Ngân hàng chạy đua với thanh khoản

Theo Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA), chỉ tính riêng tháng 8/2025, tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) đạt gần 46.000 tỷ đồng, tăng 52% so tháng trước. Khối ngân hàng chiếm 73%, còn bất động sản chiếm 17%. Từ đầu năm đến nay, các ngân hàng vẫn là nhóm phát hành năng động nhất, với sự tham gia của Techcombank, ACB, BIDV, HDBank, ABBank…

“Cao điểm” phát hành trái phiếu

Các chuyên gia cho rằng, năm 2025 sẽ là giai đoạn cao điểm của trái phiếu ngân hàng khi tín dụng được đẩy mạnh. Tính đến ngày 29/8/2025, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt 17,46 triệu tỷ đồng, tăng 11,82% so cuối năm 2024.

Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng tín dụng 16 - 18% cả năm, ngân hàng buộc phải mở rộng quy mô vốn, trong khi việc tăng vốn cổ phần còn vướng nhiều thủ tục. Do đó, phát hành trái phiếu trở thành nguồn vốn cấp 2 quan trọng, vừa bù đắp các khoản bị khấu trừ, vừa củng cố hệ số an toàn vốn (CAR) với điều kiện tổng vốn cấp 2 không vượt quá 100% vốn cấp 1.

Theo ông Phan Duy Hưng, Giám đốc phân tích VIS Rating, thị trường vốn của Việt Nam vẫn chủ yếu phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP đầy tham vọng ở mức 8% trở lên trong năm nay, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã nâng hạn mức tăng trưởng tín dụng năm 2025 lên 16%, cao hơn mức 15% của năm trước.

Số liệu của NHNN cho thấy, nửa đầu năm 2025, tín dụng đã tăng 10% so cuối năm 2024, cao hơn cùng kỳ năm trước. Nhu cầu vay vốn rất lớn ở nhiều lĩnh vực, bất chấp những sức ép từ thuế quan và căng thẳng địa chính trị. Phát hành trái phiếu, nhất là kỳ hạn dài, đang trở thành giải pháp tối ưu để các ngân hàng bổ sung vốn và duy trì các tỷ lệ an toàn theo quy định.

Lợi thế hiện nay của ngân hàng là mặt bằng lãi suất đang ở mức thấp, tạo cơ hội huy động vốn trung và dài hạn với chi phí hợp lý. Hầu hết ngân hàng lựa chọn mức lãi suất khoảng 5,5%/năm, thấp hơn trước đây. Họ đang tận dụng tốt môi trường lãi suất ổn định, trong bối cảnh các kênh đầu tư khác nhiều biến động, trái phiếu ngân hàng vì thế trở nên khá hấp dẫn.

“Các ngân hàng quốc doanh và những ngân hàng tư nhân quy mô nhỏ thường dựa nhiều hơn vào trái phiếu tăng vốn cấp 2 trong cơ cấu vốn tự có. Đây là cách để họ bù đắp phần vốn cấp 1 còn hạn chế và đồng thời đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ an toàn vốn”, ông Hưng cho biết.

Một số chuyên gia cũng đưa ra dự báo, lãi suất có khả năng duy trì ổn định trong ngắn hạn, trừ khi có biến động lớn từ chính sách tiền tệ hoặc áp lực lạm phát. Một điểm đáng chú ý là kỳ hạn trái phiếu ngân hàng thường vào khoảng bốn năm, phù hợp để tài trợ cho vay trung và dài hạn cũng như các kế hoạch đầu tư mở rộng.

Đồng tình, PGS, TSKH Võ Đại Lược, nguyên Viện trưởng Kinh tế và chính trị thế giới nhận định, phát hành trái phiếu dài hạn khi lãi suất đang thấp là lựa chọn khôn ngoan. Cách làm này giúp các ngân hàng cố định chi phí vốn ở mức hợp lý và giảm thiểu rủi ro nếu lãi suất thị trường tăng trở lại trong tương lai.

Quan trọng là kiểm soát chặt chẽ hệ số CAR

FiinRatings cho rằng, tỷ lệ cho vay trên huy động của toàn ngành đã ở mức rất cao, lên tới 108,5%. Điều này cho thấy các ngân hàng đã khai thác ở mức cao nhất nguồn vốn huy động để mở rộng cho vay, qua đó giúp biên lãi ròng (NIM) tạm thời ổn định trong quý II/2025. Tuy nhiên, dư địa cải thiện NIM không còn nhiều nếu tốc độ huy động vốn không bắt kịp tăng trưởng tín dụng, nhất là khi áp lực tăng lãi suất huy động vào cuối năm là khó tránh khỏi do nhu cầu vốn thường tăng mạnh trong giai đoạn này.

