Trí thức và nhiệm vụ truyền thông khoa học

Các nhà khoa học tại Triển lãm quốc tế về Điều khiển và Tự động hóa lần thứ 8. (Ảnh: HỘI TỰ ĐỘNG HÓA)
Các nhà khoa học tại Triển lãm quốc tế về Điều khiển và Tự động hóa lần thứ 8. (Ảnh: HỘI TỰ ĐỘNG HÓA)

Đổi mới truyền thông và phổ biến kiến thức là một trong những nhiệm vụ quan trọng của đội ngũ trí thức. Thời gian qua, hoạt động truyền thông, phổ biến kiến thức của đội ngũ trí thức khoa học được triển khai rộng khắp, đạt những kết quả tích cực. Tuy nhiên, công tác truyền thông, phổ biến kiến thức đòi hỏi cách làm mới chuyên nghiệp và hiệu quả hơn.

Ông Lê Thanh Tùng, Trưởng Ban Phổ biến kiến thức (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) cho biết, hoạt động truyền thông, phổ biến kiến thức còn phân tán, thiếu liên kết. Phương thức phổ biến kiến thức ở một số nơi vẫn còn nặng về truyền đạt một chiều, khả năng chuyển hóa kiến thức chuyên sâu thành nội dung dễ hiểu còn hạn chế. Nhiều đơn vị chưa có cán bộ chuyên trách, trong khi kinh phí hạn hẹp, năng lực đầu tư công nghệ, sản xuất sản phẩm truyền thông hiện đại và đo lường hiệu quả còn thấp…

Bên cạnh đó, môi trường thông tin mới đang đặt ra thách thức chưa từng có. Trí tuệ nhân tạo tạo sinh, mạng xã hội và thuật toán phân phối nội dung giúp tri thức lan truyền nhanh, nhưng đồng thời khiến cho tin giả, nội dung sai lệch và phản khoa học cũng có thể lan truyền với tốc độ rất lớn.

Đáng chú ý, nhiều nơi (như Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam), có nguồn chuyên gia và tri thức lớn, nhưng việc chuẩn hóa dữ liệu, số hóa, phân loại, tìm kiếm, chia sẻ và tái sử dụng nội dung còn hạn chế. Cơ sở dữ liệu và kho nội dung số dùng chung chưa tương xứng với tiềm lực của hệ thống.

Từ thực tiễn lĩnh vực bảo tồn đa dạng sinh học, Giám đốc Trung tâm Con người và Thiên nhiên Trịnh Lê Nguyên cho rằng, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam là nơi tập hợp trí thức khoa học để tham gia nghiên cứu, phổ biến kiến thức, tư vấn, phản biện, giám định xã hội. Tuy nhiên, lực lượng trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn đa dạng sinh học vẫn còn tương đối ít, vì vậy, cần tăng cường truyền thông dựa trên bằng chứng để các vấn đề bảo tồn thiên nhiên được trình bày bằng ngôn ngữ dễ hiểu và có liên hệ trực tiếp với đời sống, kinh tế và an ninh của đất nước.

Theo ông Hồ Đình Lưỡng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Phú Thọ, cần chuyển từ phổ biến kiến thức hàn lâm sang cung cấp giải pháp ứng dụng thương mại tại địa phương; đổi mới phương thức truyền thông, chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ. Áp dụng các ứng dụng trên nền tảng số, trí tuệ nhân tạo; tăng cường hoạt động hợp tác kết nối tri thức trong nước, trong khu vực và trên toàn thế giới để xây dựng nguồn dữ liệu khoa học tin cậy, chính xác giúp địa phương có thêm nguồn dữ liệu mở để nghiên cứu, trao đổi học thuật và áp dụng trong thực tiễn.

Hoạt động phổ biến kiến thức phải vượt ra khỏi khuôn khổ “truyền đạt thông tin”, hướng tới hình thành năng lực học tập suốt đời, năng lực khoa học, năng lực số và khả năng chủ động thích ứng của người dân trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ.

