Sôi động mùa Nobel 2025

Chiều 8/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố Giải Nobel Hóa học năm 2025 được trao cho ba nhà khoa học: Susumu Kitagawa người Nhật Bản, Richard Robson người Anh và Giáo sư người Mỹ gốc Jordan Omar M. Yaghi “vì những đóng góp trong việc phát triển các khung kim loại - hữu cơ (MOF)”.

Các nhà khoa học đoạt Giải Nobel Y sinh 2025. Ảnh: GETTY IMAGES
Các nhà khoa học đoạt Giải Nobel Y sinh 2025. Ảnh: GETTY IMAGES

Trước đó, nghiên cứu về miễn dịch ngoại biên đã được vinh danh giải Nobel Y sinh, mở màn cho mùa Nobel sôi động năm nay.

Với giải Nobel Hóa học năm nay, các nhà khoa học gọi đây là một "chiến thắng cho hóa học siêu phân tử". MOF được tạo ra bằng cách kết hợp kim loại với các liên kết hữu cơ để tạo ra một cấu trúc đáng chú ý giúp lưu trữ các chất khí hiệu quả hơn.

Trước đó, vào ngày 7/10, ba nhà khoa học thuộc các trường đại học của Mỹ gồm John Clarke, Michel H. Devoret và John M. Martinis cũng được xướng tên là chủ nhân giải Nobel Vật lý 2025 với nghiên cứu “hiệu ứng đường hầm cơ học lượng tử ở quy mô vĩ mô và lượng tử hóa năng lượng trong mạch điện”.

Nghiên cứu đạt giải Nobel Vật lý được cho là mang lại cơ hội để phát triển thế hệ công nghệ lượng tử tiếp theo. Trước đây các hiệu ứng lượng tử thường chỉ quan sát được ở cấp độ rất nhỏ, như hạt cơ bản hoặc nguyên tử, nhưng nghiên cứu trên đã chứng minh rằng các hiện tượng lượng tử có thể tồn tại và được kiểm soát trên quy mô lớn hơn, nói cách khác là trên các hệ thống vĩ mô mà mắt thường có thể thấy.

Giáo sư John Clarke, sinh năm 1942 tại Cambridge (Anh), nhận bằng Tiến sĩ năm 1968 tại Trường đại học Cambridge và hiện là Giáo sư tại Trường đại học California (Mỹ). Giáo sư Michel H. Devoret, sinh năm 1953 tại Paris (Pháp), hiện là Giáo sư tại Trường đại học thành phố Santa Barbara (Mỹ). Giáo sư John M. Martinis, sinh năm 1958, nhận bằng Tiến sĩ năm 1987 và hiện là Giáo sư tại Trường đại học California (Mỹ).

Năm 1984 và 1985, ba nhà khoa học John Clarke, Michel H. Devoret và John M. Martinis đã tiến hành một loạt thí nghiệm với một mạch điện tử thiết kế đặc biệt, giúp chứng minh cả hiệu ứng đường hầm cơ học lượng tử và các mức năng lượng lượng tử hóa trong một hệ thống đủ lớn. Sau nhiều năm, bằng cách tinh chỉnh và đo lường tất cả các tính chất khác nhau của mạch, họ có thể kiểm soát và khám phá những hiện tượng xuất hiện khi dòng điện đi qua. Nhờ đó có thể nhìn thấy trực quan khi những hạt cơ bản di chuyển qua siêu dẫn bao gồm một hệ thống hành vi như thể chúng là một hạt duy nhất lấp đầy toàn bộ mạch, mở ra cánh cửa nghiên cứu sâu sắc hơn về thế giới lượng tử.

Ngày nay, những bộ chuyển đổi trong vi chip máy tính là một thí dụ về công nghệ lượng tử được ứng dụng rộng. Giải Nobel Vật lý năm nay đã mang đến cơ hội để phát triển thế hệ công nghệ lượng tử tiếp theo, bao gồm mật mã lượng tử, máy tính lượng tử và cảm biến lượng tử.

