Nét văn hóa làng giữa phố phường hiện đại

Cứ vào dịp tháng 3 âm lịch hằng năm, người dân Thanh Cương (thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương) lại tưng bừng mở Lễ hội đền Sượt. Trong lễ hội có nhiều nghi lễ, trong đó có tục đánh Bệt (đánh hổ), một trò diễn dân gian mang tinh thần thượng võ, phản ánh cuộc chiến giữa cái thiện và cái ác vô cùng hấp dẫn.
Trò chơi đánh Bệt diễn ra hấp dẫn, sôi động trong Lễ hội đền Sượt.
Trò chơi đánh Bệt diễn ra hấp dẫn, sôi động trong Lễ hội đền Sượt.

Làng Thanh Cương có tên Nôm là làng Sượt, trước năm 1945 thuộc tổng Hàn Giang, huyện Cẩm Giàng (Hải Dương), nay thuộc phường Thanh Bình, thành phố Hải Dương.

Đền Sượt còn được biết đến với tên gọi "Thanh Cương linh từ" hay "Quang liệt miếu" thờ Đức Đại vương Vũ Hựu, một danh tướng thời Lê sơ, quê tại làng Thanh Cương. Ông được tôn là Thượng đẳng phúc thần, Minh quốc linh ứng, Hiển Hựu Đại vương và Thành Hoàng làng. Đền Sượt được xây dựng từ sau khi Vũ Hựu qua đời (năm 1521) vẫn còn mang nhiều dấu ấn kiến trúc xưa.

Ông Hoàng Văn Tứ, cán bộ Ban quản lý đền Sượt cho biết: Theo thần tích ghi lại, vào thời Vua Lê Chiêu Tông, giặc xâm lược bờ cõi phía nam nước ta. Lúc này Đức Đại vương Vũ Hựu đã nghỉ hưu nhưng vẫn được Vua mời về triều cầm quân đi đánh giặc.

Vâng lệnh Vua, ông chiêu tập trai tráng trong vùng, tập trung thành đội ngũ, chuẩn bị lên đường thì có con hổ lớn về quấy phá làng Thanh Cương. Ông tổ chức cho quân sĩ vây bắt, đánh hổ để cứu dân làng. Ông chọn năm người tâm phúc, tin cậy, có tinh thần dũng cảm nhất, biên chế thành đội tiền quân. Mỗi quân lính dùng một gậy tre dài hơn 2 m. Sau đó ông bày trận, vây bắt và giết chết hổ lớn. Con hổ được tướng sĩ xả thịt làm lễ tế trời đất. Sau đó, đoàn quân về triều yết kiến Nhà vua, nhận chỉ dụ đi đánh giặc.

Từ sự tích nêu trên, tại Lễ hội đền Sượt có tục đuổi Bệt vào ngày 20/3 (âm lịch) tái hiện việc đánh hổ của Đức Đại vương Vũ Hựu và quân sĩ khi xưa. Trước ngày vào hội, trai tráng tham gia mỗi người sắm một cây gậy đánh Bệt dài hơn 2 m. Gậy dành cho năm người trực tiếp tham gia đánh hổ dài khoảng 1,5 m, gậy dành cho các nữ đồng trinh múa biểu diễn trước hàng quân dài khoảng 50 cm.

Từ ngày 19/3 (âm lịch), dân làng làm nhà mai cua, nguyên liệu bằng cây lá, tái hiện lại lán trại của Đức Thánh khi ngài cầm quân đi đánh giặc. Trong tục đánh Bệt, nhà mai cua theo tương truyền là nơi ở của Đức Đại vương Vũ Hựu và năm người lính trước khi đi đánh hổ. Gậy đuổi Bệt đã được tập trung sẵn tại sân đình.

Sáng ngày 20/3 (âm lịch), những người trong đoàn quân đuổi Bệt đầu chít khăn đỏ, thắt lưng đỏ, tập trung ở đống Mả Thế, phía nam làng (còn gọi là đống Đồng Đầng). Trước khi đuổi Bệt là lễ xin âm dương, do ông Mạnh Tế thực hiện (nghi lễ xin âm dương giống như ngày lễ trọng 10/3). Lễ xin âm dương xong, ông Ký tịch nổi ba hồi chiêng trống. Quân từ đống Mả Thế chạy về đình, sau đó chạy tiếp hai vòng quanh đình rồi vào sân đình. Tất cả đều lễ hai lễ rồi cướp gậy. Cướp gậy xong dàn thành hai hàng và tiến ra nhà mai cua nơi có sáu người đang trú ngụ; sau đó tất cả đều dàn hàng chạy ra sân đền.

