Sôi động mùa Nobel 2025

Chiều 8/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố Giải Nobel Hóa học năm 2025 được trao cho ba nhà khoa học: Susumu Kitagawa người Nhật Bản, Richard Robson người Anh và Giáo sư người Mỹ gốc Jordan Omar M. Yaghi “vì những đóng góp trong việc phát triển các khung kim loại - hữu cơ (MOF)”.

Các nhà khoa học đoạt Giải Nobel Y sinh 2025. Ảnh: GETTY IMAGES
Các nhà khoa học đoạt Giải Nobel Y sinh 2025. Ảnh: GETTY IMAGES

Trước đó, nghiên cứu về miễn dịch ngoại biên đã được vinh danh giải Nobel Y sinh, mở màn cho mùa Nobel sôi động năm nay.

Với giải Nobel Hóa học năm nay, các nhà khoa học gọi đây là một "chiến thắng cho hóa học siêu phân tử". MOF được tạo ra bằng cách kết hợp kim loại với các liên kết hữu cơ để tạo ra một cấu trúc đáng chú ý giúp lưu trữ các chất khí hiệu quả hơn.

Trước đó, vào ngày 7/10, ba nhà khoa học thuộc các trường đại học của Mỹ gồm John Clarke, Michel H. Devoret và John M. Martinis cũng được xướng tên là chủ nhân giải Nobel Vật lý 2025 với nghiên cứu “hiệu ứng đường hầm cơ học lượng tử ở quy mô vĩ mô và lượng tử hóa năng lượng trong mạch điện”.

Nghiên cứu đạt giải Nobel Vật lý được cho là mang lại cơ hội để phát triển thế hệ công nghệ lượng tử tiếp theo. Trước đây các hiệu ứng lượng tử thường chỉ quan sát được ở cấp độ rất nhỏ, như hạt cơ bản hoặc nguyên tử, nhưng nghiên cứu trên đã chứng minh rằng các hiện tượng lượng tử có thể tồn tại và được kiểm soát trên quy mô lớn hơn, nói cách khác là trên các hệ thống vĩ mô mà mắt thường có thể thấy.

Giáo sư John Clarke, sinh năm 1942 tại Cambridge (Anh), nhận bằng Tiến sĩ năm 1968 tại Trường đại học Cambridge và hiện là Giáo sư tại Trường đại học California (Mỹ). Giáo sư Michel H. Devoret, sinh năm 1953 tại Paris (Pháp), hiện là Giáo sư tại Trường đại học thành phố Santa Barbara (Mỹ). Giáo sư John M. Martinis, sinh năm 1958, nhận bằng Tiến sĩ năm 1987 và hiện là Giáo sư tại Trường đại học California (Mỹ).

Năm 1984 và 1985, ba nhà khoa học John Clarke, Michel H. Devoret và John M. Martinis đã tiến hành một loạt thí nghiệm với một mạch điện tử thiết kế đặc biệt, giúp chứng minh cả hiệu ứng đường hầm cơ học lượng tử và các mức năng lượng lượng tử hóa trong một hệ thống đủ lớn. Sau nhiều năm, bằng cách tinh chỉnh và đo lường tất cả các tính chất khác nhau của mạch, họ có thể kiểm soát và khám phá những hiện tượng xuất hiện khi dòng điện đi qua. Nhờ đó có thể nhìn thấy trực quan khi những hạt cơ bản di chuyển qua siêu dẫn bao gồm một hệ thống hành vi như thể chúng là một hạt duy nhất lấp đầy toàn bộ mạch, mở ra cánh cửa nghiên cứu sâu sắc hơn về thế giới lượng tử.

Ngày nay, những bộ chuyển đổi trong vi chip máy tính là một thí dụ về công nghệ lượng tử được ứng dụng rộng. Giải Nobel Vật lý năm nay đã mang đến cơ hội để phát triển thế hệ công nghệ lượng tử tiếp theo, bao gồm mật mã lượng tử, máy tính lượng tử và cảm biến lượng tử.

211a.jpg
Công bố Giải Nobel Hóa học 2025. Ảnh: NOBELPRIZE

Mở đầu cho tuần lễ Nobel, ngày 6/10, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã quyết định trao giải Nobel Y sinh 2025 cho ba nhà khoa học Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell và Shimon Sakaguchi với khám phá liên quan khả năng miễn dịch ngoại biên. Những người đoạt giải Nobel Y sinh năm nay đã có phát hiện đột phá về việc ngăn chặn tế bào miễn dịch tấn công chính cơ thể, nhờ đó thúc đẩy sự phát triển của các phương pháp điều trị bệnh ung thư và bệnh tự miễn dịch. Thành tựu này cũng góp phần nâng cao cơ hội thành công cho các ca cấy ghép. Một số phương pháp điều trị phát triển từ đó cũng đang được thử nghiệm lâm sàng.

