Để sẵn sàng vững bước tiến vào kỷ nguyên mới, báo chí cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ toàn diện, vượt qua mọi thách thức, phát huy cao nhất vai trò, nhiệm vụ được giao, đóng góp vào công cuộc xây dựng xã hội văn minh, ổn định và thịnh vượng.
Vai trò của báo chí cách mạng Việt Nam trên mặt trận tư tưởng được khẳng định trong các văn kiện quan trọng của Đảng. Tiêu biểu có thể kể đến Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 1/8/2007 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới, quy định nhiệm vụ của báo chí là phải nắm vững và tuyên truyền sâu rộng, kịp thời, có hiệu quả đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, bám sát nhiệm vụ công tác tư tưởng, tích cực tuyên truyền, cổ vũ thành tựu của công cuộc đổi mới, phản bác có hiệu quả những thông tin, quan điểm sai trái, phản động, thù địch, bảo vệ vững chắc trận địa tư tưởng của Đảng; phát huy tiềm lực và ưu điểm, khắc phục các yếu kém, khuyết điểm, nâng cao chất lượng tư tưởng, tính hấp dẫn, mở rộng đối tượng độc giả.
Đến Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, báo chí được xác định là công cụ quan trọng trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, định hướng dư luận, và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, đặc biệt trên không gian mạng.
Tại Văn kiện Đại hội XIII, Đảng ta tiếp tục nhấn mạnh báo chí là lực lượng chủ lực trong công tác tư tưởng, do đó phải được đổi mới cả nội dung, phương thức tuyên truyền, đồng thời nêu cao trách nhiệm chính trị, đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh chính trị của đội ngũ người làm báo.
Thời gian qua, các cơ quan báo chí đã thực hiện tốt vai trò, nhiệm vụ được giao trên mặt trận tư tưởng. Báo chí đã kịp thời thông tin chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, là phương tiện, vũ khí sắc bén để tuyên truyền, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Như trong chiến dịch tuyên truyền phòng, chống dịch Covid-19, thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông năm 2021 cho biết, đã có hơn 80% số người dân tiếp cận thông tin qua kênh chính thống.
Hay mới đây, trong dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025), báo chí cách mạng Việt Nam đã phát huy vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng, góp phần củng cố niềm tin, khơi dậy lòng tự hào dân tộc. Các cơ quan báo chí như Báo Nhân Dân, Thông tấn xã Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam... đã tích cực tuyên truyền ý nghĩa lịch sử của đại thắng mùa Xuân 1975, khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng và sức mạnh đoàn kết toàn dân.
Bên cạnh đó báo chí cũng kịp thời có các bài phản bác luận điệu xuyên tạc từ các tổ chức, cá nhân phản động cố tình phủ nhận ý nghĩa của chiến thắng 30/4/1975. Nhiều chương trình truyền hình, cùng các bài viết chuyên sâu trên báo in và điện tử, các video ngắn trên TikTok về sự kiện lịch sử ý nghĩa này do cơ quan báo chí thực hiện đã thu hút hàng triệu lượt xem, đặc biệt giới trẻ chiếm số lượng đông đảo, góp phần định hướng dư luận và củng cố nhận thức của các tầng lớp nhân dân. Những nỗ lực này khẳng định vị thế của báo chí trong việc giữ vững trận địa tư tưởng, xây dựng xã hội đoàn kết, ổn định.
Phát biểu tại lễ kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm ghi nhận: “Khi chưa có Đảng, chưa có chính quyền, báo chí là ngọn lửa tinh thần dẫn dắt, định hướng tư tưởng, đường lối, là ánh sáng chỉ hướng tương lai; tập hợp quần chúng, xây dựng chính đảng, xây dựng nhà nước.
Trong khói lửa chiến tranh, báo chí là vũ khí sắc bén, mạnh hơn các loại đạn bom, xe tăng, đại bác, truyền tải tinh thần kháng chiến, lòng quả cảm và khát vọng độc lập, kêu gọi toàn dân tộc đấu tranh giải phóng và thống nhất non sông.
Trong xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, báo chí là nhịp cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là diễn đàn tin cậy của nhân dân, là sức mạnh, là nguồn cảm hứng cho toàn dân tộc trên con đường hướng tới tương lai giàu mạnh, phồn thịnh, độc lập, tự do, phát triển bền vững”.
Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự bùng nổ của công nghệ thông tin, báo chí cách mạng Việt Nam đang đối mặt nhiều thách thức. Dễ thấy nhất là sự phát triển như vũ bão của các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, hay TikTok đã tạo ra một không gian thông tin đa chiều, nhưng cũng tràn ngập thông tin sai lệch, độc hại, lôi kéo không ít người tin và nghe theo.
Thống kê của cơ quan chức năng cho thấy, hiện có khoảng 60-70% số người dùng internet tại Việt Nam đã tiếp cận các dạng tin giả hoặc lừa đảo trực tuyến, chủ yếu qua mạng xã hội. Trong nước, mặt trái của kinh tế thị trường khiến một số cơ quan báo chí có những biểu hiện xa rời tôn chỉ, mục đích, chạy theo lợi ích thương mại trước mắt. Hiện tượng “báo hóa” các trang tin điện tử, “tạp chí hóa” báo chí, hay việc sử dụng các tiêu đề để “câu view”, “câu like” đang làm suy giảm uy tín của báo chí.
Như gần đây, việc một số trang tin điện tử thường xuyên đăng tải thông tin không đúng sự thực về đời tư của cá nhân là người nổi tiếng đã gây nhiều tranh cãi, khiến công chúng buộc phải đặt ra câu hỏi về đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm của người làm báo. Một số cơ quan báo chí chưa đầu tư vào nội dung chuyên sâu, dẫn đến tình trạng thông tin hời hợt, sao chép, cóp nhặt, không đáp ứng được yêu cầu định hướng dư luận trong các vấn đề phức tạp như chủ quyền, biến đổi khí hậu, hay bất bình đẳng xã hội.
