Sự thay đổi về vật liệu được coi là bước chuyển từ tư duy nuôi thủy sản nhỏ lẻ sang phát triển nuôi biển theo công nghệ cao, bền vững.
Sở hữu gần 500km bờ biển, hơn 200 đảo lớn nhỏ, có hệ thống đầm, vịnh kín gió và vùng biển hở rộng lớn; cùng với mạng lưới viện nghiên cứu, trường đại học và nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thủy sản, Khánh Hòa có nhiều lợi thế để hình thành hệ sinh thái nuôi biển hiện đại.
Nâng cao giá trị kinh tế
Tại Hợp tác xã Nuôi trồng thủy sản Vạn Ninh (xã Vạn Ninh) hiện có hơn 100 thành viên, chủ yếu nuôi tôm hùm và các loại cá biển có giá trị kinh tế cao. Nơi đây, khi những chiếc lồng HDPE đầu tiên xuất hiện, chống chịu được sóng gió, có tuổi thọ cao, giảm ô nhiễm môi trường và phù hợp với nuôi xa bờ, đã mở ra cách làm mới cho người nuôi thủy sản.
Ông Nguyễn Xuân Hòa, Giám đốc Hợi tác xã cho biết, đến nay, 9 hộ thành viên đã đầu tư 14 lồng tròn và 42 lồng vuông HDPE. Công nghệ lồng HDPE đã chứng minh hiệu quả về năng suất: Hằng năm, hợp tác xã cung ứng ra thị trường hàng nghìn tấn thủy sản có giá trị kinh tế cao.
Câu chuyện ấy đang diễn ra ở vùng biển Hòn Nội (xã Cam Lâm) hay Đầm Bấy (phường Nha Trang). Ông Võ Lâm Đồng, Giám đốc Hợp tác xã Nuôi biển công nghệ cao Hòn Nội chia sẻ: Sau quá trình thử nghiệm thành công, các thành viên hợp tác xã đã thả nuôi 10 vạn cá chim vây vàng trong hệ thống lồng HDPE. Bình quân với khoảng 1.000m² mặt nước, mỗi hộ thu gần 90 tấn cá thương phẩm mỗi năm.
Tại vùng biển xã Vĩnh Hải, với hình thức nuôi mực thương phẩm trong môi trường bán tự nhiên trong lồng công nghệ HDPE trên diện tích mặt nước rộng gần 3.000m², Công ty cổ phần Mực nhảy Biển Đông được coi là một trong những chủ sở hữu lồng nuôi mực trên biển lớn nhất cả nước.
Anh Nguyễn Bá Ngọc, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc công ty chia sẻ, sau hơn 10 năm lặn lội đến hàng chục tỉnh, thành phố trong nước để tích lũy kinh nghiệm khởi nghiệp, đầu năm 2021, anh Ngọc thí điểm việc nhân giống mực sinh sản, mực thương phẩm trong môi trường bán tự nhiên bằng cách thu vớt trứng mực trong môi trường tự nhiên đem về thả trong lồng nuôi rộng khoảng 70m² được thả ngập xuống biển khoảng chục mét để giữ cho trứng nở.
Chiếc lồng có thiết kế kỹ thuật gồm: Khung làm bằng ống nhựa HDPE (High Density Polyethylene), loại nhựa nhiệt dẻo làm từ dầu mỏ, cấu trúc phân tử mật độ cao cho nên dày và cứng. Ống nhựa HDPE vừa là khung, vừa là phao giữ cho chiếc lồng chống chịu va đập tốt hơn nhiều so với nhựa PE thông thường, không bị sóng biển gây hư hại.
Chung quanh khung lồng được bao lưới với nhiều kích cỡ tùy theo từng mốc thời gian để bảo vệ an toàn cho trứng và mực con sau khi nở, sinh trưởng ổn định mà không bị các loài hải sản khác xâm hại.
Bằng phương pháp nêu trên, sau khoảng 10 tháng nuôi (tính từ lúc thả trứng đến khi trứng nở ra mực con và sinh trưởng trong môi trường bán tự nhiên), đạt trọng lượng từ 1kg trở lên/con. Tính đến nay, anh Ngọc đã nuôi thành công hơn 50.000 con mực thương phẩm trong môi trường bán tự nhiên trên biển, thu lợi nhuận hàng tỷ đồng.
Đầu năm 2024, Công ty cổ phần Mực nhảy Biển Đông tiếp tục đầu tư 6 tỷ đồng, hạ thủy chiếc lồng rộng gần 3.000m² để nuôi mực thương phẩm trong môi trường bán tự nhiên bằng lồng HDPE. Đây hiện đang là chiếc lồng nuôi lớn nhất Việt Nam và cũng là chiếc lồng HDPE lớn nhất thế giới.
