Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội được Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ. Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh hoàn thiện thể chế và phát triển khoa học, công nghệ, đội ngũ trí thức tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt trong hoạt động này, góp phần nâng cao chất lượng hoạch định và thực thi chính sách.

Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng về xây dựng và phát huy vai trò đội ngũ trí thức, khoa học và công nghệ, qua đó khẳng định rõ vị trí, vai trò của hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội. Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII yêu cầu tạo điều kiện, khuyến khích đội ngũ trí thức tham gia đóng góp ý kiến, tư vấn, phản biện và giám định xã hội trong quá trình hoạch định và thực thi các chủ trương, chính sách, chiến lược, quy hoạch, dự án quan trọng của đất nước.

Quan điểm này tiếp tục được thể chế hóa trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025, với các quy định mở rộng sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên và cộng đồng xã hội vào hoạt động góp ý, tư vấn, phản biện chính sách. Đồng thời, các nghị quyết đột phá của Bộ Chính trị tiêu biểu là Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia tiếp tục tạo nền tảng và động lực quan trọng để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội trong thời gian tới.

Theo ông Lê Như Quân, Phó ban Ban Tư vấn, phản biện (Liên hiệp Hội Việt Nam), trong năm 2025, Liên hiệp Hội Việt Nam đã chủ trì hoặc phối hợp với các hội thành viên, tổ chức khoa học và công nghệ thực hiện 56 nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội gồm: 12 đề tài, 26 Hội thảo và 18 nhiệm vụ đột xuất, cấp bách. Liên hiệp Hội Việt Nam đã tư vấn, phản biện và giám định xã hội đối với một số văn kiện của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật và các đề án khác theo yêu cầu của các cơ quan Trung ương; tổ chức hoạt động lấy ý kiến trí thức gửi tới các kỳ họp Quốc hội (Kỳ họp 9 và 10 Quốc hội XV). Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội đã thu hút sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học từ các hội thành viên, một số tổ chức khoa học và công nghệ.

Đáng chú ý, hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội của các Hội thành viên thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam khá đa dạng và phong phú, góp phần hoàn thiện nhiều văn bản, đề án, dự án quan trọng của quốc gia của ngành, lĩnh vực và địa phương.

Theo đó, các Hội ngành toàn quốc đã tổ chức các đợt nghiên cứu góp ý và tham gia hội nghị, hội thảo của Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam và Liên hiệp Hội Việt Nam góp ý kiến cho dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, với nhiều ý kiến tâm huyết, thiết thực. Tích cực đóng góp cho các văn bản quy phạm pháp luật như: Luật Trồng Trọt, Luật Sở hữu trí tuệ; Luật Đường sắt; Luật Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo; Luật Xây dựng, Luật Trí tuệ nhân tạo; Luật Công nghiệp công nghệ số và nghị định hướng dẫn, Luật Chuyển đổi số…Góp ý các đề án, chiến lược, chương trình, quy hoạch ngành, lĩnh vực như: Đề án hình thành các doanh nghiệp công nghệ chiến lược phát triển hạ tầng số; Dự thảo Chiến lược quốc gia về phát triển đội ngũ trí thức trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa; Kế hoạch thực hiện Chương trình “Xây dựng mô hình thư viện cơ sở phục vụ nhân dân miền núi, biên giới vùng Trung du và miền núi phía Bắc, giai đoạn 2025-2030”…

Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội được xác định là một trong những hoạt động quan trọng của Liên hiệp Hội Việt Nam và các Hội thành viên. Dù đạt nhiều kết quả quan trọng trong năm qua, tuy nhiên hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội còn không ít khó khăn, vướng mắc từ cơ chế chính sách, quy trình tổ chức thực hiện, đến điều kiện bảo đảm về tài chính, tổ chức và nhân lực, nhất là trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy và điều chỉnh địa giới hành chính.

Theo ông Lê Như Quân, nhiều văn bản liên quan dù đã lấy ý kiến các cơ quan chức năng và Liên hiệp Hội Việt Nam nhiều lần nhưng chậm được ban hành, ảnh hưởng đến việc triển khai nhiệm vụ. Bên cạnh đó, quá trình sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính và tổ chức bộ máy ở địa phương khiến không ít nơi còn lúng túng trong công tác quản lý, làm hạn chế khả năng tiếp cận thông tin và tác động đến tiến độ, hiệu quả hoạt động của hệ thống Liên hiệp Hội.

Liên hiệp Hội Việt Nam nghiên cứu hoàn thiện chế hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội phù hợp với tình hình mới để định hướng cách thức tổ chức hoạt động tư vấn - phản biện; tiếp tục hoàn thiện, tăng cường sử dụng và chia sẻ cơ sở dữ liệu chuyên gia phục vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội; hỗ trợ địa phương huy động chuyên gia ở trung ương tham gia hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội ở địa phương; đẩy mạnh tập huấn chuyên môn về công tác tư vấn phản biện cho các Liên hiệp Hội địa phương.

Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền; tham mưu cho các cơ quan có thẩm quyền xây dựng và ban hành cơ chế đãi ngộ phù hợp nhằm thu hút hơn nữa sự quan tâm của đội ngũ trí thức, đặc biệt là đội ngũ trí thức trẻ đới với hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội. Liên hiệp Hội Việt Nam tạo ra diễn đàn trao đổi kinh nghiệm tư vấn, phản biện và giám định xã hội qua nhiều kênh khác nhau (hội nghị, hội thảo, diễn đàn khoa học, trực tuyến, nhóm zalo...) để nâng cao năng lực nghiệp vụ, chuyên môn, kỹ năng cho các hội thành viên trong hoạt động này.

Để hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội được triển khai có chất lượng và hiệu quả hơn trong toàn hệ thống, Tiến sĩ Phạm Văn Tân, nguyên Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam cho rằng, Liên Hiệp hội cần chủ động đề xuất hoàn thiện môi trường pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội, cần đổi mới phương thức triển khai nhiệm vụ, tạo cơ hội công bằng để các Hội thành viên và đội ngũ nhà khoa học tham gia, phát huy trí tuệ tập thể.

Bên cạnh đó, việc có cơ chế khuyến khích, đãi ngộ thỏa đáng đối với các chuyên gia, nhà khoa học tham gia phản biện là hết sức cần thiết, bởi đây là hoạt động khoa học mang tính đặc thù, đòi hỏi tri thức sâu rộng, kinh nghiệm phong phú và trách nhiệm xã hội cao. Chế độ thù lao cho các bài viết, tham luận cần được điều chỉnh phù hợp, thể hiện sự trân trọng đối với công sức và trí tuệ của đội ngũ trí thức.

Ngày xuất bản: 3/2/2026
Chỉ đạo thực hiện: Doãn Trà My
Nội dung: Bích Liên
Trình bày: Phương Thảo
Ảnh: Báo Nhân Dân, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam