Tối 26/9, tiếng nhạc, tiếng trò chuyện và không khí cuối tuần tại một quán rượu ở thị trấn Wedela, cách thành phố đông dân nhất tại Nam Phi Johannesburg khoảng 80km, bất ngờ bị xé toạc bởi loạt đạn từ những khẩu súng trường AK-47. Chỉ trong ít phút, một nhóm có vũ trang xông vào quán, nổ súng vào đám đông, sát hại 17 người và khiến 15 người khác bị thương. Theo cảnh sát Nam Phi, các đối tượng sau đó còn lục soát một số khách có mặt tại hiện trường, lấy điện thoại di động rồi tẩu thoát bằng ô-tô. Chưa đầy bốn giờ sau, một vụ tấn công tương tự lại xảy ra tại Lwandle, khu vực ngoại ô thành phố Cape Town. Các tay súng tấn công một nhà hàng khiến 10 người chết và 11 người bị thương.
Những nhân chứng sống sót vẫn chưa hết bàng hoàng. Ông Siyabonga Vokwana, có mặt tại quán rượu ở Wedela vào thời điểm xảy ra vụ việc cho biết, khoảng tám người đeo mặt nạ, mặc áo khoác đã bước vào quán bar và nổ súng liên tục vào khách hàng. Trong khi đó, bà Kamvalethu Galada tại Lwandle chia sẻ, ban đầu bà tưởng những âm thanh vang lên là pháo hoa. Chỉ đến khi mọi người đồng loạt đổ gục xuống sàn nhà và tiếng súng kéo dài liên tục, bà mới nhận ra mình đang ở giữa một vụ thảm sát.
Hai vụ tấn công liên tiếp xảy ra chỉ vài ngày sau một vụ xả súng khác tại KwaMakhutha, gần thành phố cảng Durban. Nhiều tay súng đã tấn công một bữa tiệc tại nhà, làm 11 người chết. Theo thông tin từ các nhà chức trách, một số kẻ có mặt tại bữa tiệc từng xuất hiện trong các cuộc điều tra liên quan hoạt động tội phạm, song động cơ chính xác của vụ việc vẫn chưa được xác định.
Trước làn sóng bạo lực leo thang, cảnh sát Nam Phi đã mở các cuộc truy lùng quy mô lớn. Tổng thống Cyril Ramaphosa cho biết, lực lượng chức năng đã có hình ảnh của các nghi phạm trong vụ tấn công ở Wedela và đang khẩn trương truy bắt. Các đơn vị điều tra chuyên trách cùng quân đội đã được triển khai tại nhiều khu vực trọng điểm. Tuy nhiên, hiện chưa có thông tin về việc bắt giữ các đối tượng liên quan ba vụ xả súng gần đây. Các điều tra viên nghi ngờ vụ việc ở Wedela có thể liên quan tranh chấp địa bàn giữa các nhóm khai thác vàng trái phép, còn vụ nổ súng tại Lwandle được cho là xuất phát từ cạnh tranh lợi ích kinh doanh.
Theo Reuters, những vụ thảm sát liên tiếp đã cho thấy thực trạng bất ổn an ninh tồn tại nhiều năm tại Nam Phi. Quốc gia này hiện ghi nhận trung bình khoảng 60 vụ giết người mỗi ngày, thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ cao nhất thế giới. Tuy nhiên, điều khiến dư luận lo ngại là các vụ xả súng hàng loạt đang xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc và mức độ nghiêm trọng. Nhiều chuyên gia cho rằng, sự lơ là trong kiểm soát súng, đạn là một trong những nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các vụ tấn công. Ông Yusuf Abramjee, chuyên gia về tội phạm nhận định, Nam Phi đang đối mặt một vấn đề nghiêm trọng liên quan kiểm soát vũ khí. Theo ông, mỗi vụ xả súng hàng loạt không những phải điều tra những kẻ trực tiếp gây án mà còn cần truy xét toàn bộ mạng lưới tội phạm đứng phía sau.
Không chỉ vậy, khu vực vành đai khai thác vàng quanh Johannesburg đã trở thành điểm nóng của các băng nhóm zama-zamas, những tổ chức khai thác vàng trái phép hoạt động trong các mỏ bỏ hoang. Các nhóm này thường sở hữu vũ khí quân dụng mua trái phép, kiểm soát địa bàn bằng bạo lực và cạnh tranh quyết liệt để giành quyền khai thác nguồn lợi bất hợp pháp. Giới chức địa phương cho rằng, nhiều vụ xả súng trong những năm gần đây có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp các mạng lưới tội phạm này.
Tổng thống Cyril Ramaphosa từng cảnh báo tội phạm có tổ chức là “mối đe dọa trực tiếp nhất đối với nền dân chủ, xã hội và sự phát triển kinh tế” của Nam Phi. Sau các vụ việc mới nhất, ông tiếp tục cam kết tăng cường các biện pháp trấn áp và khẳng định lực lượng an ninh sẽ làm mọi cách để ngăn chặn tình trạng bạo lực leo thang.
Tuy nhiên, đối với nhiều người dân, nỗi lo sợ vẫn hiện hữu mỗi ngày. Không chỉ đối mặt với các băng nhóm có vũ trang, họ còn phải sống trong cảm giác bất an trước nguy cơ trở thành nạn nhân của những vụ nổ súng bất ngờ. Chuỗi thảm sát vừa qua cho thấy bài toán an ninh tại Nam Phi không còn là những vụ án đơn lẻ, mà phản ánh cuộc đấu tranh lâu dài với tội phạm có tổ chức, buôn bán vũ khí bất hợp pháp và những bất ổn xã hội chưa được giải quyết triệt để.