Lúc này, người đóng hổ mặc áo da hổ trú tại hậu cung của đền. Ba hồi chiêng trống nổi lên, ông Ký tịch từ trong đền bước ra đi trong hàng quân đọc tiểu sử sự nghiệp Đức Thánh (không đọc thành lời mà đọc trong tâm), đi sau có hai nữ đồng trinh múa gậy bông. Đây là giờ phút linh thiêng nhất của ngày hội để nhớ lại công lao của Đức Thánh khi xưa đã cống hiến cho dân, cho nước.

Ông Ký tịch đọc Thánh tích xong, sáu người ra múa gậy rồi vào hậu cung lừa hổ ra sân đền. Trò được thể hiện sau ba hồi vờn hổ. Khi hổ lao ra, các trai tráng cầm gậy chạy theo đến đống Mả Thế thì bắt được. Lúc này những người đến dự lễ hội đổ xô vào lấy lốt hổ và tranh nhau xé lấy một chút lốt hổ về làm khước.

Ngoài tục đánh Bệt, Lễ hội truyền thống đền Sượt còn có nhiều hoạt động đặc sắc, đậm nét văn hóa làng quê và được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và là điểm du lịch văn hóa tâm linh hấp dẫn.

Có thể bạn quan tâm

Lễ hội truyền thống đền thờ Nữ tướng Lê Chân

Lễ hội truyền thống đền thờ Nữ tướng Lê Chân

Nữ tướng Lê Chân là vị tướng xuất sắc của Hai Bà Trưng, tên tuổi của nữ tướng gắn liền với nhiều địa danh lịch sử vùng căn cứ địa Lạt Sơn, phường Lý Thường Kiệt, tỉnh Ninh Bình. Nơi nữ tướng lập căn cứ chống lại nhà Đông Hán xâm lược, đồng thời, đây cũng là nơi nữ tướng hy sinh.

Đoàn rước tại lễ hội Cấp thủy cầu ngư đền Hưng Long.

Độc đáo lễ hội Cấp thủy cầu ngư miền biển

Cấp thủy cầu ngư là nghi thức quan trọng trong lễ hội đền Hưng Long (xã Đông Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên), mang đậm dấu ấn văn hóa của cư dân miền biển. Hằng năm có đến hàng nghìn người tham dự lễ hội truyền thống này, gửi gắm ước vọng mưa thuận, gió hòa, làm ăn thuận lợi.

Tùy theo số lượng, mỗi mẻ bánh được luộc từ 20 đến 30 phút.

Dẻo thơm bánh tẻ làng Chờ

Từ thức quà quê dân dã, qua bàn tay khéo léo của những người nông dân chân chất gìn giữ nghề truyền thống cha ông, bánh tẻ làng Chờ đã trở thành đặc sản nổi tiếng của vùng quê Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, là niềm tự hào ẩm thực xứ Kinh Bắc.

Đoàn rước kiệu Thánh tại khai mạc lễ hội đền Lảnh Giang năm 2026.

Gìn giữ giá trị di tích đền Lảnh Giang

Khu di tích lịch sử-văn hóa đền Lảnh Giang thuộc tổ dân phố Yên Lạc, phường Duy Tân, tỉnh Ninh Bình; là quần thể di tích có giá trị lịch sử-văn hóa-kiến trúc nghệ thuật lâu đời.

Một làn điệu trong vở chèo “Tấm Cám”.

Làng quê văng vẳng điệu chèo

Chèo Khuốc là một loại hình nghệ thuật sân khấu chèo cổ độc đáo, bắt nguồn từ làng Khuốc (xã Phong Châu, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình trước đây), nay là xã Đông Tiên Hưng, tỉnh Hưng Yên.

Cổng làng Nôm.

Vẻ đẹp làng Nôm

Trong quá trình phát triển và đô thị hóa, làng Nôm, xã Đại Đồng, tỉnh Hưng Yên vẫn giữ gần như nguyên vẹn cấu trúc của một làng Việt cổ.

Lễ hội Khỏi Kêm mang đậm bản sắc văn hóa độc đáo của người Dao xã Đường Hoa, tỉnh Quảng Ninh.

