Phát huy giá trị di sản lịch sử

Hoạt động quản lý di sản văn hóa trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh ngày càng nhận được sự quan tâm của ngành chức năng và cộng đồng xã hội. Nhờ đó, nhiều di sản đã được “đánh thức” và phát huy giá trị trong dòng chảy đời sống hôm nay.

Đoàn đại biểu Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đến thăm Bảo tàng Biệt động Sài Gòn-Gia Định.
Đoàn đại biểu Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đến thăm Bảo tàng Biệt động Sài Gòn-Gia Định.

Thời gian qua, công tác tu bổ, tôn tạo và lập hồ sơ xếp hạng di tích được chú trọng nhiều hơn, nhất là sau khi Thành phố Hồ Chí Minh hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu. Đây là nhiệm vụ quan trọng để thành phố gìn giữ không gian ký ức đô thị đặc trưng, làm động lực cho sự phát triển.

Giữ gìn ký ức đô thị

Sở Thể thao và Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh vừa tổ chức hội thảo khoa học về di tích lịch sử Bót Catinat. Bót Catinat được xây dựng vào khoảng những năm nửa cuối thế kỷ 19, trên đại lộ trung tâm bậc nhất của Sài Gòn thời thuộc địa. Vào thời Pháp thuộc, nơi đây từng là trụ sở của nhiều cơ quan khác nhau như Sở Thu thuế địa phương (Recette locale), Kho bạc địa phương (Trésor local), Nha Cảnh sát và Mật thám (Direction de la Police et de la Sûreté). Từ đây, công trình được sử dụng như một trung tâm đầu não của bộ máy an ninh thuộc địa, nơi giám sát, đàn áp và khủng bố phong trào cách mạng ở Nam Bộ. Trong giai đoạn 1917-1945, hàng nghìn chiến sĩ cách mạng đã bị giam giữ và tra tấn tại đây; trong đó, có những lãnh tụ và chiến sĩ tiêu biểu như Tôn Đức Thắng, Phạm Văn Đồng, Nguyễn Thị Minh Khai, Hà Huy Tập, Trần Văn Giàu, Huỳnh Tấn Phát, Nguyễn Văn Linh… Không ít đồng chí đã anh dũng hy sinh, để lại những trang sử bi tráng trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, từ ngày 26/8 đến 23/9, nơi đây trở thành cơ quan đầu não của Quốc gia Tự vệ cuộc Sài Gòn-Chợ Lớn. Từ năm 1955, Bót Catinat trở thành cơ quan Bộ Nội vụ của chính quyền Sài Gòn. Sau ngày đất nước thống nhất 30/4/1975, tòa nhà khoác lên mình một sứ mệnh hoàn toàn mới, trở thành trụ sở của Sở Văn hóa và Thông tin (nay là Sở Thể thao và Văn hóa).

Ông Lâm Thiếu Kỳ, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Di tích Bót Catinat không chỉ mang giá trị lịch sử cách mạng, mà còn là công trình mang đậm dấu ấn văn hóa-kiến trúc. Điều đặc biệt, Bót Catinat còn mang giá trị ký ức đô thị gợi nhắc về một giai đoạn lịch sử đầy sự biến động của Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh. Sở Văn hóa và Thể thao tiếp tục củng cố tư liệu, nhận định giá trị lịch sử-văn hóa của di tích, đẩy nhanh tiến độ lập hồ sơ khoa học để đề nghị xếp hạng di tích Bót Catinat. “Việc nghiên cứu và bảo tồn Bót Catinat hôm nay không chỉ là hành động tri ân đối với lớp lớp chiến sĩ cách mạng đã hy sinh, mà còn là nhiệm vụ quan trọng trong gìn giữ ký ức đô thị, bảo tồn di sản, bồi dưỡng lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ”, ông Kỳ nhấn mạnh.