Trong giai đoạn mới, hoạt động phổ biến kiến thức phải vượt ra khỏi khuôn khổ “truyền đạt thông tin”, hướng tới hình thành năng lực học tập suốt đời, năng lực khoa học, năng lực số và khả năng chủ động thích ứng của người dân trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ.

Tiến sĩ Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, cần phải đa dạng hóa kênh truyền thông, cần đẩy mạnh phổ biến tri thức khoa học, công nghệ qua các nền tảng số, mạng xã hội, podcast, video ngắn với ngôn ngữ bình dân, dễ hiểu. Đưa tri thức vào sản xuất, tổ chức các chương trình kết nối tri thức trực tiếp về nông thôn, vùng sâu, vùng xa, hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp địa phương ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào đời sống.

Với chức năng và nhiệm vụ của mình, Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam luôn đồng hành cùng Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phổ biến, lan tỏa thông tin tri thức khoa học, công nghệ như: Tổ chức các hội nghị, hội thảo, các diễn đàn khoa học, xây dựng các thư viện số chuyên ngành, cổng tri thức mở, tổ chức và triển khai các khóa học trực tuyến đại chúng mở…

Cần phải đa dạng hóa kênh truyền thông, cần đẩy mạnh phổ biến tri thức khoa học, công nghệ qua các nền tảng số, mạng xã hội, podcast, video ngắn với ngôn ngữ bình dân, dễ hiểu.

Tiến sĩ Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học

và Công nghệ Việt Nam

Hiện Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam có rất nhiều cơ quan báo và tạp chí khoa học, có thể hình thành một mạng lưới truyền thông khoa học chuyên sâu nếu được khai thác tốt.

Có thể bạn quan tâm

Các diễn giả khởi động chương trình. (Ảnh: Ban tổ chức)

Kết nối đổi mới sáng tạo Việt Nam-Hàn Quốc

Lần đầu tiên, Tập đoàn tài chính Shinhan (Shinhan Financial Group – SFG) tổ chức chương trình Demo Day 2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Sự kiện thuộc khuôn khổ của hai chương trình thường niên Global Shinhan InnoBoost và Shinhan Global X-Change được tổ chức chung, quy tụ 28 startup công nghệ đến từ Việt Nam và Hàn Quốc.

Các công ty công nghệ trưng bày các giải pháp chuyển đổi số tại Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: CTV)

Chuyển đổi số thực chất, nâng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp

Thành phố Hồ Chí Minh xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa là chủ thể, lực lượng nòng cốt trong ứng dụng công nghệ, đổi mới phương thức sản xuất, kinh doanh. Vì vậy, thúc đẩy chuyển đổi số trong khu vực doanh nghiệp này là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo động lực đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế thành phố.

VNPT đã triển khai hỗ trợ khách hàng chuyển đổi sim 4G (Ảnh: VNPT)

Tắt sóng 2G: Chuyển người dùng trước khi tắt mạng

Ngày 15/9, những kết nối 2G cuối cùng theo lộ trình được chuyển sang các thế hệ công nghệ mới, khép lại quá trình đã được các nhà mạng chuẩn bị trong nhiều năm. Với VNPT, công việc bắt đầu từ năm 2021 và bài toán không chỉ nằm ở việc nâng cấp mạng lưới, mà còn ở việc đưa người dùng sang công nghệ mới trước khi 2G rời mạng.

Đại diện lãnh đạo các đơn vị ký và chứng kiến ký ghi nhớ hợp tác. (Ảnh: XUÂN KỲ)

Hợp tác, chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hướng đến những giá trị bền vững

Ngày 18/9, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp cùng Công ty Cổ phần Dược phẩm Bến Tre, Trường đại học Quang Trung, Công ty Cổ phần Bệnh viện đa khoa quốc tế Huế và Bệnh viện Việt Mỹ Phú Yên - Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Dược Phú Yên tổ chức Lễ ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược.

