Tháo gỡ điểm nghẽn để ngành công nghiệp bán dẫn tự chủ công nghệ

Ngày 10/9, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Cục Công nghiệp công nghệ thông tin tổ chức Hội thảo “Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam”, với sự tham dự của các chuyên gia, nhà khoa học, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp trong và ngoài nước, trong đó có Geleximco và Qualcomm.

Chip chuyên dụng - hướng đi phù hợp với Việt Nam

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, cho rằng trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, năng lực bán dẫn không chỉ có ý nghĩa về kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực tự chủ công nghệ, an ninh quốc gia và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Việt Nam đã xác định phát triển bán dẫn là một trong những hướng đi chiến lược. Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí đột phá chiến lược, đồng thời yêu cầu từng bước làm chủ công nghệ bán dẫn. Quyết định số 1018/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 lựa chọn công thức C = SET + 1, trong đó “S” là Specialized, tức chip chuyên dụng. Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg tiếp tục xác định công nghệ chip bán dẫn và các sản phẩm chip chuyên dụng là nhóm công nghệ, sản phẩm chiến lược cần ưu tiên phát triển.

Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn nói: "Lựa chọn chip chuyên dụng không có nghĩa là thu hẹp khát vọng. Đây là cách tập trung nguồn lực vào nơi Việt Nam có nhu cầu thật, có thị trường, có đội ngũ thiết kế đang hình thành và có nền công nghiệp điện tử đủ lớn để tạo ra sản phẩm cuối".

Chip chuyên dụng là những sản phẩm được thiết kế để giải quyết một bài toán cụ thể, thay vì phục vụ mục đích chung. Loại chip này có thể được ứng dụng trong camera AI, thiết bị IoT, robot, UAV, hệ thống viễn thông, điện tử công suất, lưới điện thông minh và các thiết bị bảo mật. Giá trị của chip chuyên dụng nằm ở khả năng tối ưu hiệu năng, tiết kiệm năng lượng và đáp ứng chính xác yêu cầu của từng sản phẩm.

Theo các chuyên gia, lựa chọn chip chuyên dụng phù hợp với điều kiện hiện nay của Việt Nam khi nước ta đã hình thành đội ngũ thiết kế chip, có ngành điện tử phát triển và sở hữu thị trường tiềm năng trong các lĩnh vực như viễn thông, trí tuệ nhân tạo, ô-tô điện, năng lượng và chuyển đổi số. Nếu thành công, doanh nghiệp Việt Nam có thể từng bước làm chủ những khâu có giá trị cao như thiết kế, xác minh, kiểm thử và tích hợp chip.

Nhiều điểm nghẽn cần được tháo gỡ

Cơ hội lớn, nhưng theo ông Nguyễn Anh Tuấn, con đường phát triển chip chuyên dụng tại Việt Nam vẫn đối mặt nhiều thách thức. Khoảng cách từ một bản thiết kế đến sản phẩm thương mại còn lớn, trong khi chi phí nghiên cứu, phát triển và sản xuất thử rất cao.

Doanh nghiệp thiết kế chip phải tiếp cận các bộ công cụ EDA và thư viện IP bản quyền với mức đầu tư lớn. Riêng quá trình sản xuất thử (tape-out) có thể tiêu tốn hàng triệu USD và luôn tiềm ẩn rủi ro kỹ thuật.

Một điểm nghẽn khác nằm ở hệ sinh thái sản xuất. Việt Nam chưa có hệ sinh thái hoàn chỉnh từ thiết kế, chế tạo, đóng gói, kiểm thử đến chứng nhận chất lượng. Các doanh nghiệp có đơn hàng nhỏ gặp khó khăn khi tiếp cận dịch vụ đóng gói, kiểm thử quốc tế với chi phí phù hợp. Sau khi có mẫu chip, doanh nghiệp tiếp tục phải hoàn thiện phần mềm, bo mạch, đánh giá độ tin cậy và tích hợp vào sản phẩm.

Đáng chú ý là bài toán “con gà-quả trứng” trong thương mại hóa chip. Doanh nghiệp khó mạnh dạn đầu tư khi chưa có khách hàng đầu tiên, trong khi khách hàng cũng chưa sẵn sàng đặt mua khi chip chưa được kiểm chứng trong thực tế. Vòng luẩn quẩn này khiến không ít dự án dừng lại ở giai đoạn nghiên cứu. Cùng với đó, nguồn nhân lực chất lượng cao, từ chuyên gia thiết kế chip, kỹ sư kiểm thử đến chuyên gia vật liệu và đóng gói, vẫn thiếu so với nhu cầu phát triển.

Chính sách phải tạo được thị trường

Một trong những giải pháp được đặt ra tại Hội thảo là thay đổi cách tiếp cận, từ hỗ trợ đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh cho ngành chip chuyên dụng.

Theo định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ, Việt Nam sẽ xây dựng danh mục khoảng 20 nhóm chip chuyên dụng được Nhà nước ưu tiên đặt hàng, tập trung vào các lĩnh vực như AI, điện toán biên, viễn thông thế hệ mới, cảm biến, IoT, điện tử công suất và bảo mật phần cứng. Danh mục này được kỳ vọng tạo tín hiệu thị trường rõ ràng, giúp doanh nghiệp có cơ sở định hướng nghiên cứu và đầu tư.