211a.jpg
Công bố Giải Nobel Hóa học 2025. Ảnh: NOBELPRIZE

Mở đầu cho tuần lễ Nobel, ngày 6/10, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã quyết định trao giải Nobel Y sinh 2025 cho ba nhà khoa học Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell và Shimon Sakaguchi với khám phá liên quan khả năng miễn dịch ngoại biên. Những người đoạt giải Nobel Y sinh năm nay đã có phát hiện đột phá về việc ngăn chặn tế bào miễn dịch tấn công chính cơ thể, nhờ đó thúc đẩy sự phát triển của các phương pháp điều trị bệnh ung thư và bệnh tự miễn dịch. Thành tựu này cũng góp phần nâng cao cơ hội thành công cho các ca cấy ghép. Một số phương pháp điều trị phát triển từ đó cũng đang được thử nghiệm lâm sàng.

Trước đây, khi còn sống, Alfred Nobel rất quan tâm đến nghiên cứu y học. Sinh học và y học sau này trở thành lĩnh vực trao thưởng thứ ba được Nobel đề cập trong di chúc của ông. Tính đến nay, đã có 116 giải Nobel Y sinh được trao cho 232 người đoạt giải, trong đó có 14 phụ nữ. Người đoạt giải trẻ nhất là khi 31 tuổi và người lớn tuổi nhất là 87 tuổi.

Những giải Nobel đầu tiên được công bố đã khởi động mùa Nobel năm 2025 sôi động trong giới khoa học và những người quan tâm. Các giải thưởng tiếp theo sẽ được công bố gồm giải Nobel Văn học (ngày 9/10), Nobel Hòa bình (ngày 10/10) là giải thưởng duy nhất được công bố ở Oslo (Na Uy). Trong khi đó, giải Nobel Kinh tế sẽ khép lại Tuần lễ Nobel 2025 vào ngày 13/10. Lễ trao các giải Nobel sẽ được tổ chức vào ngày 10/12 tới tại Stockholm (Thụy Điển) và Oslo (Na Uy). Mỗi giải thưởng gồm huy chương, bằng chứng nhận cá nhân và khoản tiền thưởng 11 triệu kronor Thụy Điển (tương đương 1,2 triệu USD) chia đều cho các nhà khoa học đoạt giải.

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển được thành lập năm 1739, là một tổ chức độc lập với mục tiêu chung là thúc đẩy khoa học và tăng cường ảnh hưởng của nghiên cứu khoa học trong xã hội. Viện chịu trách nhiệm đặc biệt về khoa học tự nhiên và toán học, đồng thời nỗ lực thúc đẩy trao đổi ý tưởng giữa các ngành học khác nhau.

Có thể bạn quan tâm

Cảnh sát tại hiện trường vụ xả súng tại Lake Cargelligo. Ảnh: DAILY TELEGRAPH

Lỗ hổng an ninh

Chỉ hơn một tháng sau vụ xả súng đẫm máu tại bãi biển Bondi, mới đây Australia lại chứng kiến một vụ nổ súng nghiêm trọng tại thị trấn Lake Cargelligo, huyện Lachlan Shire, bang New South Wales, khiến ba người chết.

Ảnh: UN

Ưu tiên cho năm mới của LHQ

Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres (trong ảnh) vừa có bài phát biểu cuối cùng trên cương vị người đứng đầu tổ chức đa phương lớn nhất thế giới. Bài phát biểu nêu bật những ưu tiên then chốt trong chương trình nghị sự của LHQ cho năm 2026.

Chiến dịch trấn áp tội phạm mafia ở Italy. Ảnh: GETTYIMAGES

Italy chặt đứt mắt xích mafia

Một tòa án Italy vừa tuyên án hàng chục bị cáo thuộc ba băng nhóm mafia khét tiếng nhất nước này với tội danh buôn bán ma túy, rửa tiền và thực hiện hàng loạt vụ phạm tội tài chính tại vùng Lombardy. Vụ án gây chấn động bởi số lượng các bị cáo và tính chất phức tạp.

