Phát triển kinh tế biển trở thành động lực chiến lược

Trong sứ mệnh đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển trong kỷ nguyên mới, biển không còn chỉ là nơi khai thác tài nguyên hay phát triển một số ngành kinh tế riêng lẻ, mà được xác định là không gian phát triển chiến lược của quốc gia, nơi hội tụ các lợi ích phát triển, quốc phòng, an ninh, khoa học-công nghệ và hội nhập quốc tế.

Định hướng này yêu cầu chuyển mạnh sang mô hình quản trị biển hiện đại, thống nhất và tích hợp, khắc phục triệt để tình trạng phân mảnh, cắt khúc giữa các ngành, địa phương ven biển; coi biển là không gian sinh tồn, phát triển kinh tế mới để kết nối các hành lang kinh tế trong nước và quốc tế, tạo động lực tăng trưởng mới cho đất nước.

Vươn ra biển lớn

Với lợi thế đặc thù ba mặt giáp biển cùng vị trí chiến lược tại địa đầu cực nam Tổ quốc, tỉnh Cà Mau đang hiện thực hóa khát vọng vươn lên bằng chiến lược phát triển kinh tế biển toàn diện, hiện đại và bền vững, từng bước khẳng định vai trò là một trong những trung tâm kinh tế biển trọng điểm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phạm Văn Mười cho biết, với bờ biển dài hơn 300km, vùng biển khai thác khoảng 120.000km² cùng hệ sinh thái biển, đảo đa dạng và phong phú, Cà Mau có những điều kiện thuận lợi để phát triển mạnh các ngành kinh tế biển như thủy sản, năng lượng tái tạo, cảng biển và du lịch sinh thái biển.

Nhiều năm qua, thủy sản luôn là ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân Cà Mau. Sản lượng chế biến thủy sản trong giai đoạn 2021-2025 đạt hơn 1,49 triệu tấn, mang về kim ngạch xuất khẩu hơn 10,4 tỷ USD, khẳng định vị thế thương hiệu thủy sản Cà Mau trên thị trường quốc tế. Với diện tích nuôi tôm hơn 435.000ha, địa phương cũng là trung tâm sản xuất tôm lớn nhất cả nước. Xác định phát triển kinh tế biển là nhiệm vụ chiến lược, trọng tâm và lâu dài, Cà Mau đặt mục tiêu đến năm 2030, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2026-2030 đạt từ 10% trở lên; trong đó các ngành kinh tế biển đóng góp khoảng 40-45% tổng thu ngân sách. Đến năm 2045, Cà Mau hướng tới trở thành tỉnh phát triển mạnh về kinh tế biển theo hướng hiện đại, tăng trưởng xanh và bền vững.

Cùng quyết liệt thực hiện tinh thần chuyển đổi tư duy từ “kinh tế biển” sang “không gian phát triển biển quốc gia”, tỉnh Quảng Ninh đang đẩy mạnh cơ cấu lại kinh tế biển theo hướng bền vững, lấy bảo vệ môi trường và sinh thái biển làm nền tảng, hướng tới trở thành một trung tâm kinh tế biển kiểu mẫu của vùng duyên hải Bắc Bộ. Theo quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, Quảng Ninh dành hơn 45.000ha cho nuôi biển với mục tiêu đến năm 2030, nuôi biển công nghiệp chiếm hơn 75% sản lượng, đạt tốc độ tăng trưởng trung bình từ 8-10%/năm.

Đến nay, tỉnh đã quy hoạch hàng nghìn ha mặt biển, đẩy nhanh triển khai các vùng nuôi tập trung tại nhiều vùng trọng điểm. Đến hết tháng 6/2026, tỉnh đã giao hơn 5.200ha mặt biển cho 57 tổ chức và hơn 800 cá nhân nuôi trồng thủy sản. Việc giao khu vực biển không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý mà còn tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận vốn vay ngân hàng, thu hút đầu tư hạ tầng quy mô lớn và thúc đẩy phát triển nuôi biển công nghiệp, hiện đại.

Tuy nhiên hiện nay, Quảng Ninh vẫn đang tồn đọng hơn 50 hồ sơ giao khu vực biển để nuôi trồng thủy sản do các vướng mắc khi thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư của dự án theo một số quy định của pháp luật hiện hành. Việc tháo gỡ các điểm nghẽn trong công tác giao biển sẽ góp phần khơi thông mạnh mẽ các nguồn lực kinh tế biển, tạo điều kiện cho nghề nuôi biển công nghệ cao phát triển bền vững, phát huy cao nhất vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế của tỉnh.