Người dân cần kiểm tra kỹ tính pháp lý của nền tảng trước khi tham gia đầu tư tiền mã hóa.

Bẫy đầu tư tiền mã hóa trên mạng

Những lời mời đầu tư “việc nhẹ, sinh lời khủng”, có chuyên gia “bắn lệnh, bao lãi, bao lỗ” có thể là cạm bẫy công nghệ cao nhằm chiếm đoạt tài sản. Người dân cần nhận diện sớm dấu hiệu bất thường, bảo vệ thông tin cá nhân và nhanh chóng trình báo cơ quan Công an khi nghi ngờ bị lừa đảo.

Để chủ động phòng tránh, người dân không chuyển tiền vào tài khoản cá nhân khi chưa xác minh, không quét mã QR từ nguồn không rõ ràng.

Mạo danh trường học thu học phí, đặt hàng doanh nghiệp

Khi các cơ sở giáo dục trên cả nước bước vào năm học mới, cũng là lúc các đối tượng lừa đảo sử dụng công nghệ cao gia tăng hoạt động với nhiều thủ đoạn tinh vi. Không chỉ nhắm đến học sinh, sinh viên và phụ huynh, các đối tượng còn lợi dụng danh nghĩa của trường học để lừa đảo doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh nhằm chiếm đoạt tài sản.

Công an xã An Khánh, thành phố Hà Nội hướng dẫn người dân tích hợp tài khoản an sinh xã hội trên VNeID.

Chuẩn hóa, liên thông dữ liệu quốc gia

Thời gian qua, nhiều dịch vụ công được đưa lên môi trường số, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt mức cao, nhưng phía sau giao diện số vẫn còn khâu xử lý thủ công, yêu cầu hồ sơ giấy... 

Bộ trưởng Vũ Hải Quân làm việc với lãnh đạo Tập đoàn AFK Sistema. (Ảnh: Lưu Quý)

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Hợp tác công nghệ cần gắn với nghiên cứu, phát triển và đào tạo nhân lực

Trước đề xuất hợp tác của AFK Sistema trong các lĩnh vực công nghệ vệ tinh, UAV và Hydrogen, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng hợp tác quốc tế không chỉ hướng tới đầu tư, kinh doanh mà cần gắn với nghiên cứu, phát triển công nghệ, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.

UAV đưa vào vận chuyển bưu kiện qua biển. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Bưu kiện “bay” qua biển và bước chuyển của bưu chính số

UAV đã được đưa vào vận chuyển bưu kiện qua biển, robot tự hành bước vào giao nhận, trong khi dữ liệu kết nối toàn bộ hành trình. Công nghệ đang mở ra cách vận hành mới cho ngành bưu chính và đặt ra yêu cầu về một hành lang pháp lý đủ linh hoạt cho những phương thức chưa từng có.

Bưu chính số sẽ giúp khơi thông lượng bưu gửi khổng lồ hàng ngày. (Ảnh minh họa có sử dụng yếu tố AI)

Khi 4 tỷ bưu gửi làm thay đổi ngành bưu chính

Hơn 90% trong 4,1 tỷ bưu gửi năm 2025 là hàng hóa. Sự bùng nổ của thương mại điện tử đang kéo bưu chính tiến sâu vào logistics, đặt ra bài toán xác định lại ranh giới quản lý mà không làm hẹp không gian phát triển của doanh nghiệp.

(Ảnh minh họa có sử dụng yếu tố AI).

Sửa Luật Bưu chính để theo kịp thị trường 87.000 tỷ đồng

Sau hơn 15 năm thi hành, thị trường bưu chính đã thay đổi mạnh về quy mô, công nghệ và phương thức kinh doanh. Sự phát triển của thương mại điện tử đang đặt ra yêu cầu sửa đổi Luật Bưu chính theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm dựa trên dữ liệu, giảm chi phí tuân thủ và tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp.