Theo Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam), giám sát và phản biện xã hội là những hoạt động quan trọng nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân, góp phần nâng cao chất lượng xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật, đồng thời tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan.
Đối với những vấn đề có hàm lượng khoa học và công nghệ cao, hoạt động giám sát, phản biện xã hội càng cần sự tham gia của đội ngũ trí thức và các tổ chức khoa học chuyên ngành.
Liên hiệp Hội Việt Nam có vị trí thuận lợi để kết nối Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với các hội ngành toàn quốc và đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ. Các hội ngành có mạng lưới chuyên gia, tri thức chuyên sâu, kinh nghiệm nghề nghiệp và khả năng huy động lực lượng chuyên môn trong phạm vi cả nước. Tuy nhiên, những nguồn lực đó chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi được huy động đúng thời điểm, đúng vấn đề và theo một cơ chế phối hợp rõ ràng.
Từ góc độ công tác của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, ông Ngô Việt Dũng, Ban Công tác Hội quần chúng, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho biết: Thời gian qua, với vai trò là tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội Việt Nam đã tích cực tham gia các hoạt động của Mặt trận, phát huy vai trò tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, đóng góp ý kiến vào quá trình xây dựng chủ trương, chính sách và thực hiện các hoạt động giám sát, phản biện xã hội theo chức năng, nhiệm vụ. Những kết quả đó đã góp phần tăng cường sự gắn kết giữa Mặt trận với đội ngũ trí thức và nâng cao chất lượng các hoạt động của Mặt trận.
Tuy nhiên, để phát huy tốt hơn tiềm năng của đội ngũ trí thức, cơ chế phối hợp giữa hai bên vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện. Việc lựa chọn nội dung tư vấn, phản biện ở một số trường hợp còn phụ thuộc vào yêu cầu phát sinh, trong khi việc chủ động dự báo, đề xuất những vấn đề lớn cần nghiên cứu từ sớm chưa được phát huy đầy đủ. Bên cạnh đó, việc theo dõi kết quả tiếp thu, phản hồi sau khi gửi kiến nghị cũng cần được quan tâm hơn, nhằm bảo đảm thông tin được trao đổi hai chiều và phát huy hiệu quả thực chất của hoạt động tư vấn, phản biện.
Từ thực tế đó, ông Ngô Việt Dũng cho rằng, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các đơn vị, duy trì trao đổi thường xuyên giữa các đầu mối chuyên môn; chủ động chia sẻ thông tin về chương trình, kế hoạch công tác và những vấn đề cần huy động ý kiến chuyên gia.
“Phát huy vai trò cầu nối của Liên hiệp Hội Việt Nam trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không chỉ là tăng cường phối hợp giữa hai tổ chức, mà còn là giải pháp thiết thực để kết nối trí thức với quá trình xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách; qua đó góp phần phát huy nguồn lực khoa học, công nghệ phục vụ sự phát triển đất nước”, ông Ngô Việt Dũng cho biết.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Hậu, Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam, hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội có vai trò quan trọng trong việc phát huy trí tuệ của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, góp phần nâng cao chất lượng các chủ trương, chính sách, chương trình, dự án và đồ án quy hoạch đô thị.
Hội Quy hoạch có đội ngũ chuyên gia am hiểu sâu về quy hoạch đô thị và nông thôn, kiến trúc, phát triển hạ tầng, quản lý đô thị và tổ chức không gian lãnh thổ. Tuy nhiên, thế mạnh chuyên môn này chưa được huy động một cách đầy đủ, kịp thời vào các chương trình phản biện, giám định xã hội do Liên hiệp Hội Việt Nam chủ trì hoặc phối hợp thực hiện.
Đặc biệt, đối với những vấn đề lớn như điều chỉnh quy hoạch đô thị, phát triển đô thị bền vững, cải tạo và tái thiết đô thị, phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh và thích ứng với biến đổi khí hậu, sự tham gia của các chuyên gia quy hoạch cần được thực hiện từ sớm, ngay trong quá trình xây dựng phương án, thay vì chỉ tham gia góp ý khi hồ sơ đã cơ bản hoàn thiện.
Các vấn đề cần tư vấn, phản biện trong lĩnh vực quy hoạch và phát triển đô thị rất đa dạng, liên quan trực tiếp đến chất lượng sống của người dân, hiệu quả đầu tư, sử dụng đất đai, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế-xã hội. Tuy nhiên, việc đề xuất các nhiệm vụ phản biện mang tính chuyên sâu, có tính thời sự và khả năng tác động đến chính sách chưa được phối hợp triển khai..
Từ thực tiễn trên, Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Hậu đề nghị Liên hiệp Hội tiếp tục phát huy vai trò đầu mối, tạo điều kiện để Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam, tham gia sâu hơn vào việc góp ý, phản biện các chủ trương, chính sách và chương trình phát triển quốc gia liên quan đến quy hoạch, phát triển đô thị, hạ tầng và phát triển vùng. Đồng thời, xây dựng cơ chế huy động chuyên gia liên ngành nhằm nâng cao chất lượng các hoạt động tư vấn và phản biện.
Đồng quan điểm trên, đại diện Hội Thủy lợi Việt Nam đề xuất, cần xây dựng chương trình tư vấn, phản biện theo nhiệm kỳ. Liên hiệp Hội Việt Nam cần phối hợp các hội thành viên xác định danh mục vấn đề chính sách ưu tiên, chủ động kết nối với các cơ quan có thẩm quyền và lựa chọn đúng tổ chức chuyên môn.
Tại hội thảo, các chuyên gia cũng cho rằng, phát huy vai trò cầu nối của Liên hiệp Hội Việt Nam cần được đo bằng khả năng kết nối thực chất, huy động đúng trí tuệ, bảo đảm điều kiện phản biện và thúc đẩy việc sử dụng kết quả khoa học trong xây dựng chính sách.
Khi Liên hiệp Hội Việt Nam phát huy tốt vai trò điều phối, các hội thành viên chủ động nâng cao năng lực và các cơ quan có thẩm quyền tăng cường sử dụng tri thức khoa học, hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội sẽ có điều kiện đóng góp thiết thực hơn vào sự phát triển bền vững của đất nước.