Tăng tốc hoàn thiện thể chế

Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Đậu Anh Tuấn cho biết, mặc dù Việt Nam có hơn 3.260km bờ biển và nhiều lợi thế để phát triển kinh tế biển, song tiềm năng vẫn chưa được khai thác tương xứng. Một trong những nguyên nhân quan trọng là các điểm nghẽn về thể chế. Nhiều doanh nghiệp đầu tư điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, du lịch biển hay lấn biển vẫn gặp khó khăn do quyền tài sản đối với khu vực biển chưa được xác lập rõ ràng. Khi quyền sử dụng khu vực biển chưa đủ điều kiện để chuyển nhượng, góp vốn hoặc thế chấp, thì doanh nghiệp khó tiếp cận tín dụng và huy động vốn cho các dự án có vòng đời hàng chục năm.

Mặc dù Việt Nam có hơn 3.260km bờ biển và nhiều lợi thế để phát triển kinh tế biển, song tiềm năng vẫn chưa được khai thác tương xứng. Một trong những nguyên nhân quan trọng là các điểm nghẽn về thể chế.

Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Đậu Anh Tuấn

Để tạo đột phá cho phát triển kinh tế biển, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam (VSA) Bùi Tuấn Anh cho biết, các cấp chính quyền cần sớm có quy hoạch đồng bộ hạ tầng phục vụ công nghiệp nuôi biển, đơn giản hóa thủ tục giao khu vực biển lâu dài, đồng thời ban hành các hệ thống tiêu chuẩn, cơ chế bảo hiểm và tài chính cho ngành nuôi biển.

Nhằm tăng tốc hoàn thiện thể chế, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, Cục trưởng Biển và Hải đảo Việt Nam Nguyễn Quốc Toản cho biết, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 182/NQ-CP thông qua hồ sơ chính sách dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi). Đây là cơ sở quan trọng để Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật, trình Quốc hội trong thời gian tới. “Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là chính sách về xây dựng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đặc thù, vượt trội nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững. Đây được xem là bước đột phá nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế biển, đồng thời tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để khai thác hiệu quả tiềm năng biển trong giai đoạn mới”, ông Toản khẳng định.

Việc kiến tạo một hành lang pháp lý minh bạch, ổn định với những ưu đãi thật sự vượt trội được kỳ vọng sẽ tạo ra làn sóng đầu tư mới, đưa kinh tế biển trở thành động lực quan trọng giúp Việt Nam đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong kỷ nguyên phát triển mới. Chặng đường tám năm kể từ khi Nghị quyết số 36-NQ/TW về chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến 2045 chính thức có hiệu lực đã cho thấy tầm vóc của một quyết sách đúng đắn, có tầm chiến lược. Nhờ đó, nhận thức về vị trí, vai trò của biển được nâng lên. Hệ thống thể chế, chính sách từng bước đã được hoàn thiện. Nhiều ngành kinh tế biển phát triển khá. Đời sống của người dân vùng biển được cải thiện. Quốc phòng, an ninh đối ngoại, bảo vệ chủ quyền biển đảo đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, nhìn nhận một cách khách quan thì kinh tế biển hiện vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, lợi thế và yêu cầu phát triển của đất nước.

Với tư duy và tầm nhìn phát triển biển trong giai đoạn mới; chuyển mạnh từ tư duy “kinh tế biển” sang tư duy “không gian phát triển biển quốc gia mạnh”, biển Việt Nam không chỉ còn là nơi khai thác tài nguyên hay phát triển một số ngành kinh tế mà đã được xác định là không gian phát triển chiến lược của quốc gia, là nơi hội tụ các lợi ích phát triển, quốc phòng, an ninh, khoa học-công nghệ và hội nhập quốc tế. Mọi quy hoạch, chiến lược, chương trình phát triển biển đều phải đồng thời phục vụ yêu cầu bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, nâng cao năng lực phòng thủ và bảo vệ lợi ích quốc gia trên biển. Mỗi công trình kinh tế trên biển đều phải góp phần tăng cường tiềm lực phát triển và bảo vệ Tổ quốc...

Biển trong tầm nhìn chiến lược mới là cánh cửa mở ra thế giới, là không gian sinh tồn và phát triển của quốc gia.