Học nghề để nâng giá trị sản xuất
Ở thôn Đồng Thủy, xã Kép, thành phố Bắc Ninh, bà Lý Thị Mít, 60 tuổi, vẫn gắn bó với sản xuất nông nghiệp và trồng rừng. Sau các lớp học nghề trồng trọt do Hội Nông dân thành phố tổ chức cùng những đợt tập huấn kỹ thuật, bà áp dụng kiến thức mới vào sản xuất, lựa chọn giống, vật tư phù hợp và chú ý hơn đến năng suất, mẫu mã sản phẩm. “Nhờ được học, tôi biết thêm cách tạo năng suất cao hơn, sản phẩm đẹp hơn, giá bán cũng tốt hơn. Thu nhập của gia đình tăng từ khoảng 30 triệu đồng lên 50 triệu đồng hằng năm. Tuy vậy, nông dân vẫn cần được hỗ trợ vốn, giống, kỹ thuật và đầu ra sản phẩm. Hạ tầng giao thông, điện phục vụ sản xuất cũng cần được cải thiện”, bà Mít chia sẻ.
Tại xã Yên Châu, tỉnh Sơn La, anh Mè Văn Chiến, 56 tuổi, kết hợp chăn nuôi với trồng cây ăn quả. Hằng năm gia đình nuôi khoảng hai lứa gà thả vườn, mỗi lứa khoảng 700 con, cùng với chăm sóc nhãn và xoài, sản lượng quả khoảng 10 tấn. Các lớp tập huấn kỹ thuật giúp anh chú trọng hơn vệ sinh chuồng trại, phòng dịch, sử dụng phân bón hợp lý và chăm sóc cây. Tuy nhiên, anh cho rằng nội dung tập huấn cần sát hơn với điều kiện từng hộ, tăng thời gian thực hành. “Gia đình tôi mong muốn được học theo hình thức cầm tay chỉ việc, nhất là kỹ thuật mới trong chăn nuôi, chăm sóc cây ăn quả và phòng, chống dịch bệnh”, anh Chiến nói.
Đào tạo nghề có thể giúp nông dân thay đổi cách làm, nâng cao năng suất và thu nhập. Tuy nhiên, hiệu quả sau đào tạo còn phụ thuộc vào vốn, kỹ thuật, thị trường và khả năng liên kết sản xuất.
Gắn đào tạo với việc làm và thị trường
Tại Yên Châu, Hội Nông dân xã định hướng đào tạo theo nhu cầu sản xuất và lợi thế địa phương. Nhu cầu của hội viên hiện mở rộng sang ứng dụng khoa học kỹ thuật, sản xuất an toàn, xây dựng sản phẩm OCOP, quản lý mã vùng trồng, liên kết tiêu thụ và chuyển đổi số. Với cây ăn quả, Hội tập trung hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc xoài, sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, sử dụng vật tư an toàn và ứng dụng hệ thống tưới tự động, tưới tiết kiệm nước. Với chăn nuôi, mô hình gà thả đồi phù hợp điều kiện đất đai, góp phần tạo thêm việc làm và thu nhập cho hộ gia đình.
Theo ông Quàng Văn Công, Phó Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc, Chủ tịch Hội Nông dân xã Yên Châu: “Điều quan trọng là chuyển cách tiếp cận từ đào tạo nghề sang đào tạo gắn với việc làm và sinh kế. Trước khi tổ chức lớp học phải xác định người dân cần học gì, học xong áp dụng ở đâu và sản phẩm sẽ tiêu thụ như thế nào”.
Chủ tịch Hội Nông dân thành phố Bắc Ninh Nguyễn Hoàng Trung cho biết, tốc độ phát triển công nghiệp và đô thị hóa làm cơ cấu việc làm khu vực nông thôn thay đổi nhanh. Hội chia nhóm nhu cầu của hội viên để có hướng hỗ trợ phù hợp. Do vậy, đào tạo phải xuất phát từ nhu cầu sử dụng lao động và phương án sinh kế cụ thể. Với người tiếp tục sản xuất, nội dung học cần mở rộng sang quản trị, thị trường, bảo quản, chế biến, thương mại điện tử và liên kết chuỗi. Với người muốn chuyển nghề, cần kết nối với doanh nghiệp, khu, cụm công nghiệp ngay trong quá trình đào tạo.
Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, xác định đến năm 2030, tỷ trọng lao động nông nghiệp trong tổng lao động xã hội dưới 20%, bình quân hằng năm đào tạo nghề cho khoảng 1,5 triệu lao động nông thôn, đồng thời đổi mới hình thức tổ chức và nội dung đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề, đáp ứng nhu cầu thị trường.
Thực tế triển khai cho thấy khoảng cách giữa học nghề và việc làm vẫn cần được thu hẹp. Ông Ngô Xuân Liễu, Giám đốc Trung tâm quốc gia về Dịch vụ việc làm nhấn mạnh, lao động khu vực nông nghiệp, nông thôn những năm qua đã dịch chuyển đáng kể sang công nghiệp chế biến, chế tạo và dịch vụ. “Đào tạo, đào tạo lại, nâng cao kỹ năng phải đủ thời lượng để người lao động có thể thực hành, hành nghề và chủ động hơn trong công việc. Nếu thời gian học quá ngắn, việc làm sau đào tạo có thể có nhưng chưa tạo được giá trị gia tăng tương xứng”, ông Liễu nói.
Theo ông Nguyễn Xuân Định, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam, đào tạo nghề cho nông dân cần thay đổi cả tư duy, nội dung và phương thức, chuyển từ đào tạo theo khả năng của cơ sở đào tạo sang đào tạo theo nhu cầu của người học, thị trường và doanh nghiệp, gắn với lợi thế từng địa phương. Đối với nông dân tiếp tục sản xuất nông nghiệp, nội dung đào tạo cần mở rộng sang quản trị, thị trường, chế biến, bảo quản, thương mại điện tử, chuyển đổi số, sản xuất xanh, hữu cơ, tuần hoàn và tham gia chuỗi giá trị, qua đó chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp.
Đào tạo nghề cần phục vụ hai hướng: xây dựng đội ngũ nông dân chuyên nghiệp, có tri thức, làm chủ khoa học công nghệ và phương thức sản xuất, kinh doanh hiện đại; đào tạo, đào tạo lại để lao động nông thôn có thể chuyển sang công nghiệp, dịch vụ và những ngành nghề phù hợp. Đào tạo phải gắn với việc làm, sản xuất và thị trường ngay từ đầu. Địa phương cần khảo sát nhu cầu học nghề, nhu cầu sử dụng lao động và xu hướng phát triển kinh tế để lựa chọn ngành nghề; tăng đào tạo theo địa chỉ, theo đơn đặt hàng, tăng liên kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp, hội nông dân, doanh nghiệp, hợp tác xã và chính quyền. Hỗ trợ sau đào tạo cũng có ý nghĩa quyết định, trong đó người học cần được tiếp cận vốn, khoa học công nghệ, tư vấn khởi nghiệp, tổ hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường tiêu thụ. Thước đo của đào tạo nghề phải được thể hiện qua việc làm, sinh kế, năng suất lao động và thu nhập của người nông dân.
