Sáng 23/10, tại Trụ sở Văn phòng Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Văn phòng Chính phủ tổ chức Hội nghị toàn quốc thúc đẩy liên kết viện nghiên cứu, trường đại học với cộng đồng doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển khoa học và công nghệ. Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng chủ trì hội nghị.
Hội nghị được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến với các điểm cầu của 34 tỉnh, thành phố, có sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp. Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đồng chủ trì phiên trao đổi, giải đáp.
Liên kết đã có kết quả, quy mô còn hạn chế
Phát biểu khai mạc, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, từ khi có Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, nhiều chủ trương, cơ chế, chính sách đã được ban hành để thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tư duy quản lý chuyển từ kiểm soát quy trình đầu vào sang quản lý kết quả, sản phẩm đầu ra, chấp nhận rủi ro, từ giao nhiệm vụ sang tổ chức thực hiện, đo lường kết quả và đánh giá tác động, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của phát triển.
Tuy nhiên, việc đưa chính sách vào cuộc sống còn chậm. Phó Thủ tướng chỉ rõ, điểm nghẽn lớn hiện nay là sự liên kết chưa chặt chẽ giữa Nhà nước, các cơ sở nghiên cứu với cộng đồng doanh nghiệp và thị trường. Nhiều đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu chưa bắt nguồn từ yêu cầu thực tế của nền kinh tế, nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường.
Phó Thủ tướng đề nghị hội nghị tập trung thảo luận ba nhóm vấn đề. Trước hết là rà soát những bất cập trong thể chế, cơ chế tài chính, cơ chế tham gia và thương mại hóa sản phẩm khoa học, công nghệ. Cùng với đó, làm rõ nguyên nhân doanh nghiệp chưa mặn mà với kết quả nghiên cứu, sản phẩm nghiên cứu chưa đến được doanh nghiệp và thị trường, đồng thời đề xuất giải pháp đưa liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp đi vào chiều sâu.
Chính phủ sẵn sàng tiếp thu những phản ánh có cơ sở để tháo gỡ vướng mắc, với tinh thần nhìn thẳng vào thực tế, nói rõ tồn tại và tìm hướng xử lý.
Theo thông tin của Bộ Khoa học và Công nghệ, hợp tác giữa viện, trường và doanh nghiệp đã tạo ra những sản phẩm và hiệu quả cụ thể. Năm 2026, Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội (Viettel) và Trường đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội đã bàn giao, ứng dụng kết quả ba nhiệm vụ: trợ lý lập trình CoDev, mô hình ngôn ngữ viễn thông TelcoLLM và nền tảng trí tuệ nhân tạo AI Platform. Viện Công nghiệp Giấy và Xenluylô phối hợp Công ty Giấy Sông Đuống giúp giảm 10,8% điện năng tiêu thụ, tăng 5,09% tốc độ máy xeo.
Viện Nghiên cứu Cơ khí phối hợp các trường đại học và doanh nghiệp làm chủ thiết kế, chế tạo bảy hệ thống thiết bị phụ cho tổ máy nhiệt điện than công suất đến khoảng 600MW, ứng dụng tại các nhà máy nhiệt điện Sông Hậu 1, Thái Bình 1 và Nghi Sơn 2.
Trong nông nghiệp, Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long chuyển giao giống OM 18 và OM 9577 cho Tập đoàn Lộc Trời với mức chi trả cho Viện 200 đồng/kg giống bán ra, gắn lợi ích của bên nghiên cứu với kết quả tiêu thụ. Những mô hình này khẳng định, hợp tác có thể được duy trì trên cơ sở doanh nghiệp có bài toán rõ, đội ngũ tiếp nhận và cam kết đầu tư; viện, trường tham gia giải quyết nhu cầu thực tế, nguồn lực được tiếp nối đến khâu ứng dụng.
Dù vậy, quy mô và chiều sâu liên kết còn hạn chế. Giai đoạn 2021-2025, trong số 1.451 nhiệm vụ cấp quốc gia được tổng hợp, doanh nghiệp chủ trì 181 nhiệm vụ, chiếm 12,5%. Năm 2024, tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo là 34,6%, chỉ 6,7% doanh nghiệp nhỏ có bộ phận nghiên cứu và phát triển. Trong số 991 doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận doanh nghiệp khoa học và công nghệ, có 27 doanh nghiệp hình thành từ kết quả nghiên cứu của viện, trường, chiếm khoảng 2,7%.
Khoảng cách cung, cầu cũng thể hiện qua hoạt động của các sàn giao dịch công nghệ. Đến ngày 22/8/2026, các sàn được tổng hợp có khoảng 62.548 công nghệ chào bán nhưng chỉ có 750 nhu cầu tìm mua. Từ tháng 1 đến tháng 8/2026, các sàn ghi nhận 72 giao dịch thành công, tổng giá trị 11,233 tỷ đồng. Đây là số liệu trong phạm vi báo cáo của các sàn, chưa phản ánh toàn bộ giao dịch công nghệ trên thị trường.
