Kể từ khi Kết luận thanh tra số 1027/KL-TTCP của Thanh tra Chính phủ đã ban hành cách đây khoảng hai năm, tiến độ của hầu hết dự án này đều đang “dậm chân tại chỗ”.
Giằng co tiến độ trong chuỗi khí điện Sơn Mỹ
Trong cùng khoảng thời gian đó, Tập đoàn AES - nhà đầu tư dự án nhiệt điện BOT Sơn Mỹ II, liên tục kiến nghị UBND tỉnh Bình Thuận (trước khi sáp nhập) hỗ trợ đề xuất Bộ Công thương sớm phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi (FS) cho các dự án trong chuỗi khí điện Sơn Mỹ. Cùng với đó, nhà đầu tư đề nghị được phép đàm phán với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) về hợp đồng mua bán điện (PPA), cấu trúc hợp đồng mua bán khí LNG và hợp đồng sử dụng dịch vụ kho cảng; đồng thời làm việc với Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo về thỏa thuận nguyên tắc phân bổ rủi ro dự án (nội dung đã được AES báo cáo từ tháng 3/2024).
Ngoài các nội dung liên quan đến hợp đồng, AES cũng kiến nghị Bộ Công thương thúc đẩy trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt các cơ chế ưu đãi và bảo đảm đầu tư của Nhà nước, bao gồm cam kết sản lượng điện, bảo lãnh chuyển đổi ngoại tệ, bảo đảm khả năng thanh toán của EVN và các ưu đãi về thuế. Đây là những kiến nghị đã được nhà đầu tư báo cáo từ quý IV/2023 nhưng đến nay vẫn chưa được tháo gỡ.
Song song với đó, chủ đầu tư kiến nghị Bộ Công thương sớm phê duyệt phương án giao tuyến đường dây truyền tải 500kV/220kV đấu nối từ Trung tâm Điện lực Sơn Mỹ vào hệ thống điện quốc gia cho Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (thuộc EVN) làm chủ đầu tư, nhằm bảo đảm hạ tầng truyền tải đồng bộ với tiến độ nguồn điện.
Theo AES, trong quá trình thẩm định, Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo yêu cầu các nội dung về ưu đãi và bảo đảm đầu tư phải được cấp có thẩm quyền phê duyệt trước khi FS được thông qua. Tuy nhiên, việc hoàn thiện các điều kiện này mất nhiều thời gian, trong khi các bước tiếp theo của dự án - từ đàm phán hợp đồng BOT, PPA, thuê đất, hợp đồng mua khí (SPA), thỏa thuận tái hóa khí tại kho cảng LNG Sơn Mỹ đến thu xếp vốn - chỉ có thể triển khai sau khi FS được phê duyệt, khiến toàn bộ chuỗi dự án rơi vào trạng thái “chờ nhau”.
Liên quan đến các kiến nghị của nhà đầu tư, Bộ Công thương cho biết, việc xem xét các nội dung về triển khai dự án, ưu đãi và bảo đảm đầu tư, cũng như bảo đảm thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) cần được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật về PPP và các quy định pháp luật có liên quan.
Từ thực tế này, UBND tỉnh Lâm Đồng kiến nghị Bộ Công thương sớm xem xét, phê duyệt FS cho hai dự án nhiệt điện BOT Sơn Mỹ I và II, đồng thời báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, giải quyết các kiến nghị của nhà đầu tư. Địa phương cũng đề xuất nghiên cứu điều chỉnh tiến độ vận hành các dự án cho phù hợp hơn với thực tế thời gian chuẩn bị đầu tư và thi công, thay vì mốc 2028 theo quy hoạch, nhằm làm cơ sở xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn tới.
Những khó khăn tương tự cũng được ghi nhận tại dự án kho cảng LNG Sơn Mỹ. UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết, dù dự án kho cảng đã đủ điều kiện phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi, nhưng do hai dự án điện khí LNG Sơn Mỹ I và II chưa được chấp thuận FS, kho cảng chưa thể triển khai các bước tiếp theo. Nguyên nhân là chuỗi dự án khí điện cần được triển khai đồng bộ về tiến độ, trong khi hai nhà máy điện khí là hộ tiêu thụ duy nhất của kho cảng LNG giai đoạn 1. Vì vậy, địa phương tiếp tục kiến nghị các bộ, ngành T.Ư sớm xem xét phê duyệt FS cho các dự án điện khí, đồng thời nghiên cứu điều chỉnh tiến độ vận hành kho cảng LNG Sơn Mỹ (theo quy hoạch là năm 2027) cho phù hợp với thực tế triển khai.