Trước đây, khi còn sống, Alfred Nobel rất quan tâm đến nghiên cứu y học. Sinh học và y học sau này trở thành lĩnh vực trao thưởng thứ ba được Nobel đề cập trong di chúc của ông. Tính đến nay, đã có 116 giải Nobel Y sinh được trao cho 232 người đoạt giải, trong đó có 14 phụ nữ. Người đoạt giải trẻ nhất là khi 31 tuổi và người lớn tuổi nhất là 87 tuổi.

Những giải Nobel đầu tiên được công bố đã khởi động mùa Nobel năm 2025 sôi động trong giới khoa học và những người quan tâm. Các giải thưởng tiếp theo sẽ được công bố gồm giải Nobel Văn học (ngày 9/10), Nobel Hòa bình (ngày 10/10) là giải thưởng duy nhất được công bố ở Oslo (Na Uy). Trong khi đó, giải Nobel Kinh tế sẽ khép lại Tuần lễ Nobel 2025 vào ngày 13/10. Lễ trao các giải Nobel sẽ được tổ chức vào ngày 10/12 tới tại Stockholm (Thụy Điển) và Oslo (Na Uy). Mỗi giải thưởng gồm huy chương, bằng chứng nhận cá nhân và khoản tiền thưởng 11 triệu kronor Thụy Điển (tương đương 1,2 triệu USD) chia đều cho các nhà khoa học đoạt giải.

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển được thành lập năm 1739, là một tổ chức độc lập với mục tiêu chung là thúc đẩy khoa học và tăng cường ảnh hưởng của nghiên cứu khoa học trong xã hội. Viện chịu trách nhiệm đặc biệt về khoa học tự nhiên và toán học, đồng thời nỗ lực thúc đẩy trao đổi ý tưởng giữa các ngành học khác nhau.

Có thể bạn quan tâm

Bên trong buồng lái một máy bay của hãng Flydubai. Ảnh: GETTY IMAGES

An ninh hàng không sau âm mưu tấn công khủng bố mới

Ngày 3/10, giới chức Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cho biết, kết quả điều tra vụ việc xảy ra trên chuyến bay FZ1073 của Hãng hàng không Flydubai cho thấy cơ phó có âm mưu thực hiện hành vi khủng bố. Ngay sau sự cố, các hãng hàng không đã xem xét lại biện pháp an ninh đối với quy trình xét duyệt phi công.

Hiện trường vụ xả súng ở thành phố Durban. Ảnh: REUTERS

Bài toán an ninh tại Nam Phi

Chỉ trong vòng một tuần, gần 40 người đã thiệt mạng trong ba vụ xả súng hàng loạt tại Nam Phi. Vụ thảm sát một lần nữa phơi bày thách thức an ninh dai dẳng về sự hoành hành của tội phạm có tổ chức mà quốc gia này đang phải đối mặt.

Giới chức Pháp phát hiện người di cư trên xuồng bơm hơi. Ảnh: PA

Làn sóng nhập cư trái phép qua Eo biển Manche

Theo Bộ Nội vụ Anh, trong ngày 23/9, tổng cộng 781 người đã đến Anh bằng tuyến đường vượt Eo biển Manche trên 10 chiếc xuồng bơm hơi. Đây là số người di cư cao nhất qua Manche trong một ngày kể từ đầu năm 2026 trong bối cảnh tuyến đường biển này tiếp tục diễn biến phức tạp.

Một tàu cảnh sát biển Italy giải cứu người di cư. Ảnh: REUTERS

Châu Âu đấu tranh với tội phạm buôn người

Cơ quan Cảnh sát châu Âu (Europol) vừa triệt phá một đường dây buôn người và bóc lột lao động hoạt động tại nhiều quốc gia ở "lục địa già", thu lợi bất chính hàng triệu euro. Vụ việc tiếp tục cho thấy tính chất phức tạp của tội phạm buôn người xuyên quốc gia, khi các mạng lưới tội phạm ngày càng tinh vi trong việc lợi dụng các cơ chế tuyển dụng và di chuyển lao động hợp pháp để che giấu hành vi phạm pháp.

