Theo kết quả điều tra ban đầu, hai đối tượng đi xe máy đã tiếp cận Tòa thị chính Temoac, sau đó xông thẳng vào văn phòng làm việc của ông này và nổ súng ở cự ly gần. Hình ảnh từ camera an ninh cho thấy, các nghi phạm hành động rất nhanh, đội mũ bảo hiểm che kín mặt rồi lập tức tẩu thoát bằng xe máy sau khi gây án. Dù lực lượng an ninh và nhân viên y tế có mặt chỉ ít phút sau đó, ông Romero đã tử vong tại hiện trường. Đáng chú ý, đây không phải lần đầu ông Romero trở thành mục tiêu của các vụ tấn công. Hồi cuối tháng 1, ông từng bị các tay súng phục kích khi di chuyển trên tuyến cao tốc Mexico-Oaxaca, song may mắn thoát chết nhờ được cấp cứu kịp thời.
Ngay sau vụ việc, chính quyền bang Morelos đã triển khai chiến dịch truy bắt quy mô lớn tại Temoac và các khu vực lân cận. Tuy nhiên đến nay, danh tính các nghi phạm cũng như động cơ chính thức của vụ án vẫn chưa được công bố. Truyền thông địa phương cho biết, ông Lavin Romero từng vướng một số cáo buộc liên quan các nhóm tội phạm hoạt động tại bang Morelos. Bộ trưởng An ninh Mexico Omar García Harfuch xác nhận, một trong những hướng điều tra đang tập trung làm rõ các mối liên hệ của vị thị trưởng với các tổ chức tội phạm địa phương, đồng thời xem xét khả năng vụ việc bắt nguồn từ những mâu thuẫn giữa các nhóm đang tranh giành địa bàn trong khu vực.
Bang Morelos, nằm gần Thủ đô Mexico City, từ lâu được xem là một trong những địa điểm hoạt động của nhiều băng đảng ma túy. Khu vực này thường xuyên chứng kiến các cuộc cạnh tranh khốc liệt nhằm kiểm soát lãnh thổ, các tuyến vận chuyển ma túy và những hoạt động kinh tế phi pháp. Trong bối cảnh đó, chính quyền cấp cơ sở thường trở thành mục tiêu bị đe dọa, mua chuộc hoặc tấn công nhằm phục vụ lợi ích của các nhóm tội phạm.
Nhiều chuyên gia an ninh nhận định, chính quyền cấp cơ sở là mắt xích dễ bị tổn thương nhất trong hệ thống quản lý nhà nước Mexico. Với nguồn lực hạn chế và phạm vi quản lý trực tiếp tại địa phương, các thị trưởng và quan chức cơ sở thường phải đối mặt sức ép lớn từ các tổ chức tội phạm đang tìm cách củng cố quyền kiểm soát địa bàn và các hoạt động kinh tế địa phương.
Kể từ năm 2006, thời điểm Chính phủ Mexico phát động chiến dịch quy mô lớn chống các băng đảng ma túy dưới thời Tổng thống Felipe Calderón, gần 100 thị trưởng đã bị sát hại. Từ khi Tổng thống Claudia Sheinbaum nhậm chức vào tháng 10/2024 đến nay, đã có 14 thị trưởng thiệt mạng trong các vụ tấn công bạo lực, trong đó ba trường hợp xảy ra trong năm 2026.
Những con số nói trên phản ánh thực tế rằng, bất chấp các chiến dịch truy quét kéo dài nhiều năm, các tổ chức tội phạm vẫn duy trì được phạm vi hoạt động và sức ảnh hưởng tại nhiều địa phương, chủ yếu do hoạt động mua chuộc, hối lộ hoặc đe dọa. Không chỉ các thị trưởng, nhiều nghị sĩ, cảnh sát và quan chức địa phương cũng thường xuyên trở thành mục tiêu của các vụ ám sát hoặc phục kích nếu không hợp tác với các băng đảng.
Trước tình hình đó, Chính phủ Mexico đang đẩy mạnh các biện pháp trấn áp tội phạm và chống tham nhũng, trong đó có chiến dịch mang tên "Swarm", được triển khai nhằm triệt phá các mạng lưới bảo kê và mối liên hệ giữa quan chức địa phương với các tổ chức tội phạm. Theo giới chức Mexico, đã có 85 quan chức bị bắt giữ tại ba bang, trong đó có bang Morelos.
Tổng thống Claudia Sheinbaum khẳng định, các chính sách an ninh mới đang phát huy hiệu quả. Ngày 14/7, bà cho biết số vụ giết người trên toàn quốc đã giảm gần một nửa so thời điểm tháng 9/2024. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng, còn quá sớm để đưa ra đánh giá toàn diện, khi tình trạng bạo lực vẫn diễn biến phức tạp ở nhiều khu vực và các vụ tấn công nhằm vào quan chức địa phương vẫn tiếp tục xảy ra.
Vụ ám sát Thị trưởng Valentin Lavin Romero một lần nữa cho thấy cuộc chiến chống tội phạm có tổ chức tại Mexico vẫn còn nhiều khó khăn. Trong bối cảnh các băng nhóm tiếp tục tìm cách mở rộng ảnh hưởng và xâm nhập vào bộ máy địa phương, việc tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật, ngăn chặn tham nhũng và củng cố năng lực quản trị cơ sở được cho là những yếu tố then chốt giúp Mexico từng bước khôi phục an ninh, bảo đảm trật tự xã hội và củng cố niềm tin của người dân.
