Không gian công cộng, sân chơi, nằm xen kẽ giữa các nhà chung cư cũ ở Hà Nội hầu hết đều bị chiếm dụng, chuyển sang mục đích sử dụng khác. Sân tập thể bị tận dụng làm nơi bán hàng, quán ăn, thậm chí chỗ phơi quần áo...
Chỗ đỗ xe cũng thiếu trầm trọng và nhu cầu thiết yếu này đã lấn lướt chỗ chơi của trẻ.
Sân chung còn trở thành nơi trú ngụ của vô số những chậu cây cảnh mà các gia đình vứt bỏ. Năm này qua năm khác, những chậu cây “vô thừa nhận” ấy đã lấn chiếm dần diện tích của những không gian công cộng, sân chơi.
Với những chung cư cao tầng mới xây, tình trạng có cải thiện, song cũng chưa thật sự đáp ứng được nhu cầu vui chơi của con trẻ.
Anh Nguyễn Văn Bích, sống tại một chung cư trên đường Tố Hữu, Hà Nội, như bao ông bố, bà mẹ khác, đang ngóng đến ngày khai giảng để cho con đi học. Anh cho biết: “Thật sự cũng muốn con nghỉ ngơi, vui chơi, sau 9 tháng học tập. Nhưng bố mẹ phải đi làm, chỉ tranh thủ cho con đi chơi ngày cuối tuần. Còn những ngày trong tuần thì đành “nhốt” con trong nhà vì không có không gian chung dành cho cho trẻ em”.
Việc thiếu sân chơi ở Hà Nội một phần do tỷ lệ diện tích công viên và vườn hoa tính trên đầu người còn thấp, đặc biệt ở khu vực nội đô, cư dân đông, mật độ xây dựng cao. Nguyên nhân thứ hai là do công tác quản lý. Sân chơi không được đầu tư, duy tu thường xuyên, dẫn đến tình trạng xuống cấp, thiếu vệ sinh, an toàn.
Mới đây, Hội Kiến trúc sư Hà Nội đã có cuộc tọa đàm về kinh nghiệm xây dựng sân chơi cộng đồng, chia sẻ thực tiễn cải tạo không gian công cộng bền vững, có sự tham gia của người dân, hướng tới đô thị sinh thái.
Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội nêu thực trạng: những khu tập thể cao 2-5 tầng xây dựng trong giai đoạn 1970-1985 có hệ thống công trình công cộng đồng bộ: nhà trẻ, trường tiểu học, nhà ăn tập thể và nhiều nơi có cả nhà văn hóa. Hầu hết giữa các tòa nhà đều có khoảng sân vườn rộng hàng trăm mét vuông làm sân chơi, khu vực công cộng cho cư dân. Thực tế là Hà Nội có không ít diện tích đất công cộng, nhưng việc thiết kế, quản lý, duy tu còn nhiều bất cập, dẫn đến lãng phí và chưa đáp ứng nhu cầu sống của người dân.
Nhiều chuyên gia về đô thị cho rằng, cơ quan chính quyền địa phương và các ban quản lý cần xem trọng việc quản lý, cải tạo không gian công cộng vốn có và quy hoạch, xây mới. Bên cạnh đó, tác động lớn đối với câu chuyện này là ý thức và sự chung tay của cộng đồng. Người dân cần có ý thức bảo vệ không gian chung, không chiếm dụng và không chấp nhận việc chiếm dụng sân chơi để kinh doanh hoặc sử dụng vào các mục đích khác.
Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, đại diện doanh nghiệp xã hội Think Playgrounds (TPG), thành viên Chi hội Nhà đất, Hội Kiến trúc sư Hà Nội, cho biết, từ năm 2014 đến nay, TPG đã cùng cộng đồng xây dựng 270 sân chơi và không gian công cộng trên cả nước. Các dự án của TPG nhấn mạnh sự tham gia của cư dân từ khâu khảo sát, thiết kế, thi công đến duy trì. Không gian cho cộng đồng không chỉ là nơi vui chơi, mà còn là kết quả của sự đồng thuận xã hội.
Tại Hà Nội, cùng với nhiều sân chơi trong các khu ở, năm 2021, TPG đã khởi xướng, thiết kế và điều phối cộng đồng xây dựng Công viên rừng Chương Dương, Công viên rừng Phúc Tân và tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng (phường Hồng Hà).
Kích hoạt không gian sống trong các sân chơi tại các khu tập thể cũ - một dự án khác được triển khai tại địa bàn quận Đống Đa trước đây cũng có mục tiêu hướng đến cho cộng đồng cư dân được sống trong một môi trường trong xanh, thân thiện, sẻ chia. Khu tập thể đầu tiên được nhóm Dự án hướng tới là một khu tập thể của nhà D14, ngõ 167 phố Phương Mai.
Hoạt động của các dự án mang tính xã hội cho thấy, sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quyết định. Thành quả có được không chỉ là những sân chơi cho trẻ em, không gian sinh hoạt cho cộng đồng mà còn thay đổi nhận thức của người dân về ứng xử với không gian công cộng.
Đánh giá về việc giám sát, bảo vệ diện tích công cộng trong các khu chung cư, ông Trần Huy Ánh cho rằng, không gian công cộng, sân chơi tại các khu chung cư cũ - mới đã có những cải thiện nhất định nhưng vẫn còn là khoảng trống trong chiến lược phát triển không gian công cộng của thành phố. Nếu được tổ chức bài bản, thì lại sẽ trở thành điểm nhấn cảnh quan, góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng sống và xây dựng đô thị bền vững.