Quân đội Mỹ sử dụng robot tích hợp AI. Ảnh: BỘ QUỐC PHÒNG MỸ

Kế hoạch sử dụng AI trong quân sự

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 19/9 cho biết đang lên kế hoạch thành lập “Lực lượng Trí tuệ nhân tạo (AI)” và sẽ công bố “Tư lệnh AI” trong thời gian tới. "Ông chủ" Nhà Trắng khẳng định Mỹ không cản trở hay kìm hãm sự phát triển của ngành công nghiệp AI, mà sẽ hỗ trợ và theo sát sự phát triển của lĩnh vực này.

Chiến dịch truy bắt Gregorio Gómez Paiz tại Las Espuelas. Ảnh: Bộ Nội vụ Guatemala

Bước tiến chống tội phạm xuyên quốc gia

Gregorio Gómez Paiz, đối tượng bị cáo buộc cầm đầu đường dây buôn lậu vũ khí xuyên biên giới, mới đây bị cảnh sát Mexico và Guatemala phối hợp bắt giữ. Chiến dịch này được xem là bước tiến quan trọng trong nỗ lực ngăn chặn các mạng lưới tội phạm có tổ chức đang hoạt động ngày càng tinh vi tại khu vực này.

Cảnh sát Thái Lan thông báo diễn biến vụ việc. Ảnh: THE NATION

Thái Lan mở rộng điều tra vụ gian lận thi tuyển công chức

Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul vừa qua cho biết, các cơ quan chức năng đang tiếp tục mở rộng điều tra vụ án gian lận trong kỳ thi tuyển công chức chính quyền địa phương năm 2025. Trong đó, tổng giá trị tài sản liên quan hành vi vi phạm đã bị thu giữ, phong tỏa lên tới 320,86 triệu baht (khoảng 9,9 triệu USD).

Dữ liệu giấy tờ tùy thân dễ dàng bị đánh cắp. Ảnh: STOCK ADOBE

Thách thức về bảo mật thông tin

Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đang điều tra vụ đánh cắp và rao bán trên mạng hàng trăm triệu bản sao giấy tờ tùy thân của công dân Mỹ và Canada. Vụ việc làm dấy lên lo ngại về nguy cơ giả mạo danh tính và những hệ lụy khó lường khác.

Hoạt động mở màn Lễ trao giải Ig Nobel. Ảnh: NPR

Khích lệ niềm say mê khoa học

Lễ trao giải thưởng Ig Nobel lần thứ 36 vừa diễn ra ngày 3/9 tại Zurich (Thụy Sĩ), tôn vinh những phát hiện khoa học kỳ lạ và đáng suy ngẫm. Trước thềm mùa giải Nobel thường bắt đầu từ giữa tháng 10 hằng năm, Ig Nobel trở thành một điểm nhấn thú vị, góp phần khích lệ niềm say mê và sự tò mò trong nghiên cứu khoa học.

Ảnh: AP

Vai trò quan trọng của cảnh báo sớm

Hiệu trưởng Rajendra Dawadi (trong ảnh) của Trường trung học Tribhuvan Trishuli, huyện Nuwakot (Nepal) đang gây chú ý những ngày qua sau khi ông đã có quyết định giúp cứu sống hơn 900 học sinh chỉ ít phút trước khi ngôi trường bị lũ quét cuốn trôi. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của cảnh báo sớm và phản ứng kịp thời trong ứng phó thiên tai.

Hàng chục nghìn người bị ảnh hưởng bởi thảm họa. Ảnh: AP

Chạy đua cứu nạn ở Himalaya

Năm ngày sau trận lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc, công tác tìm kiếm cứu nạn vẫn được triển khai khẩn trương trong điều kiện đặc biệt khó khăn. Hàng nghìn người còn mất tích, trong khi nguy cơ xuất hiện thêm các đợt lũ mới tiếp tục đe dọa lực lượng cứu hộ và người dân tại vùng thảm họa.

Hiện trường vụ tấn công vừa qua tại Fagersta. Ảnh: AP

Thụy Điển siết chặt an ninh học đường

Sau vụ tấn công bằng kiếm tại một trường trung học khiến một nữ sinh 17 tuổi thiệt mạng, Chính phủ Thụy Điển quyết định thành lập ủy ban chuyên trách nhằm đề xuất các biện pháp ngăn chặn bạo lực học đường. Động thái này phản ánh nỗ lực bảo vệ môi trường giáo dục trước những nguy cơ an ninh ngày càng phức tạp.