Một cuộc diễn tập chống khủng bố tại Pháp.Ảnh: LA PROVENCE

Cuộc chiến dài hơi của nước Pháp

Hơn một thập kỷ sau những vụ tấn công đẫm máu làm rung chuyển nước Pháp, Paris khẳng định đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong cuộc chiến chống khủng bố khi ngăn chặn thành công hàng chục âm mưu. Tuy nhiên, giới chức an ninh cảnh báo mối đe dọa vẫn ở mức rất cao, thậm chí đang biến đổi theo những cách khó lường hơn.

Cảnh sát Hy Lạp tại hiện trường vụ án. Ảnh: AP

Phá băng trộm trang sức “Báo hồng”

Lực lượng chức năng Hy Lạp vừa thông báo bắt giữ hai nghi phạm liên quan vụ cướp tiệm trang sức táo tợn ở một khu nghỉ dưỡng của nước này hồi tháng 9 năm ngoái, thu về số đồng hồ và đồ trang sức giá trị gần 600.000 USD. Hai nghi phạm đã bị bắt giữ tại Bulgaria và Croatia, thuộc băng trộm trang sức “Báo hồng” khét tiếng.

Ảnh: REUTERS

Dấu ấn của đệ nhất phu nhân Mỹ

Bà Melania Trump (trong ảnh) mới đây công bố bản tổng kết thành tựu trong năm 2025. Khép lại năm đầu nhiệm kỳ đệ nhất phu nhân Mỹ lần thứ hai, dấu ấn của bà trải rộng trong nhiều lĩnh vực như lập pháp, giáo dục, công nghệ, nhân đạo và văn hóa…

Lỗ hổng trên tường ngân hàng. Ảnh: AFP

Vụ trộm ngân hàng chấn động

Cảnh sát Đức ngày 30/12/2025 cho hay, cơ quan điều tra ước tính khoảng 30 triệu euro bị đánh cắp trong vụ đột nhập vào kho tiền của chi nhánh Ngân hàng Sparkasse ở thành phố Gelsenkirchen, miền tây nước Đức. Vụ trộm táo tợn được ví như kịch bản phim “Ocean's Eleven” nổi tiếng.

Hai kẻ khủng bố trong chuyến trinh sát tại cảng Dover. Ảnh: GREATER MANCHESTER POLICE

Thách thức an ninh nghiêm trọng

Bồi thẩm đoàn tại thành phố Preston (Anh) mới đây tuyên hai bị cáo Walid Saadaoui (38 tuổi) và Amar Hussein (52 tuổi) phạm tội chuẩn bị các hành vi khủng bố trong giai đoạn từ tháng 12/2023 đến tháng 5/2024.

Xư Một rào chắn an ninh bên ngoài chợ Giáng sinh tại Đức. Ảnh: AFP

Làn sóng tin giả phủ bóng dịp cuối năm

Chợ Giáng sinh là một truyền thống có từ hàng trăm năm trước ở Đức, là nơi tập trung đông người tới tận hưởng không khí lễ hội cuối năm. Tuy nhiên, mạng xã hội đang lan truyền nhiều hình ảnh và video gây hiểu lầm, những tin tức giả làm sai lệch hình ảnh của các khu chợ biểu tượng của nước này.

Ảnh: COURTESY

Miss Universe gặp khủng hoảng

Giới chức Mexico đã phát lệnh bắt giữ doanh nhân Raúl Rocha Cantú (trong ảnh), Chủ tịch cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ Thế giới (Miss Universe), với cáo buộc chỉ đạo và tài trợ một mạng lưới tội phạm có tổ chức liên quan buôn lậu nhiên liệu và vũ khí.

Người dân tưởng niệm các nạn nhân vụ xả súng. Ảnh: RZN NEWS

Australia xem xét siết luật kiểm soát súng đạn

Vụ xả súng xảy ra tại bãi biển Bondi ở thành phố Sydney (Australia) ngày 14/12 vừa qua, khiến 16 người chết và 40 người bị thương, là vụ xả súng hàng loạt tồi tệ nhất trong gần 30 năm qua ở nước này.