Tuy nhiên, chuyên gia kinh tế Lê Xuân Nghĩa cho rằng, vấn đề then chốt hiện nay của các ngân hàng không phải là xin thêm hạn mức tín dụng mà là kiểm soát chặt chẽ hệ số CAR, tỷ lệ an toàn vốn. Đây sẽ là công cụ thay thế hạn mức tín dụng trong việc điều tiết tăng trưởng, đồng thời giúp hệ thống ngân hàng vận hành minh bạch và bền vững hơn.

Cũng theo ông Nghĩa, Thông tư 14/2025/TT-NHNN vừa có hiệu lực (15/9) đã đưa ra các chuẩn mực quản trị rủi ro tiệm cận Basel III, giúp hệ thống ngân hàng tăng cường khả năng chống chịu và phân bổ vốn hiệu quả hơn trong dài hạn. Quy định này nâng tỷ lệ CAR tối thiểu lên 10,5% từ năm 2030, bao gồm cả bộ đệm vốn bảo toàn, đồng thời bổ sung thêm bộ đệm vốn phản chu kỳ và cho phép áp dụng phương pháp xếp hạng nội bộ.

Ông Nghĩa nhấn mạnh, điều quan trọng là không để xảy ra gian lận trong cách tính CAR. Vốn tự có (vốn cấp 1) và tài sản có rủi ro gần như không thể gian lận do đã được NHNN giám sát chặt chẽ. Ngược lại, vốn cấp 2, chủ yếu là trái phiếu dài hạn, vẫn tiềm ẩn nguy cơ bị lạm dụng. Nếu không kiểm soát tốt, ngân hàng có thể lợi dụng để “thổi phồng” quy mô vốn, từ đó mở rộng dư nợ cho vay vượt quá khả năng thực. Chỉ khi hệ số CAR được bảo đảm đúng thực chất, thị trường tín dụng mới thật sự an toàn và bền vững.

Nêu quan điểm về vấn đề này, ông Phan Duy Hưng cho rằng, Thông tư 14 có hiệu lực sẽ gây áp lực cho các ngân hàng nhỏ, buộc nhóm này phải gấp rút tăng vốn nếu không muốn tụt lại trong cuộc cạnh tranh và đối diện nguy cơ vi phạm chuẩn an toàn hệ thống. CAR của nhóm ngân hàng này có thể sụt giảm hơn 200 điểm cơ bản, ngay cả trong kịch bản lạc quan là họ hoàn thành mục tiêu tăng trưởng tài sản và lợi nhuận vào cuối năm 2026.

Trong thời gian tới, các ngân hàng quy mô nhỏ sẽ đẩy mạnh phát hành trái phiếu thứ cấp ra công chúng để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của nhà đầu tư cá nhân. Đến cuối năm 2024, phần lớn lượng trái phiếu thứ cấp do khối ngân hàng nhỏ phát hành đã nằm trong tay nhà đầu tư cá nhân, bởi mức lợi suất hấp dẫn hơn đáng kể so với tiền gửi ngân hàng và trái phiếu thông thường.

Dù đánh giá cao sự an toàn của trái phiếu ngân hàng nhưng chuyên gia VIS Rating cho rằng, rủi ro đầu tư vẫn còn hiện hữu, nhất là trái phiếu thứ cấp của các ngân hàng nhỏ. Đây là sản phẩm có mức độ rủi ro khác biệt đáng kể so với các khoản nợ ưu tiên không có bảo đảm.

Theo Thông tư 41 về giám sát và thực hiện giám sát các hệ thống thanh toán quan trọng, hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán có quy định, trong trường hợp phá sản ngân hàng, nhà đầu tư trái phiếu thứ cấp của ngân hàng có thứ tự ưu tiên thanh toán thấp hơn các chủ nợ khác.

Cùng với đó, cơ chế tùy chọn ngừng trả lãi và lũy kế lãi chưa thanh toán cho phép ngân hàng hoãn chi trả trong trường hợp kết quả kinh doanh thua lỗ. Dù khoản lãi sẽ được cộng dồn, nhưng thời điểm thực nhận lại không rõ ràng, khiến nhà đầu tư đối mặt với rủi ro dòng tiền. Khi kết hợp với điều khoản ưu tiên trả nợ ở mức thấp hơn, đặc điểm này càng làm tăng đáng kể rủi ro tín dụng đối với người nắm giữ trái phiếu.