Đại diện gia đình nạn nhân có mặt tại phiên tòa. Ảnh: AP

Phiên tòa lịch sử

Liên minh gồm 29 bang tại Mỹ đã đệ đơn lên tòa án liên bang nhằm yêu cầu Tập đoàn Meta bồi thường khoản tiền khổng lồ vì đã trục lợi từ những tác hại của mạng xã hội đối với trẻ vị thành niên. Vụ việc được xem là bước ngoặt pháp lý quan trọng nhằm vào sức ảnh hưởng của các nền tảng mạng xã hội, bảo vệ an toàn và quyền riêng tư của trẻ.

Ảnh: REUTERS

Pháp khắc phục sự cố rò rỉ dữ liệu thuế

Thủ tướng Pháp Sebastien Lecornu (trong ảnh) đã triệu tập cuộc họp khẩn hôm 17/8 để xử lý khủng hoảng sau vụ tấn công mạng quy mô lớn nhằm vào cơ quan thuế, khiến dữ liệu của 678.000 cá nhân bị đánh cắp. Vụ việc được xem là vụ rò rỉ dữ liệu nghiêm trọng nhất trong lịch sử nước này.

Sinh viên trong khuôn viên Trường Harvard. Ảnh: REUTERS

Căng thẳng Nhà Trắng - Harvard chưa hạ nhiệt

Tòa án tại Massachusetts vừa bác đơn kiện của Bộ Tư pháp Mỹ cáo buộc Trường đại học Harvard không bảo vệ đầy đủ sinh viên Israel trước các hành vi bài Do Thái. Phán quyết được xem là thắng lợi pháp lý quan trọng của Harvard, đồng thời phản ánh những tranh cãi dai dẳng về giới hạn can thiệp của chính phủ đối với các cơ sở giáo dục đại học.

Một hình ảnh khá rõ nét trong hồ sơ UAP chụp ở Colorado (Mỹ) năm 2022. Ảnh: FBI

Hồ sơ UAP lần đầu giải mật

Bộ Chiến tranh Mỹ vừa công bố đợt thứ 5 các hồ sơ liên quan Hiện tượng dị thường không xác định (UAP), trước đây thường được gọi là Vật thể bay không xác định (UFO), gồm 41 bộ tài liệu, hình ảnh và video thu thập trong khoảng thời gian từ năm 1950 đến năm 2026. Thuật ngữ UAP được sử dụng để chỉ những hiện tượng hoặc vật thể chưa được xác định ngay tại thời điểm quan sát.

Hàng loạt chiến dịch truy quét các đối tượng liên quan IS đã được thực hiện thời gian qua. Ảnh: REUTERS

Thổ Nhĩ Kỳ siết chặt vòng vây IS

Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục đẩy mạnh chiến dịch chống tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS), với hàng loạt cuộc truy quét quy mô lớn trên phạm vi toàn quốc thời gian gần đây. Các động thái này phản ánh quyết tâm của Ankara trong việc ngăn chặn nguy cơ khủng bố và triệt phá mạng lưới tài chính của tổ chức khủng bố khét tiếng.

Cảnh sát Mỹ bảo vệ an ninh tại một địa điểm diễn ra World Cup. Ảnh: GETTY

Cuộc chiến chống buôn người tại Mỹ

Ngày 29/7, Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) cho hay, các cơ quan thực thi pháp luật nước này đã bắt giữ gần 1.000 nghi phạm liên quan hoạt động buôn người trong thời gian diễn ra World Cup 2026. Đây được xem là một trong những chiến dịch chống buôn người lớn nhất từng được triển khai tại Mỹ trong khuôn khổ một sự kiện thể thao quốc tế.

Tổng Thư ký LHQ sắp mãn nhiệm Antonio Guterres. Ảnh: CNBC

Cuộc đua vào “ghế nóng” Liên hợp quốc

Tiến trình bầu chọn Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) nhiệm kỳ 2027-2032 đang nóng dần lên khi Hội đồng Bảo an (HĐBA) bắt đầu các cuộc bỏ phiếu đầu tiên vào ngày 30/7 nhằm lựa chọn người kế nhiệm ông Antonio Guterres từ đầu năm tới.