Không chỉ có di tích Bót Catinat, Thành phố Hồ Chí Minh cũng đang nghiên cứu để xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố đối với Mộ Bà Rịa. Cùng với đó, thành phố tổ chức các cuộc hội thảo, trao đổi, nghiên cứu về nhiều di tích khác nhằm đánh giá đầy đủ giá trị của các di tích để hoàn thiện hồ sơ, đề xuất xếp hạng di tích cấp quốc gia, đối với khu di tích Láng Le-Bàu Cò, Khu di tích dân công hỏa tuyến Vĩnh Lộc Mậu Thân năm 1968… Có thể thấy, việc đánh giá hiện trạng, phân tích công tác bảo tồn các di tích trên địa bàn sau khi không gian Thành phố Hồ Chí Minh được mở rộng sẽ giúp cho thành phố có thêm định hướng mang tính chiến lược nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản một cách bền vững, góp phần kiến tạo bản sắc văn hóa cho siêu đô thị trong kỷ nguyên mới.

Phát huy giá trị di tích

Theo báo cáo từ Sở Văn hóa và Thể thao, đến nay, sau khi hợp nhất, thành phố có tổng cộng 321 di tích đã được xếp hạng, bao gồm: Bốn di tích quốc gia đặc biệt, 99 di tích cấp quốc gia, 218 di tích cấp tỉnh/thành phố. Ngoài ra, trong danh mục kiểm kê di tích hiện có 231 công trình, địa điểm chưa được xếp hạng. Tuy nhiên, việc xếp hạng di tích các công trình hiện nay vẫn còn gặp không ít khó khăn. Cụ thể, nhóm công trình kiến trúc đô thị nằm tại khu vực trung tâm thành phố, có vị trí “vàng”, thuộc các cơ quan trung ương quản lý, giá trị thương mại cao, khó bảo tồn do áp lực phát triển đô thị. Nhóm công trình tôn giáo như nhà thờ, chùa… có tính chất đặc thù về chủ thể sở hữu, quản lý và e ngại việc xếp hạng di tích sẽ khó khăn trong thống nhất phạm vi các khu vực bảo vệ; các thủ tục pháp lý sửa chữa, cải tạo hoặc xây dựng. Ngoài ra, nhóm di tích lịch sử, do nhân chứng thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ hiện nay đã lớn tuổi, nhiều người không còn hoặc trí nhớ hạn chế; các tài liệu, tư liệu, hiện vật gốc bị thất lạc qua thời gian và chiến tranh. Điều này cũng gây khó khăn cho việc xác minh nguồn tư liệu và bổ sung hồ sơ khoa học phục vụ xếp hạng.

Ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Trưởng ban Văn hóa-Xã hội, Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Thời gian qua, một số di tích được đưa vào các tour du lịch đã thu hút nhiều du khách đến tham quan. Việc kết nối du lịch với ngành văn hóa đã góp phần phát huy giá trị của các di tích trên địa bàn thành phố. “Theo dấu chân Biệt động Sài Gòn” là tour du lịch đang được nhiều khách tham quan, nhất là khách du lịch quốc tế yêu thích. Du khách sẽ được tìm hiểu Bảo tàng Biệt động Sài Gòn-Gia Định, được thưởng thức cà-phê Đỗ Phủ, cơm tấm Đại Hàn và được khám phá hầm chứa vũ khí của lực lượng biệt động Sài Gòn ngay tại trung tâm thành phố.

Theo ông Cao Thanh Bình, Trưởng ban Văn hóa-Xã hội, Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Hội đồng nhân dân thành phố vừa tổ chức những chuyến khảo sát đến các di tích lịch sử gắn với du lịch trên địa bàn ở ba khu vực tại Thành phố Hồ Chí Minh cũ và Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu trước đây. Ông Bình cho biết, nhiều di tích nay xuống cấp cần được tu bổ, bảo tồn gấp. Bên cạnh đó, thành phố cần xây dựng chính sách đồng bộ để thuận lợi cho việc quản lý, phát huy giá trị di tích lịch sử. “Chúng ta cần có thêm nhiều sản phẩm du lịch gắn với các di tích lịch sử, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá để du khách, người dân biết đến nhiều hơn. Ngoài ra, thành phố cũng cần phải có giải pháp tháo gỡ khó khăn cho các công ty lữ hành, có thế, di tích lịch sử mới đến gần hơn với du khách và phát huy hết giá trị của mình”, ông Bình cho hay.

