Nâng cao hiệu quả tư vấn, phản biện và giám định xã hội

Tư vấn, phản biện và giám định xã hội là kênh trí tuệ quan trọng của đội ngũ trí thức, góp phần nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Các nhà khoa học tham quan khu trưng bày sản phẩm công nghệ tại sự kiện Kết nối công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam.
Các nhà khoa học tham quan khu trưng bày sản phẩm công nghệ tại sự kiện Kết nối công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam.

Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, hoạt động này vẫn còn hạn chế, đòi hỏi có giải pháp đồng bộ, hiệu quả để phát huy hơn nữa tiềm năng, trí tuệ của đội ngũ trí thức trong giai đoạn tới.

Chưa đi vào chiều sâu, thực chất

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định rõ nhiệm vụ, vai trò của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội) trong sự nghiệp phát triển đất nước, nhất là chức năng tư vấn, phản biện và giám định xã hội đối với các chủ trương, chính sách lớn trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển nhanh, yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và thích ứng biến đổi khí hậu ngày càng cấp thiết.

Cùng với đó, Nghị định số 126/2024/NĐ-CP của Chính phủ về tổ chức, hoạt động và quản lý hội đã cụ thể hóa chủ trương của Đảng, tạo cơ sở pháp lý và điều kiện thuận lợi để các hội tham gia tư vấn, phản biện các chương trình, dự án, đề án quan trọng.

Thực tế cho thấy, hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội thời gian qua đã từng bước khẳng định vai trò, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ trong và ngoài hệ thống Liên hiệp Hội.

Nhiều ý kiến khoa học có giá trị đã cung cấp cho các cơ quan lãnh đạo, quản lý, góp phần làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn của các chủ trương, chính sách.

Nội dung phản biện ngày càng đi vào chiều sâu, tập trung vào các lĩnh vực then chốt; một số ý kiến đã kịp thời chỉ ra bất cập, giúp điều chỉnh, hoàn thiện dự thảo chính sách, nâng cao tính khả thi khi triển khai.

Bên cạnh kết quả đạt được, hoạt động này vẫn còn những hạn chế, vướng mắc như: Ở một số nơi chưa thật sự chủ động, còn nặng về hình thức; chất lượng phản biện chưa đồng đều; cơ chế phối hợp, tiếp thu và phản hồi ý kiến chưa rõ ràng; nguồn lực và cơ chế đãi ngộ chuyên gia còn hạn chế…

Theo ông Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, hoạt động phản biện ở không ít nơi vẫn còn nặng về hình thức, thiên về góp ý kỹ thuật, câu chữ, quy trình; chưa thật sự đi sâu vào “bài toán phát triển” ở tầm vĩ mô và những vấn đề cấp thiết đặt ra, nhiều ý kiến mới dừng ở việc “kiểm tra” tính hợp pháp, tính phù hợp, mà chưa phát huy đầy đủ vai trò “kiến tạo” chính sách.

Tiến sĩ Bùi Thanh Tùng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hải Phòng cho biết, công tác tư vấn, phản biện hiện chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn. Nhiều nhiệm vụ có thời gian chuẩn bị rất ngắn, thậm chí chỉ vài ngày, trong khi nội dung chuyên sâu, đòi hỏi huy động chuyên gia phù hợp, tổ chức hội thảo, tổng hợp ý kiến và hoàn thiện báo cáo trong điều kiện gấp rút.

Cùng với đó, cơ chế tài chính chậm được điều chỉnh, chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ đặt ra, trở thành rào cản trong việc thu hút chuyên gia có trình độ cao tham gia thường xuyên, lâu dài.

Ở một số lĩnh vực, nội dung tư vấn, phản biện của Liên hiệp Hội và các tổ chức thành viên còn có điểm giao thoa với hoạt động phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc, đặt ra yêu cầu tăng cường phối hợp, phân định rõ chức năng để tránh trùng lắp, nâng cao hiệu quả chung.

Thực tế cho thấy, tại nhiều địa phương năng lực tham mưu, tổ chức triển khai nhiệm vụ tư vấn, phản biện còn nhiều hạn chế. Liên hiệp Hội tỉnh đang thiếu đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn sâu để xử lý những dự án phức tạp; trong khi đó cán bộ, công chức, viên chức tại các sở, ngành chưa thật sự tích cực tham gia.

Từ thực tiễn hoạt động chuyên ngành, Thạc sĩ Phạm Thị Ngọc, Trưởng ban Tư vấn, phản biện Hội Khoa học và Kỹ thuật An toàn Thực phẩm Việt Nam chỉ rõ, phản biện khoa học thực chất là hoạt động mang tính xây dựng, nhằm hoàn thiện chính sách trên cơ sở luận cứ xác đáng, nhưng ở một số nơi vẫn bị hiểu lệch thành phê phán, “soi lỗi”.

