Nâng cao nhận thức, chủ động phòng ngừa tảo hôn

Tảo hôn kéo theo nhiều hệ lụy

Xã biên giới Na Ngoi cách trung tâm tỉnh Nghệ An hơn 200km, dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số. Chỉ tính từ tháng 7/2025 đến nay, chính quyền địa phương đã xử lý 29 cặp vợ chồng tảo hôn. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Na Ngoi Hạ Bá Thái chia sẻ: Một số gia đình thỏa thuận ngầm, “lách luật” bằng cách tổ chức cưới, làm vía, đưa con dâu, con rể về sống chung, coi như đã thành vợ chồng. Có trẻ em gái chỉ mới 14-15 tuổi đã lấy chồng...

Tảo hôn cũng là vấn đề đau đầu đối với chính quyền địa phương xã Tri Lễ. Nhiều cặp “vợ chồng trẻ con” cưới nhau xong thì rời quê đi sinh sống, làm ăn ở xa. Khi sinh con thì gửi về cho ông bà chăm sóc. Đáng nói, nhiều cuộc hôn nhân đổ vỡ, bố mẹ trẻ mỗi người một nơi, gánh nặng nuôi cháu lại đè lên vai ông bà.

“Dù các ban, ngành và đoàn thể, nhà trường phối hợp tuyên truyền thường xuyên, song, từ tháng 7/2025 đến nay, trên địa bàn xã vẫn ghi nhận 13 trường hợp tảo hôn”, ông Dềnh Bá Lồng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Huồi Tụ cho hay.

Thực tế cho thấy, tình trạng tảo hôn tập trung chủ yếu ở các xã vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện kinh tế-xã hội còn nhiều khó khăn. Đây là những địa bàn đời sống người dân còn nhiều hạn chế, trình độ dân trí chưa đồng đều, việc tiếp cận thông tin, dịch vụ giáo dục, y tế, pháp luật còn chưa thuận lợi; trong khi một số phong tục, tập quán lạc hậu vẫn có ảnh hưởng nhất định trong cộng đồng. Tình trạng này là vấn đề nhức nhối, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tâm lý và tương lai của trẻ vị thành niên, đặc biệt là trẻ em gái.

Hậu quả của việc kết hôn sớm không chỉ khiến các em phải đối mặt với gánh nặng sinh nở khi chưa đủ trưởng thành mà còn kéo theo đói nghèo, suy giảm chất lượng dân số và gia tăng áp lực xã hội. Nguyên nhân của tình trạng tảo hôn xuất phát từ nhiều yếu tố, chủ yếu là do nhận thức pháp luật, kiến thức về hôn nhân, gia đình, sức khỏe sinh sản của một bộ phận người dân còn hạn chế. Ở một số nơi, vẫn còn quan niệm “lấy vợ, lấy chồng sớm để có thêm lao động”, hoặc coi việc kết hôn sớm là bình thường theo tập quán lâu đời.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật ở một số địa bàn chưa thật sự thường xuyên, chưa phù hợp với đặc thù văn hóa, ngôn ngữ, phong tục của từng dân tộc.

Cô Lê Thị Thục Hạnh, Phó Hiệu trưởng Trường mầm non Mường Xén chia sẻ: Mọi trẻ đến độ tuổi đi học đều có quyền được đến trường. Nhiều cháu không có giấy tờ, nhà trường vẫn nhận vào học, nhưng rất thương các cháu vì thiệt thòi về chế độ, chính sách. Nguyên nhân chủ yếu là do cha mẹ kết hôn khi chưa đủ tuổi, sau đó không thực hiện đầy đủ thủ tục hộ tịch cho con…

Thay đổi nhận thức về hôn nhân và gia đình

Trong vòng 10 năm qua, trên địa bàn tỉnh Nghệ An ghi nhận tới 2.094 trường hợp tảo hôn; nhiều nhất là năm 2021 với 309 trường hợp; năm 2022 có 295 trường hợp; năm 2023 có 230 trường hợp; năm 2024 có 108 trường hợp; năm 2025 ghi nhận 95 trường hợp...

Tại Trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học và trung học cơ sở Tây Sơn, thầy Lầu Bá Súa, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: Học sinh ở bán trú được giáo viên theo dõi, tư vấn thường xuyên cho nên nhà trường có điều kiện nắm bắt tâm lý và những thay đổi của các em.