Có thể bạn quan tâm

Trích từ một tác phẩm tham gia triển lãm.

Tranh màu nước và nghệ thuật hướng tới sự cân bằng

Triển lãm "Hơi thở màu nước" diễn ra tại Santea House, SBB Healthcare Premium, 199 Trường Chinh mang đến trải nghiệm khác biệt khi đưa hơn 80 tác phẩm của 9 họa sĩ vào không gian chăm sóc sức khỏe. Bên cạnh thưởng lãm, công chúng còn được lắng nghe, nhận diện cảm xúc và tìm lại sự cân bằng trong đời sống.

Không gian văn hóa làng trong đời sống đương đại. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Gắn phát triển với bảo tồn, phát huy giá trị không gian văn hóa làng Việt

Chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố theo Nghị quyết số 105/NQ-CP ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 210-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới, đang được triển khai rộng rãi tại nhiều địa phương.

Nhà thơ Lữ Mai giao lưu với các em học sinh Trường tiểu học Bình Minh.

Gieo bốn mùa yêu thương tới mầm non tương lai

Trong buổi sinh hoạt dưới cờ diễn ra vào tuần đầu tiên của tháng 5 tại Trường tiểu học Bình Minh (80 Thợ Nhuộm, Hà Nội), nhà thơ-nhà báo Lữ Mai đã mang đến những câu chuyện giản dị về thiên nhiên, khơi gợi tình yêu gia đình, cộng đồng và nuôi dưỡng sự tự tin, sáng tạo trong mỗi học sinh.

Thiết kế Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026. (Ảnh: Ban tổ chức DIFF 2026)

Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 sẽ có nhiều điểm mới về công nghệ trình diễn

Theo Ban tổ chức Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 (DIFF 2026), với chủ đề “Da Nang-United Horizons-Những chân trời kết nối”, lần đầu tiên sân khấu DIFF có hệ vòm nâng hạ khổng lồ cùng tổ hợp ánh sáng-LED-laser đa tầng được đưa vào vận hành, hứa hẹn tạo nên những đại cảnh bùng nổ bên sông Hàn.

Quang cảnh khai mạc Lễ hội chùa Long Đọi Sơn năm 2026.

Ninh Bình: Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - Lễ hội chùa Long Đọi Sơn

Chùa Long Đọi Sơn tọa lạc trên núi Đọi linh thiêng, thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình. Ngôi chùa được xây dựng trên đỉnh núi Đọi, trong khuôn viên 2ha vườn rừng. Hằng năm, Lễ hội chùa Long Đọi Sơn được tổ chức từ ngày 18-21/3 âm lịch, với các nghi lễ truyền thống và nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao.

Bà Phan Cẩm Tú (thứ 3 từ trái sang) tại buổi tọa đàm về bản quyền do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền tác giả: Nỗi niềm người làm điện ảnh

Là người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ bản quyền điện ảnh, bà Phan Cẩm Tú (Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, chuyên gia tư vấn, Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ) chia sẻ những nỗi niềm của những người làm sáng tạo trước thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay.

Du khách tham quan nhà người Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. (Ảnh: THANH DUNG)

Giữ gốc, nối nghề trong nhịp sống số

Trước nguồn nguyên vật liệu tự nhiên khan hiếm, đội ngũ thợ am hiểu kỹ thuật dựng nhà ngày càng thưa vắng, nhiều ngôi nhà truyền thống của các dân tộc thiểu số ở nước ta đã không còn giữ được hình thái ban đầu… 

Quần thể di tích Cố đô Huế, không gian di sản tiêu biểu trong hành trình “Hộ chiếu du lịch”. (Ảnh: Sở Du lịch thành phố Huế)

Đổi mới cách tiếp cận di sản

Bảo vệ và phát huy giá trị di sản không chỉ là gìn giữ nguyên trạng, mà còn đòi hỏi những phương thức tiếp cận phù hợp với bối cảnh mới.