Điều này đòi hỏi đội ngũ trí thức tham gia tư vấn, phản biện phải có bản lĩnh khoa học và tinh thần trách nhiệm xã hội cao; đồng thời cần từng bước xây dựng, lan tỏa văn hóa phản biện vào quá trình hoạch định và thực thi chính sách.

Đổi mới phương thức tổ chức, thực hiện

Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội không chỉ là nhiệm vụ mà còn là sứ mệnh của đội ngũ trí thức đối với đất nước. Điều đó đòi hỏi Liên hiệp Hội các địa phương phải tiếp tục hoàn thiện, đổi mới mạnh mẽ về nhận thức, nội dung và phương thức tổ chức thực hiện, nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả hoạt động này.

Tiến sĩ Lê Công Lương, nguyên Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Khoa học, Công nghệ và Hợp tác quốc tế, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho rằng, cần đổi mới mạnh mẽ phương thức tổ chức thực hiện. Trọng tâm là chuyển từ tư duy “tham gia khi được mời” sang thế chủ động đề xuất, phản biện. Nhất là phải gắn hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội với xây dựng, phát triển đội ngũ trí thức, coi đây là môi trường để trí thức rèn luyện bản lĩnh, phát huy năng lực và khẳng định trách nhiệm xã hội.

Đội ngũ trí thức khoa học là chủ thể không thể thay thế trong hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội; nếu xem đây là một “công trình khoa học đặc biệt”, thì trí thức chính là những “kiến trúc sư” kiến tạo nên giá trị và chất lượng của công trình ấy.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tô Bá Trượng, Viện Nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục cho rằng, để trí thức phát huy đầy đủ vai trò này, cần một môi trường cởi mở, minh bạch, tôn trọng tranh luận khoa học trên tinh thần xây dựng và trách nhiệm. Để phản biện sắc sảo, trúng và đúng, cần đội ngũ trí thức khoa học có nền tảng chuyên môn sâu, lập luận chặt chẽ; để bảo đảm khách quan, độc lập phải có bản lĩnh khoa học, điều cốt lõi là cái tâm và trách nhiệm với đất nước.

Theo ông Lê Thanh Tùng, Trưởng ban Phổ biến kiến thức (Liên hiệp Hội), cần tiếp tục nâng cao nhận thức của các cấp ủy, chính quyền và ngay trong hệ thống Liên hiệp Hội về vai trò đặc biệt quan trọng của tư vấn, phản biện và giám định xã hội.

Việc triển khai các nghị quyết quan trọng của Trung ương như Nghị quyết số 57-NQ/TW sẽ kéo theo yêu cầu sửa đổi, ban hành nhiều luật và văn bản dưới luật. Đây vừa là cơ hội, vừa là trách nhiệm để đội ngũ trí thức tham gia đóng góp, hoàn thiện chính sách của Đảng và Nhà nước.

Để đáp ứng yêu cầu đó, Liên hiệp Hội cần tiếp tục rà soát, cập nhật cơ sở dữ liệu chuyên gia theo lĩnh vực, vùng miền; có cơ chế khuyến khích, tôn vinh và đãi ngộ xứng đáng; đồng thời xây dựng quy trình phối hợp minh bạch với các cơ quan Đảng, Nhà nước trong đặt hàng, tổ chức và tiếp thu ý kiến phản biện kèm theo trách nhiệm phản hồi, giải trình rõ ràng.

Có thể bạn quan tâm

Người dân cần nâng cao cảnh giác và có ý thức khi tham gia mạng xã hội.

Mạnh tay để mạng xã hội không còn "ô nhiễm"

Vừa qua, một cuộc chiến “thanh lọc” mạng xã hội đã được lực lượng chức năng mạnh tay xử lý với nhiều vụ việc liên quan các youtuber, tiktoker. Đây là hồi chuông cảnh tỉnh cho người sử dụng mạng xã hội khi thông tin xấu độc có thể lợi dụng môi trường mạng để lan truyền những hình ảnh, nội dung không lành mạnh đến người dân.

Các đại biểu trao đổi tại KOL Summit 2026.

Củng cố sức mạnh mềm quốc gia trên không gian số

Ngày 7/9, tại Thành phố Hồ Chí Minh, hơn 1.000 nghệ sĩ, KOL (người có ảnh hưởng), nhà sáng tạo nội dung cùng đại diện cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp công nghệ đã tham gia Hội nghị KOL toàn quốc lần thứ II-KOL Summit 2026.

Trình diễn giải pháp công nghệ cho an ninh, an toàn, cứu hộ tại Secutech+ Vietnam 2026

Trình diễn giải pháp công nghệ cho an ninh, an toàn, cứu hộ tại Secutech+ Vietnam 2026

Tại triển lãm Secutech+ Vietnam 2026, HTI Group giới thiệu hệ sinh thái các sản phẩm công nghệ được nghiên cứu, phát triển và làm chủ bởi đội ngũ kỹ sư Việt Nam, từ các giải pháp phục vụ an ninh, giám sát, phòng cháy, chữa cháy và cứu hộ cứu nạn đến những ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số...