Chủ tịch EC Ursula von der Leyen tiếp tục dẫn đầu trong danh sách của Forbes. Ảnh: EUROPA

Phụ nữ kiến tạo tương lai

Tạp chí Forbes mới đây công bố danh sách "100 phụ nữ quyền lực nhất thế giới" năm 2025. Danh sách năm nay cho thấy, phụ nữ đang nắm giữ những vai trò then chốt trong việc định hình chính sách, dẫn dắt nền kinh tế và tạo ra ảnh hưởng văn hóa vượt biên giới.

Ảnh: EURO NEWS

Cú sốc trong giới ngoại giao châu Âu

Vừa qua, bà Federica Mogherini (trong ảnh) - cựu Đại diện cấp cao phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) - đã nộp đơn từ chức tại Viện châu Âu, nơi bà giữ cương vị hiệu trưởng suốt 5 năm qua.

Gucci cũng là một nhãn hiệu bị điều tra. Ảnh: BUSINESS TIMES

Mặt tối của ngành thời trang xa xỉ tại Italy

Hàng loạt thương hiệu thời trang cao cấp tại Italy đang bị cuốn vào cuộc điều tra quy mô lớn liên quan nghi vấn sử dụng chuỗi cung ứng bóc lột lao động. Dù chưa hãng nào bị truy cứu, vụ việc đã gây chấn động ngành thời trang toàn cầu và đặt dấu hỏi lớn về mặt tối phía sau các thương hiệu “Made in Italy”.

Nigeria tăng cường lực lượng an ninh. Ảnh: GETTY

Thách thức an ninh của Nigeria

Tổng thống Nigeria, Bola Tinubu đã ban bố tình trạng khẩn cấp an ninh trên toàn quốc hồi tuần trước, trong bối cảnh chính phủ quốc gia Tây Phi đang phải nỗ lực đối phó làn sóng bắt cóc hàng loạt khiến hàng trăm người - chủ yếu là học sinh - bị bắt kể từ tháng 11 đến nay.

Ảnh: AP

Thảm kịch từ lỗ hổng quản lý

Vụ hỏa hoạn tại khu phức hợp Wang Fuk Court (trong ảnh) ở quận Tai Po, Hong Kong (Trung Quốc), với ít nhất 146 người thiệt mạng và hàng trăm người mất tích, trở thành thảm kịch dân sự nghiêm trọng nhất đặc khu hành chính này trong nhiều thập niên.

Ryan Wedding trước kia và hình ảnh gần đây do FBI cung cấp. Ảnh: AP

Vết trượt của vận động viên Olympic

Giới chức Mỹ đang phát lệnh truy nã cựu vận động viên Olympic Ryan Wedding với tội danh điều hành đường dây buôn bán ma túy nguy hiểm. Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI) cho biết, y đang ẩn náu tại Mexico, đồng thời công bố phần thưởng 15 triệu USD cho người cung cấp thông tin giúp bắt giữ được Wedding.

FBI thu thập tài liệu về mạng lưới 764 trong một cuộc điều tra. Ảnh: AFP

Bóng tối trên không gian mạng

Một mạng lưới cực đoan hoạt động chủ yếu trên internet đang trở thành một trong những mối đe dọa nguy hiểm nhất đối với trẻ vị thành niên. Chính phủ Mỹ mới đây buộc phải đẩy mạnh các chiến dịch truy quét cũng như siết chặt quản lý nền tảng số nhằm ngăn chặn vòng xoáy bạo lực này.

Hội nghị FCTC lần thứ 11. Ảnh: WHO

“Điểm nóng” của sản phẩm nicotine mới

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, như thuốc lá điện tử thiết kế bắt mắt hay “túi nicotine vị kẹo” đang tiếp thị trực tiếp vào giới trẻ, làm gia tăng tình trạng nghiện nicotine lên mức đáng lo ngại trên toàn cầu.

Giới chức EU công bố "Chiến lược lá chắn dân chủ châu Âu". Ảnh: EURONEWS

Châu Âu đối phó làn sóng tin giả

Liên minh châu Âu (EU) vừa giới thiệu một chương trình hành động mới có tên “Chiến lược lá chắn dân chủ châu Âu”. Chương trình này được kỳ vọng sẽ trở thành tuyến phòng vệ chủ động của toàn khối trước những thách thức ngày càng phức tạp của tin giả.

