...Để khắc phục vấn đề này, những năm gần đây, tỉnh đã tích cực tôn tạo các di tích, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống.
An toàn khu (ATK) Định Hóa trong kháng chiến chống thực dân Pháp là nơi ở và làm việc của Bác Hồ, các lãnh đạo cách mạng tiền bối của Đảng, Nhà nước, quân đội, là trụ sở của nhiều bộ, ngành... Khi được Nhà nước xếp hạng Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, tỉnh Thái Nguyên thành lập đơn vị quản lý chuyên trách, dành nguồn lực đáng kể, huy động nhiều tổ chức, đơn vị chung tay tôn tạo, bảo tồn 13 di tích quan trọng tại đây.
Theo Trưởng Ban Quản lý các Khu di tích quốc gia đặc biệt tỉnh Thái Nguyên Nguyễn Mạnh Thường, nhờ làm tốt công tác bảo tồn, năm 2024 có 2.260 đoàn khách với hơn 110 nghìn lượt khách đến tham quan, nghiên cứu, trải nghiệm, du lịch lịch sử và văn hóa tại ATK Định Hóa. Di tích lịch sử quốc gia Đại đội thanh niên xung phong 915- Đội 91 Bắc Thái ở phường Gia Sàng, nơi thờ tự 60 liệt sĩ thanh niên xung phong hy sinh đêm Noel năm 1972 đã được trùng tu, tôn tạo khang trang, mỗi năm thu hút hàng chục nghìn lượt học sinh, thanh niên, cựu chiến binh, người dân đến thắp hương, tri ân các anh hùng liệt sĩ. Các tầng lớp nhân dân, học sinh, thanh niên đến với ATK Định Hóa, di tích Đại đội thanh niên xung phong 915-Đội 91 Bắc Thái ngày càng nhiều, cho thấy tỉnh quan tâm trùng tu, tôn tạo, phát huy giá trị di tích lịch sử, góp phần tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.
Nhiều di tích văn hóa cũng được tỉnh Thái Nguyên đầu tư nguồn lực để trùng tu, phát huy giá trị thời gian gần đây. Điển hình là tỉnh đã huy động hơn 60 tỷ đồng từ nguồn ngân sách và xã hội hóa để tôn tạo đền thờ Lý Nam Đế khang trang, cổ kính, hằng năm thu hút hàng nghìn lượt khách thập phương và người dân sở tại đến chiêm bái, tri ân bậc tiền nhân. Di tích quốc gia đền Đuổm thờ danh tướng Dương Tự Minh đang được trùng tu đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân. Lễ hội đền Đuổm với những nghi thức tôn nghiêm, truyền thống được xếp hạng Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cũng được truyền dạy cho thế hệ kế tiếp để có kỹ năng thực hành nghi lễ thuần thục...
Với số dân hơn 1,7 triệu người, trong đó có hơn 50 dân tộc thiểu số, Thái Nguyên có nhiều di sản văn hóa phi vật thể được xếp hạng quốc gia, điển hình như chữ Nôm của người Dao và nghệ thuật may, thêu của người Dao; hát ví của người Tày; múa Tắc Xình, hát Sấng cọ, Lễ hội cầu mùa của dân tộc Sán chay; Lễ hội Lồng Tồng của dân tộc Tày… Ở những nơi có di sản văn hóa phi vật thể đều đã thành lập các câu lạc bộ, được đầu tư trang phục, thiết bị, nhạc cụ để bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
Không những vậy, các lĩnh vực công nghiệp, xây dựng, dịch vụ trên địa bàn phía nam tỉnh Thái Nguyên ngày càng chiếm ưu thế, chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang các ngành khác ngày càng nhanh hơn, làm ảnh hưởng bản sắc văn hóa dân tộc, nhất là kiến trúc truyền thống.
Trước tình hình đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên đã triển khai việc bảo tồn làng truyền thống đặc trưng của ba dân tộc, đó là làng dân tộc Nùng xóm Tân Đô, xã Văn Lăng; làng truyền thống người Sán Chỉ xóm Đồng Kệu, xã Phú Đình và làng truyền thống dân tộc Tày xóm Bản Đông, xã Hợp Thành. Xóm Bản Đông, xã Hợp Thành có 137 hộ, trong đó có 132 hộ dân tộc Tày, nhưng nhà văn hóa xuống cấp, nhỏ hẹp, không đủ chỗ ngồi cho người dân mỗi khi hội họp; không có không gian để bà con tổ chức các hoạt động văn hóa, sinh hoạt cộng đồng. Triển khai công tác bảo tồn làng truyền thống dân tộc Tày xóm Bản Đông, sau khi tham vấn, lấy ý kiến, thống nhất với cộng đồng, chính quyền địa phương, Sở đã tổ chức xây dựng nhà văn hóa, đồng thời cũng là nhà sinh hoạt cộng đồng mang đặc trưng nhà sàn truyền thống của dân tộc Tày rộng rãi, khang trang, bền vững lâu dài.
Bà Ma Thị Báu, Trưởng Ban công tác Mặt trận xóm Bản Đông cho biết: “Từ khi nhà văn hóa xóm được xây dựng, ai cũng phấn khởi vì người dân có nơi vui chơi thể thao, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ dân gian sôi nổi; vào các dịp lễ, Tết, hội Xuân, cộng đồng có không gian tổ chức, khôi phục các hoạt động văn hóa, văn nghệ truyền thống như giã bánh giầy, đánh yến, kéo co…”.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên họp với các hộ dân xóm Bản Đông, chính quyền xã chọn một số ngôi nhà sàn truyền thống để tôn tạo, bảo tồn và đón khách du lịch cộng đồng, thưởng thức các sản phẩm được chế biến từ nếp vải nổi tiếng. Theo ông Nguyễn Văn Giáp, 80 tuổi, người dân tộc Tày và là người uy tín xóm Bản Đông, cùng với bảo tồn nhà sàn, con em trong xóm đi học, làm ăn xa, nhưng khi về nhà luôn duy trì giao tiếp bằng tiếng Tày để bảo tồn ngôn ngữ của dân tộc mình.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên Nguyễn Văn Ngọc cho biết: Với các giải pháp đầu tư trùng tu, tôn tạo các di tích lịch sử-văn hóa; tập huấn, phục dựng, trang cấp thiết bị, trang phục truyền thống, khơi dậy sự đam mê của các nghệ nhân, thành lập hàng loạt các câu lạc bộ, giá trị di tích, nhiều di sản văn hóa các dân tộc trên địa bàn tỉnh được bảo tồn, phát huy gắn với du lịch cộng đồng, góp phần đưa Thái Nguyên phát triển bền vững.
