1/Từng là học sinh giỏi, nhận một số giải ở cấp THCS như đợt tuyển sinh vào lớp 10 vừa qua, em Đ. đã trượt nguyện vọng 1 vào trường THPT công lập tốp đầu của quận Tây Hồ (Hà Nội). Em Đ. đã “sốc” khi bị trượt cấp 3. Chị M. (mẹ em Đ) tâm sự: “Có thể nói con tôi đã trải qua cơn “sang chấn” tâm lý đầu đời khi nhận tin mình thi trượt. Tôi nhìn thấy con buồn từ cử chỉ, ánh mắt và các động tác. Cả gia đình tôi đều nhắn nhau, không tranh cãi về chuyện học hành, thi cử. Chúng tôi đã thống nhất, vẫn có nhiều con đường học tập mở ra đối với con. Tôi cũng vừa có buổi nói chuyện thẳng thắn với con về chặng đường tiếp theo”.
Thực tế, tại các thành phố lớn như TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, kỳ tuyển sinh vào lớp 10 năm nay, số lượng thí sinh cao hơn mọi năm, tại TP Hồ Chí Minh hơn 93 nghìn thí sinh tham gia dự thi. Với 114 trường THPT công lập trên địa bàn, thành phố chỉ tuyển hơn 72 nghìn học sinh vào lớp 10 công lập. Tại Hà Nội, có 129 nghìn thí sinh tham dự kỳ thi, tức là hơn hẳn so mọi năm khoảng 19 nghìn thí sinh, trong đó, chỉ 60% vào các trường THPT công lập.
2/Anh Nguyễn Thiết Hùng, trú tại quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội cho biết: “Khu đô thị mới Ngoại giao đoàn nơi nhà tôi sinh sống với quy mô 62,8ha, do Tổng công ty Xây dựng Hà Nội (Hancorp) làm chủ đầu tư từng được quảng cáo “đáng sống”, nhưng khi hàng nghìn hộ dân chuyển về đây sinh sống thì những lô đất quy hoạch xây trường học vẫn bỏ trống và không biết tới khi nào mới hoàn thành?”.
Kế bên đó, khu đô thị mới Cổ Nhuế - Xuân Đỉnh có tổng diện tích 24,8ha và dự kiến phục vụ 3.734 cư dân do Công ty TNHH Một thành viên Kinh doanh dịch vụ nhà Hà Nội làm chủ đầu tư. Dự án gồm cụm công trình cao tầng OCT1 đến OCT5 cao từ 9 đến 29 tầng, với khu nhà ở, biệt thự, trường học, nhà trẻ, trung tâm thương mại, bãi đỗ xe, vườn hoa cây xanh... bàn giao cho dân về sử dụng từ năm 2015 nhưng đến nay chưa xây trường học.
Nhiều cư dân Hà Nội cho rằng, chính việc thiếu trường là một trong những nguyên nhân gây áp lực thi cử cho học sinh. Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết, trung bình mỗi năm có thêm 60 nghìn học sinh trên địa bàn thành phố. Áp lực lên ngành giáo dục Thủ đô là mỗi năm phải xây mới thêm 35 trường học với khoảng 20 nghìn phòng học. Trong khi đó, quỹ đất ở các khu vực nội đô thì đã… cạn kiệt.
3/Để chủ động tháo gỡ cũng như hỗ trợ tốt nhất cho các em học sinh trong kỳ thi vào lớp 10, Sở đã tăng số lượng tuyển sinh ở một số trường công lập, đồng thời yêu cầu khối tư thục sẵn sàng và nâng cao năng lực chỉ tiêu tuyển sinh. Ông Trần Thế Cương, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết: “Chúng tôi đã trao đổi với tất cả các trường tư thục trên địa bàn của TP Hà Nội về việc đảm nhận số lượng khoảng 21% để cho các em học sinh trong tổng số đó được vào học tập ở các trường”.
Tuy nhiên, để có thể theo học tại các trường THPT tư thục lại phải phụ thuộc điều kiện kinh tế của các gia đình. Đơn cử, vào Trường THPT dân lập Marie Curie, học phí lên đến 40-50 triệu đồng/năm học, các trường THPT dân lập khác như Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Siêu, Đoàn Thị Điểm… cũng ở mức gần 10 triệu đồng/tháng. Với nhiều hộ gia đình, mức học phí này hoàn toàn không phù hợp. PGS, TS Chu Cẩm Thơ, Trưởng ban Nghiên cứu, Đánh giá giáo dục, Viện Khoa học giáo dục Việt Nam nhận định: “Rõ ràng, những ưu thế của giáo dục công lập về học phí, về sự ổn định khiến phần lớn các bậc phụ huynh có nguyện vọng cho con vào học các trường công lập và đó là một điều chính đáng”.
Tuy nhiên, khi bài toán quy hoạch, hoạch định chính sách giáo dục vẫn chưa có lời giải thì nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng, chính các phụ huynh sẽ là người tháo các “nút thắt”. “Nếu chúng ta để các con ở tâm thế là chỉ có một con đường duy nhất thì chắc chắn áp lực và tình trạng dồn sức dẫn đến trầm cảm là có thể xảy ra. Nhưng nếu có sự chuẩn bị tốt hơn như thấu hiểu năng lực của con và có thể tìm những cơ hội khác thì chắc chắn là rất dễ có nhiều lựa chọn hơn”, PGS, TS Chu Cẩm Thơ nói.
Nếu trượt cơ hội vào lớp 10 công lập, “cánh cửa” tương lai không vì thế mà khép lại. Ngoài các trường tư thục, ngoài công lập, các em có thể tham khảo phương án cho việc học nghề, học ở các trung tâm giáo dục thường xuyên… Khi tốt nghiệp, các em vừa có bằng tốt nghiệp THPT lại có bằng nghề. Kết thúc chương trình học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên, các em sẽ tham gia thi tốt nghiệp THPT cùng với học sinh chính quy, bằng tốt nghiệp không phân biệt hình thức đào tạo.