Từ những em bé thu mình vì mặc cảm, các em ở trường Hy Vọng dần hòa nhập với bạn bè, được ghi nhận bởi những thế mạnh riêng và tìm thấy vị trí của mình trong tập thể.

Có một ngôi trường nhân văn mang tên Hy Vọng

Giáo dục nhân văn ngoài truyền đạt kiến thức, còn cần môi trường để những đứa trẻ có xuất phát điểm khác nhau vẫn được học tập, trưởng thành và xây dựng tương lai. Ở Đà Nẵng có một ngôi trường như vậy - Trường Hy Vọng.

Tham quan Viện nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt. (Ảnh: Viện nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt)

Điện hạt nhân: Xây nhà máy chỉ là điểm khởi đầu

Việt Nam có thể nhập khẩu thiết bị và lựa chọn công nghệ, nhưng không thể nhập khẩu năng lực quốc gia để vận hành điện hạt nhân an toàn trong hàng chục năm. Bài toán thực sự không chỉ là xây dựng nhà máy, mà là chuẩn bị con người, hệ thống pháp quy và một hệ sinh thái đủ sức tiếp nhận, kiểm soát, từng bước làm chủ công nghệ.

Sở Khoa học-Công nghệ Hà Nội tổ chức diễn tập ứng phó y tế trong sự cố bức xạ và hạt nhân. (Ảnh: Thu Hằng)

Quản lý an toàn bức xạ trước yêu cầu mới

Ứng dụng bức xạ, đồng vị phóng xạ ngày càng mở rộng, trong khi Việt Nam chuẩn bị bước vào giai đoạn phát triển mới của năng lượng nguyên tử. Thực tế này đòi hỏi phương thức quản lý phải chuyển mạnh từ xử lý hồ sơ hành chính sang kiểm soát theo mức độ rủi ro, tăng cường phân cấp và ứng dụng dữ liệu số.

Tổ chức, cá nhân có trách nhiệm áp dụng quy chuẩn kỹ thuật có liên quan. (Ảnh: Tô Hội)

Quy chuẩn kỹ thuật: “Hàng rào” bắt buộc bảo vệ người tiêu dùng

Quy chuẩn kỹ thuật không đơn thuần là những giới hạn, yêu cầu kỹ thuật đối với sản phẩm, hàng hóa. Đây là công cụ pháp lý bắt buộc giúp Nhà nước kiểm soát các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, môi trường, an ninh quốc gia và quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh diễn ra minh bạch, công bằng.

Đà Nẵng mở không gian tầm thấp: Từ thí điểm dịch vụ đến hạ tầng kinh tế mới.

Đà Nẵng mở không gian tầm thấp: Từ thí điểm dịch vụ đến hạ tầng kinh tế mới

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) cho giao hàng hay cứu hộ, việc Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng khởi động Đề án “Thí điểm phát triển kinh tế không gian tầm thấp” cho thấy một bước đi mang tính chiến lược: Biến tầng không lưu thấp thành một lớp hạ tầng kinh tế kỹ thuật mới.

Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà để phục vụ sản xuất, góp phần giảm chi phí tiền điện. (Ảnh: LÊ CHI)

Bài toán sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả

Nhu cầu năng lượng ngày càng lớn đang đặt ra yêu cầu không chỉ bảo đảm đủ nguồn cung mà còn phải sử dụng hiệu quả từng đơn vị năng lượng. Trong bối cảnh đó, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo đang mở ra cách tiếp cận mới: Đo lường chính xác mức tiêu thụ, nhận diện điểm lãng phí, tối ưu vận hành.

Hình ảnh hạt tiêu xanh, hạt tiêu đen, hạt tiêu trắng Tiên Phước. (Ảnh minh họa: Cục Sở hữu trí tuệ)

Những gốc tiêu 40 năm tuổi và “tấm căn cước” của vị cay xứ Tiên

Trên vùng đất gò đồi nhiều sỏi đá, những dây tiêu bản địa vẫn bám vào thân cây sống, len rễ sâu vào lòng đất và cho ra loại hạt nhỏ nhưng thơm, cay nồng. Chỉ dẫn địa lý “Tiên Phước” được bảo hộ mở ra cơ hội để sản vật lâu đời này vượt khỏi những phiên chợ địa phương, tiến đến thị trường rộng lớn hơn.

Dạy và học thế nào để người học thực sự "làm chủ" công nghệ trí tuệ nhân tạo. (Ảnh minh họa có sử dụng AI )

Giáo dục trong kỷ nguyên AI, từ sử dụng đến làm chủ công nghệ

Việc đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào trường học đã được thí điểm trong năm học 2025-2026 và định hướng triển khai đại trà từ năm học 2026–2027. Nhìn lại hành trình này, câu hỏi lớn nhất của ngành giáo dục đặt ra lúc này không còn là "có nên dạy AI hay không", mà là dạy và học thế nào để người học thực sự "làm chủ" công nghệ.