Bộ Khoa học và Công nghệ nhận định, vướng mắc nằm cả ở cách tổ chức hợp tác. Doanh nghiệp tham gia muộn khiến tính năng, giá thành và khả năng tích hợp chưa được thống nhất từ đầu. Nhiều kết quả nghiên cứu thiếu dữ liệu vận hành, tiêu chuẩn, chứng nhận và vốn hoàn thiện; các bên còn lúng túng về định giá, quyền khai thác, chia sẻ lợi ích và trách nhiệm thử nghiệm. Sản phẩm mới khó tìm khách hàng đầu tiên, trong khi hiệu quả sau nghiệm thu chưa được theo dõi thường xuyên.
Báo cáo trung tâm tại hội nghị cũng nêu tình trạng một số viện, trường còn áp dụng cách quản lý cũ, e ngại các quyết định khai thác, định giá, góp vốn bằng kết quả nghiên cứu bị xem xét lại trong thanh tra, kiểm toán. Nhiều thỏa thuận hợp tác dừng ở biên bản ghi nhớ, thiếu công việc, kinh phí, nhân lực và tiến độ cụ thể.
Gắn hỗ trợ với nguồn lực thực góp và kết quả ứng dụng
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo cùng các văn bản hướng dẫn đã tạo cơ sở tổ chức nhiệm vụ theo mục tiêu, kết quả và nhu cầu ứng dụng. Nhiệm vụ phát triển công nghệ phải có bên cam kết tiếp nhận, ứng dụng, thương mại hóa hoặc tham gia thực hiện theo quy định.
Với phần kinh phí khoán chi, tổ chức, cá nhân chủ trì được chủ động lựa chọn nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Nhiệm vụ không đạt mục tiêu nhưng đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định không phải hoàn trả phần kinh phí đã sử dụng đúng mục tiêu, phạm vi.
Cơ chế giao quyền đối với kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước cũng được đổi mới, mở rộng quyền quyết định hình thức, phương án, giá thương mại hóa và phân chia lợi ích. Doanh nghiệp được sử dụng quỹ phát triển khoa học và công nghệ để đặt hàng, thuê nghiên cứu, tiếp nhận công nghệ, hợp tác với viện, trường và vận hành phòng thí nghiệm chung.
Trên cơ sở đó, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định trọng tâm là đưa các cơ chế mới vào thực tế, duy trì hợp tác từ hình thành bài toán đến đưa công nghệ vào sử dụng. Nhà nước kiến tạo điều kiện, hỗ trợ và chia sẻ rủi ro theo quy định; viện, trường phát triển giải pháp; doanh nghiệp xác định nhu cầu, cùng đầu tư, tiếp nhận và thương mại hóa.
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh sự chuyển biến trong tổ chức nghiên cứu: từ chủ yếu dựa trên đề xuất của nhà khoa học sang xuất phát từ đặt hàng của Nhà nước, doanh nghiệp, gắn với sản phẩm cụ thể. Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các bộ, ngành có trách nhiệm hình thành bài toán, tập hợp doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học để cùng giải quyết.
Các giải pháp tập trung vào đo lường kết quả liên kết bằng 10 chỉ số, khai thác dữ liệu sẵn có; đồng tài trợ theo vốn doanh nghiệp thực góp; gắn phân bổ kinh phí cho viện, trường với kết quả hợp tác và chuyển giao công nghệ. Đồng thời, nâng cao năng lực tiếp nhận của doanh nghiệp, tạo lập thị trường ban đầu cho sản phẩm mới, phát huy vai trò tổ chức trung gian và cụ thể hóa quyền tự chủ trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ.
Để triển khai các giải pháp, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất Phó Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương và các chủ thể liên quan thực hiện nhiệm vụ từ quý IV/2026.
Theo đề xuất, Bộ Khoa học và Công nghệ tập trung tháo gỡ vướng mắc, hướng dẫn cơ chế đồng tài trợ, gắn phân bổ kinh phí với kết quả hợp tác và ban hành hệ thống chỉ số đo lường liên kết. Cùng với đó, hỗ trợ hoàn thiện, chứng nhận công nghệ; xây dựng điều khoản hợp đồng tham khảo và phát triển sàn Techmartvietnam.vn thành nền tảng số quốc gia kết nối các sàn địa phương.
Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo các cơ sở giáo dục đại học công khai thu nhập từ hợp đồng với doanh nghiệp; hướng dẫn quy đổi thời gian làm việc của giảng viên tại doanh nghiệp, việc tham gia thành lập, góp vốn vào doanh nghiệp khởi nguồn từ nghiên cứu; mở rộng đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ theo đặt hàng.
Bộ Tài chính hướng dẫn đặt hàng, mua sắm công đối với sản phẩm khoa học và công nghệ mới trong nước; chia sẻ dữ liệu hóa đơn, thuế và đấu thầu phục vụ đo lường kết quả liên kết. Các bộ, ngành, địa phương xây dựng danh mục bài toán công nghệ, thí điểm đặt hàng qua doanh nghiệp và đồng tài trợ; viện, trường hoàn thiện quy chế khai thác, định giá, góp vốn bằng kết quả nghiên cứu, chia sẻ lợi ích và kiện toàn đầu mối chuyển giao.
Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước được đề xuất xây dựng kế hoạch đặt hàng, thử nghiệm và làm khách hàng đầu tiên cho sản phẩm khoa học và công nghệ mới theo quy định, góp phần đưa kết quả nghiên cứu vào sử dụng và mở rộng thị trường.