Thậm chí, có trường hợp người làm báo vi phạm đạo đức nghề nghiệp, tống tiền doanh nghiệp, nhận hối lộ để đưa thông tin không chính xác,... đã bị cơ quan chức năng xử lý nghiêm. Những thách thức này không chỉ làm suy yếu vai trò của báo chí trên mặt trận tư tưởng mà còn tạo cơ hội cho các thế lực thù địch lan truyền thông tin xuyên tạc, kích động chia rẽ, chống phá chế độ.
Có thể thấy rằng, nếu báo chí không giữ vững mặt trận tư tưởng, xã hội sẽ đối mặt với những hệ lụy nghiêm trọng. Trước hết, sự thiếu vắng thông tin chính thống tạo khoảng trống để các luồng thông tin sai lệch, phản động len lỏi, làm lung lay niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước.
Thứ hai, báo chí không định hướng dư luận xã hội tốt có thể làm suy yếu khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Thông tin tiêu cực, thiếu kiểm chứng, hoặc mang tính kích động có thể làm gia tăng mâu thuẫn xã hội, chia rẽ các nhóm cộng đồng, làm phức tạp thêm tình hình tại một số địa phương, nhất là khu vực có đông đồng bào dân tộc thiểu số.
Thứ ba, nếu báo chí xa rời tôn chỉ, mục đích, uy tín của báo chí sẽ bị suy giảm. Khi người dân mất niềm tin vào báo chí chính thống, họ sẽ tìm đến các nguồn thông tin không kiểm soát, dẫn đến tình trạng hỗn loạn thông tin. Điều này không chỉ gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước mà còn đe dọa ổn định chính trị, xã hội.
Trong bài phát biểu của mình, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ rõ: “Kỷ nguyên mới của dân tộc đang mở ra chân trời phát triển mới, đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu cách mạng mới với quyết tâm cao, khát vọng lớn xây dựng đất nước hùng cường, thịnh vượng.
Trong bối cảnh đó, báo chí cách mạng Việt Nam càng phải khẳng định rõ bản lĩnh cách mạng, vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng-văn hóa, là trụ cột tư tưởng, lực lượng xung kích kiến tạo niềm tin và sự đồng thuận trong xã hội; góp phần quan trọng trong việc nhân lên những giá trị nhân văn, tiến bộ, lan tỏa mạnh mẽ tinh thần đổi mới, sáng tạo, truyền cảm hứng học tập, lao động, cống hiến”.
Trước những yêu cầu cấp thiết của tình hình mới, để phát huy vai trò của báo chí trên mặt trận tư tưởng, các cơ quan báo chí cần đồng bộ thực hiện các giải pháp theo Kết luận số 121- KL/TW ngày 24/1/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII (về tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”) với tinh thần đẩy mạnh tinh gọn hệ thống cơ quan báo chí theo hướng “tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”.
Cụ thể, cần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí. Cùng với việc ban hành các chính sách, định hướng rõ ràng, thì công tác kiểm tra, giám sát cũng cần được tiến hành thường xuyên để bảo đảm báo chí hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích. Song song đó, báo chí cần nâng cao chất lượng nội dung và đổi mới phương thức truyền thông. Các bài viết, chương trình cần có chiều sâu, mang tính định hướng cao, đáp ứng nhu cầu thông tin trong thời đại số.
Việc ứng dụng công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, và các nền tảng đa phương tiện sẽ giúp báo chí tiếp cận nhiều đối tượng hơn, nhất là thế hệ tương lai của đất nước. Bên cạnh đó, cần xác định việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ người làm báo là yếu tố then chốt. Phóng viên, biên tập viên cần được trang bị kiến thức chính trị vững vàng, kỹ năng nghiệp vụ hiện đại, và đạo đức nghề nghiệp trong sáng. Mặt khác, cần có cơ chế đãi ngộ xứng đáng để giữ chân người giỏi, thu hút nhân tài vào hoạt động báo chí.
Việc tinh gọn hệ thống cơ quan báo chí theo Kết luận số 121 là yêu cầu cấp thiết để xây dựng nền báo chí cách mạng hiện đại, tinh gọn, hiệu quả, đáp ứng nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số. Các cơ quan báo chí cần tập trung nguồn lực, giảm chồng chéo, tăng cường hợp tác liên kết; chủ động nghiên cứu xây dựng mô hình quản trị hiện đại, phù hợp xu thế phát triển truyền thông toàn cầu.
Một yếu tố cũng rất quan trọng là lắng nghe phản hồi, góp ý từ công chúng để điều chỉnh nội dung, phương thức truyền tải. Việc cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, minh bạch sẽ giúp báo chí củng cố lòng tin đối với quần chúng nhân dân.
Báo chí cách mạng Việt Nam đang đứng trước thách thức và vận hội mới. Trận địa tư tưởng hôm nay diễn ra với nhiều chiều kích, không chỉ đơn thuần là trên báo giấy, truyền hình hay đài phát thanh, mà đang lan rộng trên không gian số, thể hiện sau từng cú click chuột, từng lượt chia sẻ trên mạng xã hội. Do đó, nếu muốn giữ vững trận địa tư tưởng, báo chí cần đổi mới quyết liệt, vừa hiện đại nhưng phải giữ chắc tôn chỉ. Cần quán triệt sâu sắc rằng, giữ vững trận địa tư tưởng cũng chính là giữ vững niềm tin, giữ vững độc lập dân tộc, giữ vững bản sắc văn hóa và khát vọng vươn lên của đất nước trong kỷ nguyên mới.
