Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ của dữ liệu, với hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện và nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia được hình thành. Tuy nhiên, việc có nhiều dữ liệu không đồng nghĩa với có nền kinh tế dữ liệu. Vì vậy, cần hình thành các nền tảng dùng chung, trong đó địa điểm là một lớp dữ liệu nền tảng hết sức quan trọng.
Vượt ra khỏi định nghĩa địa lý truyền thống, một địa điểm khi được số hóa và định danh chuẩn xác sẽ trở thành “nút giao” liên kết mọi dịch vụ công, chuỗi cung ứng logistics và các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) tương tác với thế giới thực. Theo ông Nguyễn Hồng Sơn, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, để dữ liệu thật sự trở thành nguồn lực phát triển mới, điều kiện tiên quyết là phải làm cho dữ liệu có khả năng “tìm thấy nhau, hiểu được nhau và kết nối được với nhau”.
"Căn cước" số cho từng thửa đất
Muốn dữ liệu có thể tìm thấy nhau, trước hết các đối tượng trong thế giới thực phải được nhận diện thống nhất. Trong các lớp dữ liệu gắn với địa điểm, đất đai là một lớp dữ liệu có mức độ gắn kết sâu rộng với đời sống xã hội.
Trước đây, việc xác định một thửa đất chủ yếu dựa vào chuỗi thông tin hành chính: tỉnh, thành phố, xã, phường, tờ bản đồ và số thửa. Theo ông Đinh Hồng Phong, chuyên gia về cơ sở dữ liệu đất đai, Cục Quản lý Đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cách xác định này bộc lộ hạn chế khi mô hình quản lý hành chính thay đổi. Sáp nhập xã, phường hoặc thay đổi địa giới có thể làm thay đổi thông tin địa chỉ của thửa đất. Trong khi đó, vị trí thực tế của thửa đất vẫn cố định.
Từ thực tế đó, ngành quản lý đất đai chuyển hướng sang xây dựng mã định danh thửa đất. Tương tự như mỗi công dân có mã định danh cá nhân, mỗi thửa đất sẽ có một mã định danh riêng. Mã định danh được xây dựng theo nguyên tắc không phụ thuộc vào sự thay đổi về ranh giới phường, xã, tỉnh, thành phố; đồng thời được mã hóa trực tiếp từ vị trí, tọa độ kinh độ, vĩ độ của thửa đất.
Đây là bước chuyển từ xác định tài sản chủ yếu bằng địa chỉ hành chính sang xác định bằng một định danh số gắn với vị trí không gian. Từ cuối năm 2025, ngành quản lý đất đai bắt đầu triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thửa đất, với yêu cầu 100% thửa đất khi đưa vào cơ sở dữ liệu phải có mã định danh. Đến nay, khoảng 69,7 triệu thửa đất đã được đưa vào cơ sở dữ liệu và được cấp mã định danh.
Mã định danh không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn là “chìa khóa” để hình thành hệ thống hồ sơ địa chính số và định hướng xây dựng giấy chứng nhận điện tử (sổ đỏ điện tử). Khi thông tin được quản lý tập trung và có khả năng đối chiếu với cơ sở dữ liệu trung tâm, việc xác thực tình trạng pháp lý của thửa đất sẽ thuận lợi hơn, góp phần hạn chế những rủi ro như làm giả giấy chứng nhận hoặc sử dụng một giấy chứng nhận để cầm cố, thế chấp tại nhiều nơi.
Việc tích hợp dữ liệu đất đai lên ứng dụng VNeID sẽ giúp người dân từng bước tiếp cận, xác thực thông tin tài sản trên môi trường số, chuyển từ phương thức “mang hồ sơ giấy đi chứng minh” sang “xác thực thông tin trên hệ thống”.
Chuẩn hóa để hình thành dữ liệu sống
Tuy nhiên, có mã định danh chưa đồng nghĩa với việc đã có một hệ thống dữ liệu hoàn chỉnh. Một mã định danh chỉ thật sự phát huy giá trị khi được các cơ sở dữ liệu khác nhau hiểu và sử dụng theo cùng một chuẩn.
Ông Phạm Mạnh Tường, Giám đốc Sản phẩm của Công ty cổ phần Tập đoàn PILA, chia sẻ: Bản thân dữ liệu địa điểm chứa đựng nhiều lớp dữ liệu giao thoa như đất đai, doanh nghiệp, nhà ở, công trình… vốn đang được quản lý phân tán ở nhiều bộ, ngành và địa phương khác nhau. Nếu mỗi cơ quan tự xây dựng một cách định danh riêng, dữ liệu sẽ tiếp tục bị chia cắt. Do đó, điều kiện tiên quyết là phải xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tham chiếu thống nhất: Chính phủ ban hành chuẩn tham chiếu chung ở cấp quốc gia; các bộ, ngành đưa ra chuẩn tham chiếu chuyên ngành để địa phương, người dân và doanh nghiệp có một “ngôn ngữ dữ liệu chung” khi kết nối và đối soát.
Bên cạnh chuẩn tham chiếu, thách thức tiếp theo là duy trì tính chính xác của dữ liệu trong suốt vòng đời của thửa đất. Đất đai luôn biến động: Chủ sử dụng thay đổi, giao dịch chuyển nhượng phát sinh, tài sản gắn liền với đất hình thành, thay đổi. Nếu không được cập nhật kịp thời, mã định danh dù chính xác đến đâu cũng chỉ dẫn tới một thông tin đã cũ. Vì vậy, lộ trình hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai vào năm 2026 và phủ kín bản đồ địa chính toàn quốc vào năm 2027 phải gắn liền với yêu cầu quản trị dữ liệu: Đúng, Đủ, Sạch, Sống. Tư duy quản trị cần chuyển dịch từ câu hỏi “ai quản lý dữ liệu” sang “ai có trách nhiệm bảo đảm dữ liệu luôn đúng”.
Muốn dữ liệu luôn sống, không thể chỉ trông chờ vào một nguồn cập nhật duy nhất. Để duy trì dữ liệu địa điểm chính xác và cập nhật theo thực tế, cần chuyển từ mô hình thu thập dữ liệu một chiều sang cơ chế hai chiều. Trong đó, cho phép người dân và doanh nghiệp tham gia cung cấp, cập nhật dữ liệu; đồng thời thiết lập cơ chế để các nguồn dữ liệu được kiểm chứng, xác thực trước khi đưa vào khai thác. Những chủ thể đáp ứng đủ tiêu chuẩn có thể tham gia quá trình kiểm chứng, tạo thành mạng lưới nhiều lớp bảo đảm chất lượng dữ liệu.
Cùng với đó, việc lưu vết quá trình hình thành và thay đổi dữ liệu bằng các công nghệ phù hợp sẽ giúp tăng khả năng truy xuất nguồn gốc, xác định thời điểm và chủ thể thực hiện cập nhật. Mở rộng nguồn dữ liệu phải đi cùng mở rộng trách nhiệm; tăng khả năng kết nối phải đi cùng tăng khả năng kiểm chứng.
Khi mỗi thửa đất có một mã định danh ổn định, mỗi địa điểm được xác định bằng dữ liệu không gian tin cậy và các lớp dữ liệu liên quan có khả năng kết nối, dữ liệu sẽ không còn là những thông tin rời rạc. Từ một địa điểm, nhiều giá trị có thể được mở ra; từ những điểm dữ liệu riêng lẻ, một hạ tầng dữ liệu dùng chung có thể từng bước hình thành, tạo nền tảng cho sự phát triển của nền kinh tế số Việt Nam.
