Trong lễ hội Cầu mưa của dân tộc Xtiêng được Ủy ban nhân dân xã Tân Khai (tỉnh Đồng Nai) tổ chức phục dựng tại sóc Tà Cuông, tiếng cồng chiêng vang vọng hòa cùng điệu múa, lời ca tạo nên không gian văn hóa đậm đà bản sắc. Qua từng nghi thức truyền thống, dân làng nơi đây gửi gắm ước mong mưa thuận gió hòa, vạn vật sinh sôi, cuộc sống bình yên, ấm no. Đây không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng, mà còn là sợi dây gắn kết cộng đồng của đồng bào Xtiêng tại sóc Tà Cuông.
Lễ hội Cầu mưa được tổ chức vào tháng ba âm lịch. Để ngày hội diễn ra trang trọng, mọi công tác chuẩn bị đều được tính toán kỹ lưỡng từ trước. Mâm lễ vật đủ đầy mang hồn cốt núi rừng gồm: Đầu heo, gà luộc cùng hàng chục ché rượu cần, rượu nếp ủ lâu ngày thơm nồng. Bên cạnh đó, không thể thiếu những món ăn truyền thống như cơm lam, canh thụt, thịt nướng xiên, lá nhíp xào và xôi ngũ sắc... Trong không gian linh thiêng, các nam thanh, nữ tú cùng nhau thành kính dâng lễ vật lên hương án được đặt dưới cây nêu, bên cạnh là những bó rơm vàng của mùa vụ mới gặt.
Ông Điểu Nhem, người có uy tín tại sóc Tà Cuông cho biết: “Lễ hội Cầu mưa là nét đẹp truyền thống được ông bà truyền lại từ bao đời nay để cầu cho mưa thuận gió hòa, cây trái xanh tươi, toàn sóc ấm no. Tôi rất vui mừng khi năm nay lễ hội nhận được sự quan tâm, tổ chức quy mô, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc. Đây là dịp quan trọng để nhắc nhở và truyền dạy cho con cháu đời sau phải biết trân trọng, gìn giữ lấy bản sắc văn hóa dân tộc mình”.
Điểm nhấn của lễ hội là chương trình giao lưu cồng chiêng với sự tham gia của các Câu lạc bộ Văn hóa Xtiêng Tà Cuông, Xtiêng Bình Phước, Xtiêng Quang Minh và đội cồng chiêng Sóc 5. Bên cạnh đó là các hoạt động giao lưu văn nghệ, ẩm thực và đốt lửa trại, thu hút đông đảo người dân tham gia.
Ông Nguyễn Viết Đợi, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Khai nhấn mạnh: Lễ hội Cầu mưa được tổ chức nhằm góp phần giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cồng chiêng; từng bước khôi phục không gian văn hóa cồng chiêng trong đời sống cộng đồng các dân tộc thiểu số trên địa bàn. Đồng thời là dịp để các nghệ nhân, câu lạc bộ cồng chiêng trong và ngoài xã giao lưu, trao đổi kinh nghiệm, nâng cao ý thức trách nhiệm trong công tác bảo tồn di sản.
Tại xã biên giới Lộc Thành, chính quyền địa phương cùng nhân dân nỗ lực phục dựng các lễ hội Phá bàu của đồng bào dân tộc Khmer. Đây là một trong những hoạt động bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống gắn với đời sống nông nghiệp cũng như các nghi thức thể hiện ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Cũng là dịp để cộng đồng gắn kết, gìn giữ phong tục, truyền dạy giá trị văn hóa cho thế hệ trẻ và mở ra hướng phát triển du lịch, quảng bá nét đẹp văn hóa Khmer đến với du khách gần xa. Không gian lễ hội được tổ chức ở bàu nước ấp K Liêu của xã.
Sau phần lễ trang nghiêm cầu mong mưa thuận, gió hòa, người dân cùng nhau bước vào phần hội sôi động. Các gia đình chuẩn bị những vật dụng truyền thống như: Nơm, gùi, đồ xúc cá, giỏ đựng,... sẵn sàng xuống bàu nước đánh bắt nguồn lợi thiên nhiên ban tặng. Ngay khi có hiệu lệnh, dân làng ùa xuống bàu nhanh tay dùng các vật dụng để bắt cá.
Già làng Lâm Kương ở ấp K Liêu, xã Lộc Thành phấn khởi nói: “Khi tham gia lễ hội Phá bàu, ai bắt được con cá to trước là có phúc, họ sẽ dâng thành quả cho cả làng để thể hiện sự tôn kính và cảm ơn trời đất, thần linh.
Ngoài ra, cá bắt được sẽ nấu thành nhiều món ăn để mọi người cùng thưởng thức và giao lưu trong ngày hội. Vì vậy, lễ hội còn là dịp để mọi người trong, ngoài ấp, sóc có dịp gặp mặt, chia sẻ tình cảm, kinh nghiệm trong lao động sản xuất, thể hiện tinh thần đoàn kết và văn hóa truyền thống.
Có thể thấy, việc phục dựng các lễ hội truyền thống giàu bản sắc của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Đồng Nai không chỉ góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa quý báu được lưu truyền qua nhiều thế hệ, mà còn khơi dậy niềm tự hào, ý thức trách nhiệm trong cộng đồng.
Khi được chính quyền quan tâm tổ chức bài bản, gắn với đời sống đương đại và phát triển du lịch, các lễ hội sẽ tiếp tục lan tỏa sức sống, trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Đây chính là nền tảng quan trọng góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc theo hướng bền vững trong thời kỳ hội nhập.
