Thành phố Benin (Nigeria) ngày nay từng là kinh đô của Vương quốc Benin cổ đại, vốn nổi tiếng với các tác phẩm nghệ thuật tráng lệ gồm bức tượng điêu khắc khổng lồ bằng đồng đúc, mặt nạ ngà voi… Tuy nhiên, trong cuộc xâm lược năm 1897, những tác phẩm nghệ thuật này đã bị thực dân Anh mang về châu Âu. Thời gian gần đây, ngày càng nhiều bảo tàng phương Tây cam kết hồi hương cổ vật có nguồn gốc từ châu Phi. Trước tín hiệu đó, giới chức Nigeria đã quyết định xây dựng Mowaa làm nơi lưu giữ các cổ vật.
Theo The Guardian, Mowaa là một quần thể các tòa nhà và không gian biểu diễn ngoài trời trải rộng trên diện tích 6 ha. Mới đây, Mowaa đã đưa vào hoạt động một trung tâm nghiên cứu thuộc bảo tàng, là nơi bảo tồn và sưu tầm cổ vật. Trung tâm này được trang bị phòng lưu trữ có khả năng kiểm soát không khí, phòng thí nghiệm tiên tiến và không gian triển lãm. Hàng loạt hội thảo và hoạt động khai quật khảo cổ học trực tiếp đã được tổ chức để giới thiệu cho du khách về Mowaa. Dự kiến, bảo tàng sẽ khánh thành vào tháng 5/2025.
Ông Shadreck Chirikure, Giáo sư Khoa học khảo cổ học tại Trường đại học Oxford cho biết, Mowaa có tiềm năng “trở thành một trong những nơi tốt nhất trên thế giới về khả năng bảo quản các cổ vật”. “Nhiều người nghĩ rằng, châu Phi không có không gian và năng lực để chăm sóc di sản của mình. Việc Bảo tàng Mowaa ra đời sẽ là lời khẳng định cho năng lực đó. Người châu Phi đương đại, giống như tổ tiên của họ đã làm ra những đồ đồng Benin nổi tiếng, có khả năng gìn giữ di sản của họ bằng các tiêu chuẩn cao nhất”, ông Chirikure nhấn mạnh.
Nengi Omuku, một nghệ sĩ tranh trừu tượng nổi tiếng ở Lagos (Nigeria), mô tả sự xuất hiện của Mowaa là "một khoảnh khắc thực sự quan trọng của quốc gia này”, vì đây là cơ hội tuyệt vời để các nghệ sĩ tiếp cận với nghệ thuật mà họ đã ngưỡng mộ từ lâu nhưng có thể chỉ thấy trong các tài liệu lịch sử. Trong khi đó, ông Phillip Ihenacho, Tổng Giám đốc điều hành của bảo tàng cho biết: “Mowaa không chỉ là một trung tâm văn hóa mà còn đem tới tiềm năng kinh tế, phát triển cộng đồng, hỗ trợ cũng như tôn vinh năng lượng sáng tạo đa dạng của Tây Phi trên nhiều lĩnh vực khác nhau”.
Đồng quan điểm, bà Ore Disu, Giám đốc trung tâm nghiên cứu thuộc Mowaa, chia sẻ có cảm nhận mạnh mẽ rằng, Mowaa sẽ tạo nên những điều kỳ diệu giúp người châu Phi khẳng định vị trí của họ trên thế giới. “Khi nghĩ đến việc thiết kế khu phức hợp này, chúng tôi muốn suy nghĩ lại về cách nhìn nhận quá khứ của châu Phi. Trong thời gian tới, Mowaa sẽ là nơi tổ chức các hoạt động và thu hút du khách quốc tế và địa phương. Chúng tôi cũng sẽ thành lập một trung tâm về nghề thủ công để hồi sinh nghề truyền thống và thu hút sự chú ý đến những người đã giữ cho văn hóa của chúng tôi tồn tại. Mowaa sẽ là nơi gìn giữ và quảng bá di sản văn hóa châu Phi", bà Disu bày tỏ.
Với những giá trị đó, bà Disu cũng cho rằng, việc phá hủy và di dời các tài liệu văn hóa rất đáng lên án. May mắn, khi thời gian gần đây, nhiều bảo tàng tại các quốc gia phát triển đã cam kết hồi hương các cổ vật có nguồn gốc châu Phi.
Không chỉ giúp gìn giữ các cổ vật, theo giới chức Nigeria, Bảo tàng Mowaa là không gian đầu tiên dành riêng cho nghiên cứu khoa học tiên tiến, là nơi sẽ đào tạo một thế hệ nhà nghiên cứu châu Phi mới. Giáo sư Chirikure khẳng định, khi đi vào hoạt động Mowaa sẽ là trung tâm để các nhà nghiên cứu tận tâm làm việc, cống hiến để tạo ra những không gian di sản châu Phi.