Tuy nhiên, với học sinh không bán trú, nhất là những em có cha mẹ đi làm ăn xa, việc quản lý và nắm bắt tâm lý khó khăn hơn. “Gần như năm nào qua Tết, trường cũng có một vài em học sinh bỏ học để lập gia đình. Năm học vừa rồi, trường có một học sinh lớp 8, nhà ở bản Huồi Giảng, xã Mường Xén, đang học thì bỏ để lấy chồng. Tuy nhiên, vừa rồi, vợ chồng chia tay cho nên giờ em đã quay lại trường học”, thầy Lầu Bá Súa cho hay.

Theo Trưởng phòng Chính sách, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Nghệ An Nguyễn Mạnh Hùng: Tại một số vùng, nhất là khu vực đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vẫn duy trì quan niệm rằng, kết hôn sớm giúp con cái ổn định cuộc sống, hoặc có người lao động phụ giúp gia đình. Hệ lụy từ tảo hôn chính là rào cản kép đối với sự phát triển cá nhân và cả xã hội.

Ngoài tác hại tiêu cực về sức khỏe sinh sản, thì những người bố, người mẹ đang ở độ tuổi ăn học còn phải chịu áp lực rất lớn về trách nhiệm gia đình, gánh nặng kinh tế. Trong khi đó, khả năng tìm kiếm việc làm ít ỏi, dẫn đến kinh tế gia đình càng khó khăn. Về mặt xã hội, tảo hôn làm gia tăng gánh nặng y tế, do người mẹ trẻ dễ sinh non, em bé dễ mắc các bệnh tật...

Để hạn chế, từng bước đẩy lùi nạn tảo hôn, thời gian qua, Sở Dân tộc và Tôn giáo cùng các đơn vị như: Hội Liên hiệp Phụ nữ, Tỉnh đoàn, Bộ đội Biên phòng, Sở Giáo dục và Đào tạo… tích cực tổ chức các hoạt động tuyên truyền dưới nhiều hình thức.

Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Nghệ An Hoàng Thị Thu Hiền cho rằng: Ngoài quan niệm, hủ tục lạc hậu và nhận thức pháp luật hạn chế, còn có những nguyên nhân khác, trong đó có việc trẻ em vùng cao tiếp cận sớm, nhiều với mạng xã hội, nhưng thiếu kiến thức giới tính và kỹ năng sống, thiếu sự giám sát của gia đình, dẫn đến việc quan hệ tình dục sớm, khi trường hợp mang thai ngoài ý muốn, buộc phải kết hôn.

Bà Hoàng Thị Thu Hiền đề xuất: Cần tăng cường các chính sách để hỗ trợ học sinh bán trú, tạo môi trường giáo dục toàn diện cho học sinh miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời, các ban, ngành chức năng cần đẩy mạnh công tác đào tạo, dạy nghề, tạo việc làm cho thanh, thiếu niên vùng cao để các em có định hướng tương lai rõ ràng. Đây là một chìa khóa góp phần đẩy lùi tảo hôn.

Cần tăng cường các chính sách để hỗ trợ học sinh bán trú, tạo môi trường giáo dục toàn diện cho học sinh miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời, các ban, ngành chức năng cần đẩy mạnh công tác đào tạo, dạy nghề, tạo việc làm cho thanh, thiếu niên vùng cao để các em có định hướng tương lai rõ ràng. Đây là một chìa khóa góp phần đẩy lùi tảo hôn.

Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Nghệ An Hoàng Thị Thu Hiền

“Phòng, chống tảo hôn là nhiệm vụ cấp bách vừa trước mắt, vừa lâu dài của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục nhân rộng các mô hình truyền thông nòng cốt, như: Câu lạc bộ phụ nữ với pháp luật; Tổ truyền thông cộng đồng; Mô hình phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết. Ngoài trách nhiệm của chính quyền địa phương, vai trò của các nhà trường, Đoàn Thanh niên và Hội Phụ nữ cơ sở hết sức quan trọng, nhất là trong việc phát hiện sớm. Do đó, chúng tôi sẽ cùng với các trường học đẩy mạnh truyền thông, giúp học sinh nhận thức rõ hậu quả của tảo hôn và mang thai sớm; tổ chức các hội thi, phiên tòa giả định; chỉ đạo Hội Phụ nữ cấp cơ sở tăng cường nắm bắt địa bàn, theo dõi gia đình có nguy cơ cao, vận động và kịp thời can thiệp từ khi có ý định hứa hôn, dạm hỏi. Song song đó là hỗ trợ hội viên phụ nữ nghèo vay vốn phát triển kinh tế, tạo điều kiện cho con em tiếp tục đến trường...”, bà Hoàng Thị Thu Hiền cho hay.