Độc đáo lễ mở cửa rừng của người Dao

Vào dịp đầu năm, người Dao Thanh Y và người Dao Thanh Phán ở Quảng Ninh có tục lệ làm lễ Khỏi Kêm - lễ cúng rừng (Khỏi là khai, là mở; Kêm là cây, là rừng). Đây là nghi lễ truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của người Dao địa phương, gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất và tín ngưỡng cộng đồng.

Hoạt động tại Lễ hội đền Tống Trân, tỉnh Hưng Yên.

Đền Tống Trân, điểm đến tâm linh và văn hóa đặc sắc

Đền Tống Trân từ lâu đã trở thành điểm đến tâm linh và văn hóa đặc sắc gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp Lưỡng quốc Trạng nguyên Tống Trân, một bậc hiền tài kiệt xuất của đất nước với trí tuệ, nhân cách và đạo đức cao đẹp.

Vẻ đẹp chùa Ông, xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên.

Vẻ đẹp đặc sắc chùa Ông

Trong hệ thống di sản văn hóa phong phú của xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên, chùa Ông ở thôn Bình Lương là một trong những công trình tiêu biểu.

Nghi lễ rước nước tại Lễ hội chùa Nhẫm Dương.

Chùa Nhẫm Dương - nơi giữ gìn những giá trị di sản đặc sắc

Trong mạch nguồn văn hóa vùng Đồng bằng Bắc Bộ, lễ hội truyền thống tại chùa Nhẫm Dương (phường Nhị Chiểu, thành phố Hải Phòng) là sinh hoạt tín ngưỡng dân gian, và là dịp để cộng đồng tìm hiểu về cội nguồn văn hóa, tri ân tiền nhân và giữ gìn những giá trị di sản đặc sắc của dân tộc.

Bánh hú thường xuyên xuất hiện trong các liên hoan ẩm thực tại địa phương.

Dẻo thơm bánh hú Song An

Bánh hú (hay còn gọi là bánh khúc) là món bánh đặc sản dân dã, nổi tiếng tại một số địa phương phía nam tỉnh Hưng Yên, trong đó được biết đến nhiều nhất là tại Song An (phường Vũ Phúc).

Độc đáo những phiên chợ Âm Dương vùng Kinh Bắc

Độc đáo những phiên chợ Âm Dương vùng Kinh Bắc

Những phiên chợ Âm Dương chỉ họp duy nhất một phiên trong năm vào dịp Tết, bắt đầu từ đêm mồng 4 và kết thúc rạng sáng mồng 5 tháng Giêng, là nét văn hóa đặc sắc của vùng quê Bắc Ninh-Kinh Bắc. Chính trong không gian huyền bí ấy, tinh thần cộng đồng được củng cố, vun đắp, tạo nên một mạch nối văn hóa lắng sâu, bền bỉ...

Một số tranh khắc vị La Hán trên vách động Liên Hoa, chùa Phong Phú, tỉnh Ninh Bình.

Gìn giữ, phát huy giá trị Bảo vật quốc gia

Được công nhận là Bảo vật quốc gia đầu năm 2026, 18 tranh khắc trên vách núi đá (ma nhai) 18 vị La Hán tại động Liên Hoa, chùa Phong Phú, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình là hiện vật gốc, độc bản, mang giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của dân tộc.

Phường rối nước Thanh Hải biểu diễn tại Trung tâm Văn hóa Xứ Đông.

Phát huy giá trị nghệ thuật rối nước

Mỗi khi tiếng trống hội vang lên, chú Tễu lại xuất hiện với nụ cười hóm hỉnh, mở đầu cho những câu chuyện dân gian quen thuộc. Những con rối gỗ chuyển động kỳ ảo trên mặt nước không chỉ tái hiện quá khứ mà còn khẳng định sức sống của một di sản văn hóa trong đời sống hôm nay, lặng lẽ, bền bỉ nhưng đầy sức lan tỏa.

Bộ Thánh tượng được đánh giá có niên đại cổ và đẹp nhất trong các bộ đầu rối ở miền bắc.

Giữ gìn giá trị nghệ thuật hát rối chầu Thánh - Ổi lỗi

Mỗi độ xuân về, khi tiếng trống hội vang lên trong không gian linh thiêng của Chùa Đại Bi (xã Nam Trực, tỉnh Ninh Bình), cũng là lúc đánh thức một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc: Hát rối chầu Thánh, còn được gọi với tên cổ là Ổi lỗi.

