Theo đó, việc chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu, công nghệ số và định danh sản phẩm được xem là giải pháp quan trọng để minh bạch thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Quản lý không thể chỉ dựa vào hậu kiểm
Sự bùng nổ của thương mại điện tử đang làm thay đổi căn bản cách hàng hóa được sản xuất, phân phối và tiêu dùng. Chỉ với một chiếc điện thoại, người mua có thể tiếp cận hàng nghìn sản phẩm, đặt hàng và thanh toán mà gần như không cần gặp trực tiếp người bán. Do đó, nếu thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp, cũng tạo khoảng trống để hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng len lỏi vào thị trường. Các đối tượng ngày càng tận dụng triệt để không gian mạng để quảng cáo, tiếp thị và tiêu thụ hàng hóa vi phạm.
Mới đây, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an Thành phố Hồ Chí Minh đã xác lập chuyên án, phát hiện, bóc gỡ một đường dây sản xuất, gia công và tiêu thụ áo thun giả nhiều nhãn hiệu thời trang nổi tiếng thế giới với quy mô đặc biệt lớn với tổng cộng 14.426 áo thun giả mạo 11 nhãn hiệu nổi tiếng được bảo hộ tại Việt Nam; khởi tố hai bị can là Nguyễn Đức Đạo và Phan Thị Hà Ly để điều tra về hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Theo kết quả điều tra, từ đầu năm 2026, hai đối tượng này tổ chức sản xuất theo phương thức phân tán nhiều công đoạn nhằm tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.
Theo các cơ quan chức năng, thủ đoạn đưa hàng giả đến tay người tiêu dùng ngày càng khó nhận diện. Thượng tá Nguyễn Thành Danh, Phó Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Các đối tượng thường quảng cáo hàng giả là "hàng xách tay", "hàng chính hãng xả kho" để kích thích người tiêu dùng. Hàng giả được làm vô cùng tinh xảo, gắn tem chống giả, mã QR giả, thậm chí có cả giấy chứng nhận nhái khiến người mua không thể phân biệt bằng mắt thường.
Vì vậy, nếu quản lý vẫn chủ yếu dựa vào phương thức truyền thống sẽ khó theo kịp tốc độ vận động của thị trường. Đây cũng là lý do yêu cầu định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm ngày càng trở nên cấp thiết. Thời gian qua, Chính phủ và các bộ, ngành đã ban hành, dự thảo nhiều văn bản pháp lý quan trọng liên quan định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Vấn đề càng trở nên cấp thiết khi nhiều sản phẩm có tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Bác sĩ Chuyên khoa II Lê Minh Hải, Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: Theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, Nhà nước quản lý chủ yếu theo hướng “hậu kiểm”, phần lớn sản phẩm do doanh nghiệp tự công bố hoặc đăng ký bản công bố. Vì vậy, tính trung thực và minh bạch thông tin là điều kiện tiên quyết để hệ thống này vận hành. Nếu thông tin không đúng, người tiêu dùng sẽ phải gánh chịu rủi ro về ngộ độc, ảnh hưởng sức khỏe lâu dài. Đối với cơ quan quản lý, chúng tôi rơi vào thế bị động, gặp rất nhiều khó khăn trong việc khoanh vùng, thu hồi sản phẩm vi phạm, làm tăng nguy cơ lan rộng các sự cố an toàn thực phẩm.
Xây dựng hệ sinh thái số quản lý
Theo ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Thành phố Hồ Chí Minh, chỉ trong 8 tháng đầu năm 2026, Chi cục đã kiểm tra, xử lý 826 vụ vi phạm liên quan hàng giả, hàng lậu, hàng không rõ nguồn gốc trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội; tạm giữ hơn 220.000 đơn vị sản phẩm với tổng trị giá gần 19 tỷ đồng, xử phạt hành chính hơn 8,5 tỷ đồng và chuyển cơ quan điều tra 7 vụ có dấu hiệu tội phạm.
Nếu hàng giả ngày càng lợi dụng công nghệ để tiếp cận người tiêu dùng thì giải pháp cũng phải dựa trên công nghệ, nhưng quan trọng hơn là phải hình thành một hệ thống dữ liệu thống nhất, có khả năng xác thực và truy xuất xuyên suốt. Thượng tá Đặng Ngọc Như, Phó trưởng Cơ quan đại diện Cục Truyền thông Công an nhân dân chia sẻ định hướng mang tính chiến lược của Nhà nước trong xây dựng “Hệ sinh thái số phục vụ quản lý và bảo vệ người tiêu dùng”. Theo đó, hệ sinh thái được xây dựng trên ba trụ cột gồm định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc. Trong hệ thống đó, mã QR có thể trở thành “cầu nối” phổ cập và chi phí thấp giữa sản phẩm vật lý và nền tảng dữ liệu quốc gia. Việc sử dụng QR động kết hợp công nghệ chống sao chép còn có thể cảnh báo khi mã bị quét lại, từng bước hình thành thói quen “Quét là biết” cho người dân.
Bác sĩ Lê Minh Hải cho rằng: Hệ thống truy xuất thông tin giúp cơ quan quản lý chuyển mạnh từ kiểm tra hồ sơ giấy sang đối chiếu dữ liệu thời gian thực. Điều đáng chú ý là chuyển đổi này không chỉ đặt trách nhiệm lên cơ quan quản lý. Doanh nghiệp cũng đang đứng trước yêu cầu phải chủ động minh bạch nếu muốn giữ niềm tin của thị trường. Cách làm này giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận thông tin về nguồn gốc và chất lượng sản phẩm. Nếu được triển khai đồng bộ, dữ liệu sản phẩm có thể trở thành một phần của chiến lược xây dựng thương hiệu, củng cố niềm tin và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Cuộc chiến chống hàng giả trong kỷ nguyên thương mại điện tử không thể chỉ dựa vào những đợt kiểm tra, xử phạt khi vi phạm đã xảy ra. Điều cần thiết hơn là xây dựng hệ sinh thái, trong đó mỗi doanh nghiệp, sản phẩm và chuỗi cung ứng đều có thể được nhận diện, xác thực và truy xuất bằng dữ liệu. Để hệ sinh thái ấy vận hành hiệu quả, cơ quan quản lý cần hoàn thiện hành lang pháp lý, kết nối dữ liệu và chuyển từ quản lý bị động sang quản lý dựa trên dữ liệu thời gian thực. Đó không chỉ là giải pháp kỹ thuật cho một thị trường đang số hóa, mà còn là bước chuyển quan trọng trong phương thức quản lý, hướng tới một môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn và xây dựng niềm tin bền vững cho người tiêu dùng.