Cùng với đó, chương trình hỗ trợ sẽ được triển khai xuyên suốt từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất thử, đo kiểm đến thương mại hóa. Thay vì chỉ hỗ trợ nghiên cứu, chính sách hướng tới chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp trong giai đoạn đầu và quản lý theo các kết quả kỹ thuật cụ thể.

Một giải pháp quan trọng khác là sử dụng các dự án đầu tư công, chương trình chuyển đổi số quốc gia và các dự án hạ tầng trọng điểm làm “khách hàng đầu tiên” cho chip Việt Nam. Cách làm này có thể giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn nhất của quá trình thương mại hóa, đồng thời vẫn bảo đảm các tiêu chuẩn chất lượng cần thiết.

Trong bài phát biểu tại Hội thảo, đại diện Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng tiêu chuẩn, phòng thử nghiệm, cơ chế chứng nhận và quy trình đánh giá độ tin cậy để sản phẩm tốt có thể đi vào sử dụng, thay vì hình thành một thị trường khép kín hoặc hạ thấp yêu cầu chất lượng.

Hợp tác quốc tế để nâng cao năng lực nội sinh

Phát triển công nghiệp bán dẫn không đồng nghĩa với việc Việt Nam phải tự thực hiện toàn bộ các công đoạn trong nước. Điều quan trọng là từng bước làm chủ những khâu quyết định như yêu cầu sản phẩm, kiến trúc hệ thống, thiết kế, xác minh, dữ liệu kiểm thử và quyền lựa chọn đối tác trong chuỗi cung ứng.

Theo định hướng này, Việt Nam tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế theo hướng thực chất, tận dụng năng lực của các tập đoàn công nghệ lớn để cùng nghiên cứu chip chuyên dụng, phát triển ứng dụng cụ thể và đào tạo nhân lực. Hợp tác quốc tế cũng được kỳ vọng giúp đội ngũ Việt Nam tích lũy tri thức, phương pháp, kinh nghiệm vận hành và năng lực quản lý, đồng thời thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao gắn với liên kết doanh nghiệp trong nước.

Tại Hội thảo, bà An Chen, Phó Chủ tịch phụ trách Công nghệ và R&D của Qualcomm, cho biết tập đoàn đang mở rộng các trung tâm R&D tại Việt Nam, tập trung kết hợp bốn lĩnh vực gồm AI, bán dẫn, phần mềm và kỹ thuật hệ thống. Qualcomm hướng tới phối hợp đào tạo nguồn nhân lực làm chủ chu trình thiết kế vi mạch end-to-end, từ Front-end đến Back-end, tiến tới năng lực tự thiết kế các dòng SoC phức tạp.

Ở phía doanh nghiệp trong nước, Geleximco đang xúc tiến thủ tục đầu tư nhà máy sản xuất chip tại Hưng Yên, dự kiến khởi công vào tháng 11/2026 và đưa sản phẩm thương mại ra thị trường vào đầu năm 2028. Doanh nghiệp dự kiến ưu tiên thử nghiệm, tích hợp các vi mạch điều khiển, cảm biến và chip công suất do kỹ sư Việt Nam thiết kế vào các dòng xe điện và hệ sinh thái công nghiệp của tập đoàn.

Đưa chip từ phòng thí nghiệm ra thị trường

Đóng vai trò đầu mối quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn định hướng xây dựng và điều phối hạ tầng dùng chung về EDA, IP và phòng thí nghiệm; hỗ trợ rà soát thiết kế trước khi tape-out; tổ chức các đợt sản xuất thử MPW; kết nối với các nhà máy chế tạo, đơn vị đóng gói, kiểm thử; đồng thời hỗ trợ đo kiểm và đánh giá hiệu suất sau sản xuất thử.

Trung tâm cũng sẽ kết nối doanh nghiệp thiết kế chip với doanh nghiệp sản phẩm ngay từ khi xác định yêu cầu kỹ thuật. Theo đó, mỗi nhiệm vụ hỗ trợ cần xác định rõ chủ thể sử dụng, tiêu chí kỹ thuật có thể đo lường, kế hoạch thử nghiệm và hướng đi tới thị trường. Đồng thời, Trung tâm phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu đào tạo thông qua các dự án thực tế và kết nối chuyên gia trong nước, quốc tế để nâng cao năng lực đội ngũ.

Từ góc độ chính sách, mục tiêu cuối cùng không chỉ là tạo ra các bản thiết kế hay mẫu chip, mà phải hình thành được những sản phẩm có khả năng ứng dụng và thương mại hóa. Việc kết nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các đối tác quốc tế được xem là yếu tố then chốt để giải quyết đồng thời các điểm nghẽn về vốn, công nghệ, nhân lực, hạ tầng và thị trường.

Với định hướng phát triển chip chuyên dụng, chính sách hỗ trợ đủ mạnh và sự tham gia ngày càng sâu của doanh nghiệp, Việt Nam có cơ hội từng bước nâng cao giá trị gia tăng trong chuỗi sản xuất điện tử, tăng năng lực tự chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.