (trước sáp nhập); Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh và Trung tâm Kỹ thuật tài nguyên môi trường. Trách nhiệm trực tiếp thuộc về hàng loạt cá nhân giữ vị trí chủ chốt gồm Giám đốc, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất qua các thời kỳ; các Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện và Trưởng phòng chuyên môn tham mưu (trước sáp nhập).
Do địa phương đã chuyển đổi mô hình tổ chức hành chính (thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp), Thanh tra tỉnh kiến nghị Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo Sở Nội vụ tiến hành quy trình kiểm điểm trách nhiệm, rút kinh nghiệm đối với các tập thể và cá nhân sai phạm tùy theo mức độ.
Về biện pháp kinh tế, kiến nghị xử lý vi phạm lên đến hơn 1,9 tỷ đồng. Trong đó, buộc Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh phải thu hồi và nộp trả ngân sách Nhà nước các khoản tiền lãi gửi ngân hàng, thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân nợ đọng; đồng thời thu hồi nộp trả lại cho nguồn vốn dự án gần 1 tỷ đồng chi sai từ tiền bồi thường nhà mồ và trích tỷ lệ % không có căn cứ.
Các địa phương cũng phải khẩn trương thu hồi các quyết định giao nền tái định cư sai tiêu chuẩn và hoàn thành thủ tục công khai tìm chủ sở hữu đối với các khu đất vắng chủ.