Thế nhưng, phía sau những lồng nuôi hiện đại vẫn còn không ít nỗi trăn trở. Khi đầu ra chưa ổn định, chuỗi liên kết còn lỏng lẻo và thủ tục giao mặt nước chưa hoàn thiện, thì nhiều hộ nuôi vẫn chưa đủ tự tin để bước vào cuộc đổi mới.
Theo ông Nguyễn Xuân Hòa, mặc dù mỗi năm Hợp tác xã Nuôi trồng thủy sản Vạn Ninh cung ứng ra thị trường hàng nghìn tấn thủy sản, nhưng phần lớn là tiêu thụ trong nước, vì vậy người nuôi gặp nhiều khó khăn. Năm 2025, chỉ khoảng 10% sản lượng được doanh nghiệp thu mua để xuất khẩu. Do đầu ra chưa ổn định, cho nên người nuôi chưa an tâm với dự định đầu tư hàng tỷ đồng để phát triển hệ thống lồng HDPE.
Hiện nay, người nuôi cần nhất là được doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm và có thị trường xuất khẩu ổn định để yên tâm phát triển lâu dài. Các hợp tác xã, công ty nuôi trồng thủy sản ở đây mong các cấp chính quyền tạo điều kiện cấp quỹ nước để có điều kiện đẩy mạnh liên kết với người dân thực hiện mục tiêu cùng phát triển ngành nuôi thủy sản trên biển, sớm hiện thực hóa giấc mơ nâng cao giá trị kinh tế cho ngành nuôi biển Việt Nam.
Hướng tới trung tâm nuôi biển công nghệ cao
Thực tế cho thấy, để phát triển nuôi biển công nghệ cao tại Khánh Hòa, điều khiến người nuôi băn khoăn chính là bài toán thị trường. Muốn xuất khẩu, sản phẩm phải đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, nhưng hiện nay, nhiều hộ nuôi vẫn chưa được giao khu vực biển theo quy định cho nên chưa đủ cơ sở pháp lý để hoàn thiện hồ sơ. Đây là nghịch lý cơ chế quản lý vẫn chưa theo kịp thực tiễn.
Theo đại diện các hợp tác xã, việc sớm hoàn thiện quy hoạch vùng nuôi, giao mặt nước và hỗ trợ truy xuất nguồn gốc sẽ là chìa khóa để mở rộng thị trường xuất khẩu, giúp người dân mạnh dạn đầu tư quy mô lớn.
Nhận diện rõ những điểm nghẽn đó, Khánh Hòa đang từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách nhằm thúc đẩy nghề nuôi biển công nghệ cao. Cụ thể, tại kỳ họp thứ 2, Hội đồng nhân dân tỉnh Khánh Hòa khóa VIII đã thông qua nghị quyết hỗ trợ chuyển đổi lồng bè từ vật liệu truyền thống sang vật liệu mới giai đoạn 2026-2029.
Theo nghị quyết, giai đoạn 2026-2027, người nuôi được hỗ trợ từ 50 đến 70% chi phí đầu tư lồng HDPE, mức hỗ trợ tối đa lên tới 395 triệu đồng mỗi hộ; giai đoạn 2028-2029 tiếp tục hỗ trợ 30% chi phí chuyển đổi. Tổng kinh phí dự tính gần 60 tỷ đồng. Đây được xem là “cú huých” quan trọng giúp người nuôi giảm gánh nặng đầu tư ban đầu, thúc đẩy quá trình hiện đại hóa nghề nuôi biển.
Song song đó, ngành nông nghiệp đẩy mạnh xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu thủy sản Khánh Hòa, kết nối doanh nghiệp chế biến-xuất khẩu, từng bước hình thành chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất giống, nuôi thương phẩm đến chế biến và tiêu thụ.
Theo ông Lê Đình Khiêm, Chi cục trưởng Thủy sản và Biển đảo, địa phương sẽ ưu tiên hỗ trợ người nuôi đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu chính ngạch, tăng cường giao mặt nước và hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc nhằm nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm.
Tuy nhiên, để giúp tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng, chỉ công nghệ là chưa đủ. Người nuôi cần được bảo đảm quyền sử dụng mặt nước, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế, chính sách để tháo gỡ các điểm nghẽn về thị trường, vốn và thủ tục.
Những lồng HDPE hôm nay không chỉ là phương tiện sản xuất mới, mà còn là biểu tượng cho khát vọng làm giàu từ biển bằng tri thức và công nghệ. Bởi nghề nuôi biển công nghệ cao sẽ tạo sinh kế bền vững cho ngư dân, góp phần trở thành động lực quan trọng đưa Khánh Hòa hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế biển và nuôi biển công nghệ cao hàng đầu cả nước