Một góc thôn Bắc Hoa.

Về Bắc Hoa nghe câu hát sloong hao

Trên bản đồ du lịch tỉnh Bắc Ninh, thôn Bắc Hoa, xã Tân Sơn, là một điểm đến mới đầy ấn tượng với du khách. Những nếp nhà trình tường mái ngói âm dương nhuốm màu thời gian, điệu hát sloong hao mộc mạc vang lên giữa núi rừng mang đậm nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc Nùng trong thôn.

Tượng Kim Cương tại chùa Long Đọi Sơn, tỉnh Ninh Bình.

Độc đáo chùa Long Đọi Sơn

Nằm trên đỉnh núi Đọi, thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình, bộ tượng Kim Cương tại chùa Long Đọi Sơn là một di sản đặc biệt quý hiếm, hội tụ đầy đủ các giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, tôn giáo và mỹ thuật thời kỳ nhà Lý.

Người dân nhiều địa phương về chợ Viềng mua bán cây cảnh dịp đầu năm.

Nét đẹp chợ Viềng

Đêm mồng 7 rạng sáng mồng 8 tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026, giữa làn sương xuân bảng lảng phủ trên những cánh đồng ven đường, khu vực chợ Viềng thuộc hai xã Vụ Bản và Hiển Khánh, tỉnh Ninh Bình lại sáng rực ánh đèn. Dòng người từ khắp các vùng miền đổ về, tạo nên nhịp chuyển động rộn ràng trong không khí đầu xuân.

Các thầy mo thực hiện nghi lễ cúng Tổ Bàn Vương theo phong tục cổ truyền tại Miếu Bàn Vương.

Lễ hội Bàn Vương của đồng bào Dao

Từ bao đời nay, Lễ hội Bàn Vương ở xã Ba Chẽ (Quảng Ninh) là nghi lễ tín ngưỡng thiêng liêng, cũng là dịp để cộng đồng người Dao tưởng nhớ và tôn vinh Tổ tiên Bàn Vương, người đã có công khai thiên lập địa, che chở đồng bào Dao sinh sống, lao động và phát triển.

Hiện còn khoảng 10 hộ dân khu vực cầu Báng vẫn giữ nghề làm bánh chưng truyền thống.

Tết về nhớ bánh chưng cầu Báng

Không biết từ bao giờ, những chiếc bánh chưng ở khu vực Tân Bình (phường Thái Bình, tỉnh Hưng Yên) mang tên gọi thân thuộc bánh chưng cầu Báng. Trước kia, có đến trăm hộ dân nơi đây làm nghề gói bánh chưng. Theo thời gian, dù đã có sự mai một, nhưng vẫn còn đó những gian bếp đỏ lửa, những cư dân địa phương yêu và giữ nghề.

Những niêu cá kho Nhân Hậu chuẩn bị hoàn thành.

Làng cá kho Nhân Hậu vào vụ Tết

Làng cá kho Nhân Hậu, xã Nam Lý, tỉnh Ninh Bình (thuộc thôn Nhân Hậu, xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam cũ) từ lâu được nhiều người tiêu dùng biết đến bởi hương vị thơm ngon, đậm đà của món cá kho nơi đây.

Lễ hội dân tộc Sán Dìu ở xã Bình Dân, đặc khu Vân Đồn, Quảng Ninh.

Gìn giữ giá trị văn hóa đặc sắc của người Sán Dìu

Cộng đồng Sán Dìu ở Quảng Ninh hiện nay lưu giữ được những phong tục, tập quán truyền thống đặc sắc, mang đậm nét đẹp văn hóa tinh thần riêng có. Điều này đã góp phần làm phong phú, đậm đà bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc tỉnh biên giới.

Cây đình liệu khổng lồ được trai tráng trong làng rước ra đền Lộng Khê.

Độc đáo Lễ hội đền Lộng Khê

Lễ hội truyền thống đền Lộng Khê (xã A Sào, tỉnh Hưng Yên) đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017. Điểm nhấn độc đáo của lễ hội truyền thống này còn lưu giữ được cho đến ngày nay là tục đốt cây đình liệu khổng lồ, thu hút sự quan tâm của du khách trong và ngoài tỉnh.