Đại diện lãnh đạo thành phố Hà Nội trao Bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố cho di tích Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn.

Hà Nội trao bằng xếp hạng cấp thành phố cho di tích văn hóa lịch sử làng La Xuyên, xã Cổ Đô

Nhân dân thôn La Xuyên, xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội vừa tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn. Buổi lễ có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Di sản (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nội vụ Hà Nội.

Bìa tác phẩm "Đời như tiểu thuyết" của tác giả Trương Đức Minh Tứ.

Những phận người không hư cấu trong Đời như tiểu thuyết

"Đời như tiểu thuyết" của Trương Đức Minh Tứ không phải là cuốn sách để tìm một cốt truyện theo nghĩa thông thường. Ở đó là những con người cụ thể, những đời sống đã diễn ra, với đủ biến cố, chia ly, lựa chọn, day dứt, hy sinh và cả những cuộc kiếm tìm kéo dài đến tận cuối đời. 

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh cùng đông đảo cựu chiến binh, chiến sĩ Điện Biên tham quan triển lãm "Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại".

Đặc sắc triển lãm “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại” tại Điện Biên

Nhân kỷ niệm 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2026), Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (Điện Biên) tổ chức trưng bày, triển lãm 28 tác phẩm ký họa tiêu biểu về Chiến dịch Điện Biên Phủ của các họa sĩ Ngô Mạnh Lân, Phạm Thanh Tâm và Dương Hướng Minh với chủ đề “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại”.

Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt thực hiện in liễn làng Chuồn trong không gian Ngự Hà Viên, Huế. (Ảnh: MẠNH HÀO)

Những di sản sống của làng nghề

Có những làng nghề không mất đi hẳn nhưng lặng lẽ rút khỏi đời sống, chỉ còn lại trong ký ức của một vài người già hay trong những dấu vết mờ nhạt đâu đó.

Trần Ngọc Vàng và nghệ sĩ Thanh Thủy trong phim. (Ảnh: Galaxy Studio)

“Heo Năm Móng” đạt top 1 phòng vé điện ảnh mùa lễ 30/4

“Heo Năm Móng” nhanh chóng trở thành hiện tượng trên các diễn đàn điện ảnh và mạng xã hội, không chỉ nhờ chiến lược truyền thông hiệu quả, mà còn bởi hiệu ứng lan tỏa sau công chiếu. Sau 6 ngày ra mắt, phim chạm mốc 50 tỷ đồng, trở thành phim có doanh thu Top 1 phòng vé trong thời điểm ra mắt.

Nhà báo Hữu Việt và các diễn giả Phạm Thị Kim Oanh, Phan Cẩm Tú tại buổi tọa đàm. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền từ góc nhìn của lĩnh vực điện ảnh

Trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, điện ảnh là một trong số những loại hình bị vi phạm bản quyền nhiều nhất. Ở kỷ nguyên số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo là sự tiến bộ nhưng cũng là những công cụ đắc lực để sao chép và phát tán sản phẩm điện ảnh, gây ảnh hưởng nặng nề nhiều mặt.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Cảnh trong vở kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” của Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. (Ảnh: THƯƠNG NGUYỄN)

Mở lối để sân khấu tiếp cận công chúng

Không thiếu những cuộc thi, liên hoan được tổ chức rầm rộ, những vở diễn mới liên tục ra mắt mỗi năm, nhưng sân khấu nước ta vẫn đang loay hoay đi tìm khán giả. Lý do tình trạng này là bởi các đơn vị chức năng chưa xây được nhịp cầu đủ mạnh để kết nối với công chúng trong môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.