Thực tế này đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ, minh bạch và quyết liệt hơn nữa để chính sách an sinh về nhà ở đến đúng người, đúng mục tiêu.
Muôn kiểu vướng mắc
Dự án K-Home New City do Công ty cổ phần Tập đoàn Địa ốc Kim Oanh làm chủ đầu tư là thí dụ điển hình. Dự án có quy mô hơn 3.000 căn hộ và nhà liền kề, đã xây dựng gần hoàn thiện. Song theo bà Đặng Thị Kim Oanh, Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty, đến nay ngân hàng mới giải ngân được 200 tỷ đồng theo lãi suất thương mại. Hàng trăm khách hàng mua nhà vẫn chưa được vay ưu đãi để thanh toán, khiến chủ đầu tư gặp khó khăn trong việc hoàn vốn. “Chúng tôi rất mong các cơ quan chức năng sớm hỗ trợ để người dân được tiếp cận vốn vay, ổn định chỗ ở, đồng thời giúp doanh nghiệp hoàn vốn đầu tư”, bà Oanh kiến nghị.
Tình trạng “tắc pháp lý” cũng xảy ra tại Dự án Nhà lưu trú công nhân Khu chế xuất Linh Trung II-giai đoạn 2, do Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng Sản xuất Dịch vụ Du lịch Thiên Phát làm chủ đầu tư. Suốt 5 năm qua dự án vẫn “án binh bất động” do Ban quản lý khu chế xuất chưa hoàn tất thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Hệ quả là dù đã làm lễ khởi công, đến nay khu đất vẫn bỏ trống.
Đáng chú ý nhất là dự án tổ hợp nhà ở-nhà ở xã hội Tân Bình (phường Tân Sơn, quận Tân Bình cũ) do Công ty trách nhiệm hữu hạn Đầu tư Bất động sản Tân Bình làm chủ đầu tư. Dự án được phê duyệt từ năm 2014, từng được điều chỉnh tăng tầng cao theo quy định của Nghị định 100/2015/NĐ-CP, nhưng sau đó lại bị thu hồi văn bản cho phép tăng tầng, buộc chủ đầu tư phải tháo dỡ phần xây vượt. Việc thay đổi chính sách giữa chừng khiến dự án đình trệ kéo dài, dẫn tới hàng loạt tranh chấp giữa người mua nhà và chủ đầu tư. “Chúng tôi đề nghị thành phố chỉ đạo cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp trục lợi, để chính sách ưu việt này được thực hiện đúng đối tượng, đúng tinh thần nhân văn của Nhà nước”, ông Châu kiến nghị.
Những trường hợp nêu trên cho thấy, bên cạnh khó khăn từ cơ chế và thủ tục hành chính, việc kiểm soát điều kiện mua nhà ở xã hội chưa chặt chẽ cũng dẫn đến tranh chấp, khiếu nại, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai và mục tiêu an sinh của thành phố.
Gỡ vướng để đạt mục tiêu
Theo Sở Xây dựng thành phố, nhằm đạt chỉ tiêu phát triển gần 200.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030, thành phố đã tổ chức hàng chục cuộc họp chuyên đề, rà soát và xử lý hàng trăm vướng mắc liên quan. Nhiều dự án đã được tháo gỡ, tiếp tục khởi động sau nhiều năm đình trệ.
Tuy nhiên, vẫn còn hàng loạt “nút thắt” cần được giải quyết đồng bộ, trước hết là vấn đề quyền sử dụng đất. Nhiều nhà đầu tư đang thuê đất của Nhà nước để sản xuất, kinh doanh, nhưng theo quy hoạch lại là đất ở, dẫn đến lúng túng khi xác định điều kiện chấp thuận chủ trương đầu tư. Một số khu đất thuộc quỹ 20% của dự án thương mại chưa được hoàn trả chi phí đầu tư hạ tầng, giải phóng mặt bằng, khiến doanh nghiệp e ngại khi tham gia chương trình.
Bên cạnh đó là sự chồng chéo trong quy định pháp luật. Theo Nghị quyết của Quốc hội, dự án nhà ở xã hội được miễn thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, nhưng vẫn phải xin cấp phép xây dựng; trong khi Luật Xây dựng lại cho phép miễn giấy phép nếu đã có thẩm định. Sự không thống nhất giữa các văn bản pháp lý khiến cơ quan quản lý và nhà đầu tư đều lúng túng trong thực thi.
Một vướng mắc khác là việc xác định và hoàn trả nghĩa vụ tài chính tương đương quỹ đất 20%. Nhiều chủ đầu tư đã hoàn tất bồi thường, xây dựng hạ tầng, nhưng chưa được hướng dẫn thanh toán cụ thể khi Nhà nước thu hồi hoặc điều tiết quỹ đất. Ngoài ra, việc xác định thời điểm nộp nghĩa vụ tài chính cũng cần được quy định rõ ràng. Một số dự án đã được chấp thuận nộp tiền thay quỹ đất từ trước, song đến nay vẫn chưa hoàn tất do thay đổi quy định giữa các nghị định qua các thời kỳ.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Xuân Cường khẳng định, thành phố đang chỉ đạo rà soát toàn diện các dự án nhà ở xã hội, phân loại rõ vướng mắc thuộc thẩm quyền để giải quyết dứt điểm. Vướng ở đâu gỡ ở đó; việc nào thuộc thẩm quyền của thành phố sẽ xử lý ngay, việc vượt thẩm quyền sẽ kiến nghị Trung ương tháo gỡ.
Thành phố cũng yêu cầu các chủ đầu tư phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng rà soát điều kiện pháp lý, bảo đảm minh bạch trong lựa chọn đối tượng mua nhà, tránh tình trạng trục lợi chính sách. Song song đó, chính quyền kiên quyết xử lý những dự án chậm tiến độ, vi phạm cam kết hoặc cố tình “ôm đất”, để quỹ đất được sử dụng hiệu quả, phục vụ đúng mục tiêu an sinh xã hội.
