Năm 2025, lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên là 53,5 triệu người, tăng 589,5 nghìn người so với năm trước. Tuy nhiên, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động là 68,6%, giảm 0,2 điểm phần trăm so với năm trước, cho thấy mức độ huy động nguồn nhân lực trong xã hội chưa tương xứng với tiềm năng...
Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực trẻ, không chỉ là yêu cầu trước mắt mà là điều kiện sống còn để thị trường lao động Việt Nam chuyển từ “đông” mà chưa “tinh” sang “đông” và “mạnh” trong bối cảnh kinh tế mới. Đáng chú ý, chất lượng nguồn nhân lực vẫn là “điểm nghẽn” lớn của thị trường lao động.
Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ năm 2025 chỉ đạt 29,2%, đồng nghĩa với việc nhiều lao động chưa được đào tạo chính quy, thiếu kỹ năng, trình độ chuyên môn cần thiết để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nền kinh tế.
Trong khi đó, cơ cấu lao động tiếp tục chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng nông, lâm nghiệp và thủy sản, tăng tỷ trọng công nghiệp, xây dựng và dịch vụ - những khu vực đòi hỏi nguồn nhân lực có kỹ năng và tay nghề cao hơn.
Một hạn chế khác là tỷ lệ lao động có việc làm phi chính thức còn ở mức cao. Năm 2025, lao động phi chính thức chiếm 63,1% tổng số lao động có việc làm; trong đó, khu vực nông thôn chiếm tới 73,3%.
Việc làm phi chính thức thường thiếu ổn định, thu nhập thấp, ít được bảo đảm về an sinh xã hội, qua đó làm giảm chất lượng chung của thị trường lao động và hạn chế khả năng nâng cao năng suất lao động quốc gia.
Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động năm 2025 ở mức 2,22%, phản ánh khả năng hấp thụ lao động tương đối tốt của nền kinh tế. Nhưng nếu xem xét toàn diện, thị trường lao động vẫn tồn tại tình trạng thiếu việc làm và sử dụng chưa hiệu quả nguồn nhân lực.
Tỷ lệ thiếu việc làm trong độ tuổi lao động là 1,65%, tập trung chủ yếu ở khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản. Bên cạnh đó, tỷ lệ lao động không sử dụng hết tiềm năng đạt 3,9%, cho thấy một bộ phận người lao động có nhu cầu làm việc nhưng chưa được đáp ứng đầy đủ về thời gian và cơ hội việc làm.
Thực trạng này cho thấy, thị trường lao động Việt Nam hiện nay không chỉ đối mặt với yêu cầu tạo thêm việc làm, mà quan trọng hơn là tạo ra việc làm bền vững, có năng suất và thu nhập ổn định, phù hợp với năng lực của người lao động. Trong bức tranh chung đó, thanh niên là nhóm chịu nhiều rủi ro nhất.
Năm 2025, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên (15-24 tuổi) là 8,64%, cao gấp gần bốn lần mức thất nghiệp chung. Ở khu vực thành thị, tỷ lệ này lên tới hơn 11%. Điều đó phản ánh rõ nét sự lệch pha giữa đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động: một bộ phận thanh niên được đào tạo nhưng thiếu kỹ năng phù hợp, trong khi thị trường lại thiếu lao động có tay nghề, kỹ năng thực hành và khả năng thích ứng.
Nếu không được đào tạo đúng và kịp thời, nhóm đối tượng này không chỉ đối mặt với thất nghiệp trước mắt mà còn có nguy cơ trở thành lực lượng lao động bị “mắc kẹt” trong các công việc bấp bênh, phi chính thức trong dài hạn, ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
Trước những hạn chế nêu trên, việc nâng cao chất lượng thị trường lao động cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế-xã hội. Trước hết, cần đẩy mạnh đào tạo nghề, đào tạo kỹ năng và đào tạo lại cho người lao động, đặc biệt là thanh niên và lao động khu vực phi chính thức, nhằm nâng cao tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ.
Yêu cầu đặt ra là cần tăng cường gắn kết giữa hệ thống đào tạo với nhu cầu của thị trường lao động, bảo đảm đào tạo gắn với sử dụng lao động, giảm tình trạng lệch pha giữa cung và cầu lao động.
Đối với thanh niên, việc hỗ trợ chuyển tiếp từ học tập sang việc làm, rút ngắn thời gian tìm việc sau đào tạo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Nội dung cần quan tâm nữa là từng bước thu hẹp khu vực lao động phi chính thức thông qua mở rộng việc tham gia bảo hiểm xã hội, nâng cao chất lượng việc làm và phát triển các mô hình việc làm bền vững, nhất là ở khu vực nông thôn.