Ảnh: UNESCO

Vị “thuyền trưởng” của hợp tác đa phương

Ngày 15/11 tới, ông Khaled El-Enany (trong ảnh) chính thức nhậm chức Tổng Giám đốc Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của LHQ (UNESCO). Với 172 phiếu ủng hộ trên 174 phiếu, ông trở thành nhà lãnh đạo thứ 12 của tổ chức này, đồng thời là Tổng Giám đốc đầu tiên đến từ một quốc gia Arab.

Ảnh: AP

Khát vọng bình đẳng tại New York

Là vị thị trưởng Hồi giáo gốc Phi đầu tiên của New York, ông Zohran Mamdani (trong ảnh) cam kết sẽ tạo ra một đô thị công bằng, bình đẳng và đa sắc tộc hơn tại thành phố lớn nhất nước Mỹ.

Cảnh sát phong tỏa hiện trường vụ việc. Ảnh: ABC NEWS

Mối lo ngại an ninh của “xứ Sương mù”

Giới chức Anh thông báo đã truy tố nghi phạm trong vụ tấn công bằng dao trên chuyến tàu hướng về Thủ đô London, xảy ra vào đêm sau dịp lễ Halloween, với 11 tội danh mưu sát. Vụ việc khiến 11 hành khách bị thương, trong đó có hai người bị thương nặng, đồng thời gióng lên hồi chuông cảnh báo tình hình mất an ninh ở nước này.

Cảnh sát áp giải tội phạm sau chiến dịch “Kiềm tỏa”. Ảnh AFP

Chiến dịch trấn áp gây tranh cãi

Với số nạn nhân thiệt mạng lên tới 130 người, chiến dịch mang tên “Kiềm tỏa” nhằm triệt phá băng đảng ma túy Comando Vermelho tại Rio de Janeiro đã trở thành chiến dịch trấn áp tội phạm đẫm máu nhất lịch sử Brazil.

Tội phạm lợi dụng nền tảng game trực tuyến để lừa đảo. Ảnh: JPOST

Cạm bẫy mạng với trẻ em Australia

Một nghiên cứu mới công bố cho thấy, gần 1,5 triệu trẻ em Australia đã trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo trong hai năm qua. Đây là con số đáng báo động, dù vậy, nhiều bậc phụ huynh vẫn chưa có ý thức nhằm hạn chế tình hình này.

Cảnh sát Đức trong một chiến dịch triệt phá tội phạm rửa tiền. Ảnh: DPA

Thiệt hại tài chính từ tội phạm có tổ chức

Cục Cảnh sát Hình sự Liên bang Đức (BKA) cảnh báo tội phạm có tổ chức ở nước này vẫn duy trì ở mức cao, ngày càng hành động chuyên nghiệp hơn và trong một số trường hợp còn tuyển dụng cả trẻ vị thành niên.

Tin tặc yêu cầu các tổ chức trả tiền để được giải mã dữ liệu bị đánh cắp. Ảnh: WIRED

Thụy Sĩ mạnh tay với tin tặc

Hàng trăm doanh nghiệp Thụy Sĩ mới đây trở thành nạn nhân trong chiến dịch tấn công quy mô lớn của nhóm tin tặc Akira. Để bảo vệ hệ thống thông tin quốc gia, các cơ quan chức năng nước này đã phải triển khai những biện pháp pháp lý và kỹ thuật mạnh mẽ.

Cảnh sát đứng gác trước văn phòng EP tại Brussels. Ảnh: GETTY IMAGES

Mối đe dọa an ninh với chính trị gia

Giới chức Liên minh châu Âu (EU) cảnh báo tình trạng bạo lực gia tăng nhằm vào giới chính trị gia, sau khi có báo cáo về nhiều vụ việc như phá hoại ô-tô, đột nhập vào nhà riêng hay tấn công trực tiếp. Tuần trước, lực lượng an ninh Bỉ đã ngăn chặn âm mưu tấn công Thủ tướng nước này Bart De Wever.