Lan tỏa từ làng biển
Đầu tháng 11, không khí sôi nổi, gắn kết lan tỏa khắp xã Quỳnh Phú (Nghệ An), khi Bộ đội Biên phòng Nghệ An phối hợp các ban, ngành và chính quyền địa phương tổ chức chương trình tuyên truyền chống khai thác IUU bằng hình thức sân khấu hóa. Hơn 500 cán bộ, đảng viên và người dân dự chương trình.
Đưa pháp luật ra sân khấu, gắn biển khơi với đời sống ngư dân, với thông điệp “Vì một nghề cá bền vững”, chương trình được dàn dựng công phu qua tiểu phẩm “Làng biển xôn xao” về những ngư dân lúng túng, vô tình vi phạm quy định khi khai thác trên biển để phải đối diện hậu quả pháp lý. Xen giữa các tình huống kịch là phần giao lưu hỏi-đáp giữa ngư dân và lực lượng chức năng. Ban tổ chức còn phát tờ rơi tóm tắt các quy định pháp luật, trao cờ Tổ quốc cho chủ tàu tiêu biểu, những người tiên phong chấp hành nghiêm các quy định.
Theo Đại tá Trần Đăng Khoa, Phó Chính ủy Bộ đội Biên phòng Nghệ An, sân khấu hóa là “bước đổi mới trong phương pháp vận động quần chúng, giúp người dân dễ tiếp cận, ghi nhớ và tự giác thực hiện các quy định; đồng thời khơi dậy tinh thần yêu nước, ý thức bảo vệ biển quê hương, chủ quyền biển đảo”.
Xã Quỳnh Phú có bờ biển dài 15,5 km với hai cửa lạch lớn là Lạch Thơi và Lạch Quèn. Trong 47/69 thôn làm nghề khai thác hải sản, với hơn 900 phương tiện; trong đó 365 tàu dài từ 15 m trở lên, thường xuyên đánh bắt xa bờ và tạo việc làm cho hơn 4.000 lao động. Nghề cá phát triển mạnh nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ vi phạm IUU nếu thông tin không đầy đủ và ý thức chưa cao.
Ngư dân Vũ Xuân Tương chia sẻ: “Những tình huống trong tiểu phẩm được xây dựng từ chính cuộc sống của chúng tôi, nên nghe và xem rất dễ hiểu, dễ nhớ. Khi ra khơi, chúng tôi càng ý thức hơn việc tuân thủ ranh giới vùng biển, không vi phạm vùng biển nước ngoài, không sử dụng phương tiện cấm hay khai thác sai quy định”.
Ngư dân Nguyễn Hồng Sơn cho biết: “Ngoài xem sân khấu hóa, chúng tôi còn được nghe Ban chỉ đạo IUU tỉnh chia sẻ về khó khăn, hệ lụy nếu không gỡ được thẻ vàng. Điều đó giúp chúng tôi hiểu rằng, chống khai thác IUU không chỉ là việc của Nhà nước, mà là trách nhiệm chung của mỗi ngư dân để giữ gìn nghề cá cho con cháu mai sau”.
Nhờ các hoạt động tuyên truyền sáng tạo, nhiều ngư dân đã chủ động lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS), thậm chí có tàu lắp hai thiết bị, ghi nhật ký khai thác đầy đủ, không vi phạm vùng biển nước ngoài. Tỷ lệ tàu cá mất kết nối giảm rõ rệt so cùng kỳ năm trước, một minh chứng cho sự chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của ngư dân.
Chung tay gỡ “thẻ vàng”
Từ thành công tại Quỳnh Phú, Bộ đội Biên phòng Nghệ An đã mở rộng mô hình sân khấu hóa tuyên truyền chống khai thác IUU tới 11 xã, phường ven biển. Ở mỗi nơi, nội dung được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp đặc điểm từng vùng và nhóm ngư dân, bảo đảm trực quan và dễ tiếp nhận.
Song song với sân khấu hóa, lực lượng biên phòng còn phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An tổ chức các đội tuyên truyền lưu động, đưa tiểu phẩm, kịch ngắn đến từng xã ven biển, bến cá, khu neo đậu tàu thuyền. Mỗi buổi diễn trở thành “lớp học pháp luật” nơi bà con ngư dân vừa xem, vừa hỏi đáp, trao đổi trực tiếp với cán bộ biên phòng, kiểm ngư và chính quyền địa phương.
Bên cạnh tuyên truyền, Bộ đội Biên phòng Nghệ An còn tăng cường kiểm tra, giám sát tàu cá tại cảng; ký cam kết không vi phạm IUU và tổ chức đối thoại định kỳ với ngư dân để tháo gỡ vướng mắc. Nhờ đó, công tác tuyên truyền không dừng ở khẩu hiệu mà đi sâu vào đời sống, trở thành phong trào tự giác và bền vững.
Theo kế hoạch, đoàn kiểm tra của Ủy ban châu Âu (EC) sẽ sang Việt Nam để đánh giá kết quả thực hiện các khuyến nghị gỡ “thẻ vàng”. Nghệ An cùng các tỉnh duyên hải đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó nâng cao nhận thức ngư dân được xem là then chốt. Từ thực tiễn tại Nghệ An cho thấy, hình thức sân khấu hóa tuyên truyền pháp luật về chống khai thác IUU là cách làm sáng tạo, sâu sát với đặc thù vùng biển “ăn sóng, nói gió”. Từ những tiểu phẩm giản dị nơi làng chài, tinh thần “nói không với IUU” đã lan tỏa mạnh mẽ, biến nhận thức thành hành động cụ thể.
Chỉ trong 10 tháng năm 2025, riêng Đồn Biên phòng Quỳnh Thuận (Nghệ An) đã xử lý 331 phương tiện tàu cá mất kết nối VMS; xử lý hành chính 124 phương tiện, phạt tiền hơn 4,33 tỷ đồng; xử lý 4 vụ/4 phương tiện vượt ranh giới, phạt 625 triệu đồng; đang tiếp tục xác minh 116 phương tiện. Những con số đó cho thấy quyết tâm và hiệu quả trong kiểm tra, xử lý vi phạm.
