Ngày 11/6 vừa qua, Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey - một trong những nhân vật được đánh giá giàu kinh nghiệm và có ảnh hưởng lớn trong chính phủ - đã bất ngờ từ chức. Trong bức thư gửi Thủ tướng Starmer, ông Healey cho rằng chính phủ không sẵn sàng dành những nguồn lực cần thiết cho quốc phòng để bảo đảm an ninh quốc gia trong bối cảnh các mối đe dọa ngày càng gia tăng.
Theo ông Healey, các khoản đầu tư quan trọng tiếp tục bị trì hoãn, trong khi những thách thức an ninh hiện nay đòi hỏi các quyết sách mạnh mẽ. “Bộ Tài chính không sẵn lòng phân bổ nguồn lực mà quốc gia cần để bảo vệ đất nước”, ông Healey viết trong thư từ chức, đồng thời cảnh báo việc thiếu đầu tư sẽ làm suy giảm khả năng tác chiến của quân đội và khiến nước Anh đối mặt nhiều rủi ro trước các mối đe dọa bên ngoài. Ngay sau khi ông Healey từ chức, Bộ trưởng Lực lượng Vũ trang Anh Al Carns cũng tuyên bố rời nhiệm sở với cùng lý do.
Động thái từ chức bất ngờ của hai nhà lãnh đạo quốc phòng càng làm gia tăng áp lực đối với người đứng đầu Số 10 Phố Downing (Văn phòng Thủ tướng Anh). Trước đó, tháng 5 vừa qua, Bộ trưởng Y tế Wes Streeting cũng xin từ chức. Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy, mức độ tín nhiệm dành cho chính phủ của Thủ tướng Starmer có dấu hiệu suy giảm. Ngay trong Công đảng, ngày càng nhiều nghị sĩ công khai bày tỏ sự không hài lòng với đường lối điều hành hiện nay của chính phủ. Các đảng đối lập cũng nhanh chóng tận dụng cơ hội này để gia tăng sức ép. Lãnh đạo đảng Bảo thủ Kemi Badenoch nhận định, việc Bộ trưởng Quốc phòng từ chức cho thấy chính phủ của ông Starmer đang rơi vào tình trạng mất phương hướng. Lãnh đạo đảng Dân chủ Tự do Ed Davey coi đây là “lời cảnh tỉnh” đối với Thủ tướng về sự cần thiết phải đầu tư nhiều hơn cho quốc phòng.
Theo The Independent, khủng hoảng hiện nay diễn ra trong bối cảnh đặc biệt nhạy cảm đối với nước Anh. Cuộc xung đột tại Ukraine vẫn kéo dài, cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng gay gắt, trong khi các đồng minh châu Âu đang chịu áp lực phải tăng mạnh ngân sách quốc phòng. Tại Hội nghị cấp cao của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) dự kiến diễn ra tháng 7 tới, London được dự báo sẽ tiếp tục đối mặt những yêu cầu từ đồng minh về việc nâng cao năng lực quân sự và chia sẻ gánh nặng an ninh.
Dù Chính phủ Anh cam kết nâng chi tiêu quốc phòng lên 3% GDP trong nhiệm kỳ Quốc hội tiếp theo và hướng tới mức 3,5% GDP vào năm 2035, nhiều chuyên gia cho rằng tốc độ triển khai hiện nay chưa tương xứng với mức độ nghiêm trọng của các thách thức an ninh. Tướng Richard Barrons, cựu chỉ huy Bộ Tư lệnh Liên quân Anh cho rằng, chính phủ đã nhận thức được các nguy cơ nhưng chưa chuyển hóa nhận thức đó thành hành động cụ thể. Theo ông, những cam kết chính trị sẽ khó tạo ra hiệu quả thực chất nếu không đi kèm các nguồn lực tài chính tương ứng.
Trên thực tế, năng lực quốc phòng của Anh đã chịu tác động đáng kể sau nhiều năm cắt giảm ngân sách. Theo các số liệu được công bố, chi tiêu quốc phòng thực tế của nước này đã giảm khoảng 22% trong giai đoạn 2009 - 2017 trước khi tăng trở lại trong những năm gần đây. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo, khoảng trống năng lực tích tụ trong thời gian dài vẫn chưa được khắc phục hoàn toàn.
Đối mặt sức ép ngày càng lớn, Thủ tướng Starmer cam kết chính phủ vẫn thực hiện chương trình hiện đại hóa quốc phòng và tăng cường đầu tư cho quân đội. Ngày 14/6, ông thông báo Chính phủ Anh sẽ sớm công bố kế hoạch đầu tư quốc phòng mới trước thềm Hội nghị cấp cao NATO. Trước đó, ông đã nhanh chóng bổ nhiệm ông Dan Jarvis, Bộ trưởng Nhà nước tại Văn phòng Chính phủ thay thế ông Healey nhằm bảo đảm sự ổn định trong bộ máy điều hành. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, các bước đi này khó có thể ngay lập tức xoa dịu những bất đồng sâu sắc đang tồn tại ở nội bộ Công đảng. Khi nền kinh tế tăng trưởng chậm, nợ công ở mức cao và ngân sách nhà nước chịu nhiều sức ép, chính phủ của ông Starmer sẽ phải đối mặt bài toán khó khăn giữa yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia và duy trì kỷ luật tài khóa.
Theo Reuters, những xáo trộn về nhân sự chính phủ vừa qua không chỉ phản ánh những tranh cãi về ngân sách quốc phòng mà còn cho thấy các thách thức lớn đối với năng lực lãnh đạo của Thủ tướng Keir Starmer. Trong bối cảnh nước Anh đứng trước nhiều biến động cả trong và ngoài nước, cách thức ông Starmer xử lý cuộc khủng hoảng hiện nay có thể sẽ quyết định tương lai chính phủ do Công đảng cầm quyền lãnh đạo, cũng như vị thế chính trị của chính ông trong thời gian tới.