Sụt giảm hiệu quả chuỗi dự án trong Trung tâm Điện lực Vĩnh Tân
Trung tâm Điện lực Vĩnh Tân hiện có bốn nhà máy nhiệt điện than đã vận hành thương mại, với tổng công suất khoảng 4.290 MW. Cụ thể gồm: Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 1 do China Southern Power Grid Co., Ltd, China Power International Holding (CPIH) và Tổng công ty Điện lực TKV - CTCP làm chủ đầu tư; Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 2 do Công ty Nhiệt điện Vĩnh Tân quản lý, vận hành. Cuối cùng là Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 và Vĩnh Tân 4 mở rộng, các đơn vị trực thuộc EVN.
Theo tổng hợp của địa phương, năm 2025, sản lượng điện và doanh thu của tổ hợp bốn nhà máy này ước giảm gần 4,8 tỷ kWh so với kế hoạch do Bộ Công thương giao, đồng thời giảm khoảng 2.669 tỷ đồng so với năm 2024.
Nguyên nhân chủ yếu được xác định là các nhà máy chỉ được Trung tâm Điều độ Hệ thống điện quốc gia (NSMO) huy động ở mức tải thấp, nhằm ưu tiên các nguồn năng lượng tái tạo, đặc biệt trong khung giờ buổi trưa. Bên cạnh đó, sản lượng điện hợp đồng hằng năm được phân bổ thấp hơn so với tính toán trong hợp đồng mua bán điện, dẫn đến nhiều thời điểm các tổ máy không được huy động hoặc chỉ vận hành ở tải thấp.
Ngoài ra, việc huy động công suất phát theo cơ chế thị trường điện, phụ thuộc vào nhu cầu phụ tải quốc gia và cạnh tranh giá trên thị trường, trong bối cảnh các nhà máy BOT và nguồn năng lượng tái tạo được ưu tiên huy động, tiếp tục làm suy giảm hiệu quả vận hành của các nhà máy nhiệt điện than. Riêng Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4, sản lượng điện đạt thấp còn do lịch trung tu tổ máy S2 kéo dài hơn kế hoạch và tổ máy S3 phải dừng để sửa chữa thiết bị.
Trước thực trạng này, nhằm bảo đảm mục tiêu tăng trưởng kinh tế địa phương, UBND tỉnh Lâm Đồng kiến nghị Bộ Công thương chỉ đạo NSMO xem xét huy động tối đa sản lượng các nhà máy trong Trung tâm Điện lực Vĩnh Tân theo kế hoạch được giao. Đặc biệt, địa phương đề nghị nâng mức phụ tải và số giờ huy động phát điện, đồng thời quan tâm phân bổ sản lượng điện hợp đồng hằng năm ở mức bằng hoặc cao hơn so với tính toán trong hợp đồng mua bán điện, nhằm cải thiện hiệu quả vận hành của toàn bộ chuỗi dự án.
Hậu xử lý các dự án vi phạm
Hiện nay, UBND tỉnh Lâm Đồng đang tập trung chỉ đạo tháo gỡ các dự án năng lượng nêu trong kết luận của Thanh tra Chính phủ ban hành khoảng hai năm trước. Theo địa phương, Cơ quan An ninh điều tra - Bộ Công an đã xác định không khởi tố đối với các dự án nêu trên. Việc tháo gỡ khó khăn cho các dự án năng lượng tái tạo và thủy điện hiện được triển khai theo quy định pháp luật và Nghị quyết 233/NQ-CP của Chính phủ.
Liên quan đến tình trạng chồng lấn quy hoạch khoáng sản bauxite và khu vực dự trữ titan, UBND tỉnh Lâm Đồng kiến nghị Bộ Công thương phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường để sớm xem xét, xử lý theo thẩm quyền.
Trước đó, tại Kết luận 1027, Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra hàng loạt tồn tại, sai phạm trong đầu tư và triển khai các công trình nguồn và lưới điện thuộc Quy hoạch điện VII và Quy hoạch điện VII điều chỉnh. Trong số này, có 20 dự án chồng lấn quy hoạch khoáng sản, gồm sáu dự án điện gió tại Đắk Nông (trước sáp nhập) chồng lấn Quy hoạch bauxite và 14 dự án điện gió, điện mặt trời tại Bình Thuận nằm trong khu vực dự trữ khoáng sản titan.
Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, toàn bộ 20 dự án chồng lấn nêu trên được xác định thuộc địa bàn tỉnh Lâm Đồng (mới), đặt ra yêu cầu xử lý dứt điểm nhằm bảo đảm tính thống nhất của quy hoạch, ổn định môi trường đầu tư và tránh kéo dài tình trạng “treo” dự án.