Ảnh: ARISTEGUINO NOTICIAS

Mexico đối mặt sức ép từ tội phạm

Ngày 22/7 vừa qua, Thị trưởng Valentin Lavin Romero (trong ảnh) của thị trấn Temoac, bang Morelos (Mexico) bị ám sát ngay trong trụ sở chính quyền địa phương. Vụ việc một lần nữa cảnh báo về những thách thức an ninh tại quốc gia Bắc Mỹ này.

Mạng xã hội bị giới hạn với giới trẻ tại Anh. Ảnh: GTTY IMAGES

Lệnh “giới nghiêm mạng xã hội” đối với thanh - thiếu niên

Chính phủ Anh vừa công bố kế hoạch áp dụng lệnh giới nghiêm mặc định từ nửa đêm đến 6 giờ sáng đối với người dùng mạng xã hội từ 16-17 tuổi. Chính sách mới cho thấy nỗ lực kiểm soát tác động nhằm bảo vệ sức khỏe tinh thần của giới trẻ trong môi trường số.

Một trụ sở của Google tại châu Âu. Ảnh: GETTYIMAGES

EU siết chặt quản lý Big Tech

Tòa án Công lý Liên minh châu Âu (CJEU) ngày 2/7 vừa qua chính thức bác bỏ đơn kháng cáo của Google và công ty mẹ Alphabet trong vụ kiện chống độc quyền liên quan hệ điều hành Android. Phán quyết này tiếp tục khẳng định quyết tâm của EU trong việc siết chặt quản lý các tập đoàn công nghệ (Big Tech).

Ảnh: YONHAP NEWS

“Thuyền trưởng” mới của Hàn Quốc

Hàn Quốc vừa ghi thêm một dấu mốc lịch sử khi bà Han Seong Sook (trong ảnh) chính thức trở thành nữ Thủ tướng thứ hai của nước này, sau gần hai thập kỷ kể từ khi người phụ nữ đầu tiên đảm nhận “ghế nóng”. Ngày đầu nhậm chức, bà khẳng định quyết tâm đẩy nhanh tiến độ quản lý trong các cơ quan Chính phủ Hàn Quốc.

Các công tác tìm kiếm cứu nạn vẫn đang được khẩn trương triển khai. Ảnh: AAP

Thế giới chung tay cứu trợ Venezuela

Sau trận động đất kép xảy ra ngày 24/6 tại Venezuela gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng, cộng đồng quốc tế đang khẩn trương huy động nhân lực, phương tiện và nguồn lực hỗ trợ quốc gia này tìm kiếm cứu nạn, khắc phục hậu quả và ổn định đời sống người dân.

Nắng nóng cực độ vẫn tiếp diễn ở nhiều nơi tại châu Âu. Ảnh: EURONEWS

Châu Âu trải qua “cơn sốc nhiệt”

Một đợt nắng nóng mạnh và bất thường đang tràn qua phần lớn châu Âu, nhiệt độ có nơi lên tới hơn 40 độ C. Dải nhiệt cực đoan làm gián đoạn cuộc sống thường nhật, gia tăng nguy cơ cháy rừng và gây áp lực lên hệ thống y tế công cộng ở “lục địa già”.

Cảnh sát kiểm tra một container nghi chứa ma túy ở cảng Antwerp của Bỉ. Ảnh: AFP

Châu Âu đẩy mạnh chống ma túy

Trước sự bùng phát của thị trường ma túy bất hợp pháp cùng sự gia tăng mạnh mẽ của tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, Liên minh châu Âu (EU) đang thúc đẩy các biện pháp quyết liệt nhằm bảo vệ an ninh và sức khỏe cộng đồng.

Cảnh sát Italy trong một chiến dịch truy quét tội phạm ma túy. Ảnh: ANSA

Chiến dịch triệt phá “ngân hàng ma”

Cảnh sát Italy vừa triệt phá một ngân hàng ngầm quy mô lớn chuyên phục vụ các tổ chức tội phạm có tổ chức, với lượng tiền đã luân chuyển lên tới 80-100 triệu euro mỗi năm thông qua các khoản thanh toán ảo.

Ông Healey và Thủ tướng Starmer (bên phải) đã có những bất đồng liên quan chi tiêu cho quốc phòng. Ảnh: UNPIXS

Sóng gió tại Phố Downing

Làn sóng từ chức trong chính phủ đang đẩy Thủ tướng Anh Keir Starmer vào cuộc khủng hoảng nội bộ nghiêm trọng nhất kể từ khi Công đảng của ông trở lại cầm quyền.