Mở rộng phạm vi xã hội hoá một số lĩnh vực giám định tư pháp

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, chiều 5/12, Quốc hội thông qua Luật Giám định tư pháp (sửa đổi) với đa số đại biểu tán thành (92,81%).

Mở rộng phạm vi thành lập Văn phòng giám định tư pháp ở một số lĩnh vực, chuyên ngành

Luật gồm 6 Chương, 45 Điều quy định về người giám định tư pháp; tổ chức giám định tư pháp; trình tự, thủ tục giám định tư pháp; chi phí giám định tư pháp; chế độ, chính sách trong hoạt động giám định tư pháp; quản lý Nhà nước về giám định tư pháp; trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động giám định tư pháp. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/5/2026.

Chính phủ thống nhất quản lý Nhà nước về giám định tư pháp trong phạm vi toàn quốc. Bộ Tư pháp là cơ quan đầu mối, giúp Chính phủ thống nhất quản lý Nhà nước về giám định tư pháp.

Luật quy định tổ chức giám định tư pháp công lập về kỹ thuật hình sự thuộc Công an tỉnh, thành phố được thực hiện giám định chuyên ngành pháp y tử thi và giám định chuyên ngành pháp y thương tích. Tổ chức giám định tư pháp công lập thuộc Viện kiểm sát nhân dân tối cao thực hiện giám định chuyên ngành âm thanh, kỹ thuật số và điện tử.

Đáng chú ý, Luật quy định theo hướng mở rộng thêm phạm vi thành lập Văn phòng giám định tư pháp ở một số lĩnh vực, chuyên ngành, trong đó riêng chuyên ngành giám định ADN, tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, dấu vết đường vân chỉ được thực hiện đối với tố tụng dân sự, hành chính, các cơ quan giám định công lập thực hiện trong tố tụng hình sự.

Theo đó, Văn phòng giám định tư pháp được thành lập và đăng ký hoạt động trong các lĩnh vực, chuyên ngành sau: kỹ thuật hình sự gồm các chuyên ngành tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, dấu vết đường vân (trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 20); pháp y gồm chuyên ngành ADN (trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 20); lĩnh vực văn hóa gồm các chuyên ngành cổ vật, di vật, bản quyền tác giả; lĩnh vực tài chính; lĩnh vực ngân hàng; lĩnh vực xây dựng; lĩnh vực tài nguyên.

Đẩy mạnh xã hội hoá một số lĩnh vực nhằm đáp ứng tốt yêu cầu của hoạt động tố tụng

Trước khi tiến hành biểu quyết, báo cáo tóm tắt một số vấn đề lớn của dự án Luật Giám định tư pháp (sửa đổi), Bộ trưởng Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho biết: Về phạm vi thành lập, hoạt động của Văn phòng giám định tư pháp, một số ý kiến đại biểu Quốc hội tán thành với quy định của dự thảo Luật về mở rộng phạm vi thành lập Văn phòng giám định tư pháp.

Bên cạnh đó, một số ý kiến đề nghị xem xét mở rộng nhiều hơn nữa theo nhu cầu thực tế như: thông tin truyền thông, khoa học và công nghệ, dược, mỹ phẩm, an toàn thực phẩm, nông lâm thủy sản, động vật hoang dã, quý, hiếm, môi trường, giao thông và được phục vụ cả tố tụng hình sự, nhu cầu xã hội để góp phần giảm tải áp lực đối với cơ quan, đơn vị giám định hiện nay. Ngoài ra, có ý kiến đề nghị Luật không quy định cho phép thành lập Văn phòng giám định tư pháp mà cân nhắc giao Chính phủ quy định cụ thể cho linh hoạt.

Liên quan đến nội dung này, Bộ trưởng Tư pháp nêu rõ, thời gian qua, Đảng đã có các chỉ đạo về tiếp tục hoàn thiện cơ chế huy động nguồn lực để xã hội hóa và phát triển lĩnh vực giám định tư pháp, sửa đổi Luật Giám định tư pháp theo hướng mở rộng phạm vi thành lập văn phòng giám định tư pháp ở một số lĩnh vực, chuyên ngành giám định có nhu cầu lớn, thường xuyên, bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tế.

Đặc biệt, Chỉ thị số 54-CT/TW ngày 30/11/2025 của Bộ Chính trị về tăng cường lãnh đạo của Đảng đối với công tác giám định tư pháp đã có chỉ đạo: “Đẩy mạnh xã hội hoá một số lĩnh vực giám định nhằm đáp ứng tốt yêu cầu của hoạt động tố tụng, nhất là tố tụng dân sự, hành chính; khuyến khích, tạo điều kiện phát triển các tổ chức giám định tư pháp ngoài công lập với lộ trình phù hợp yêu cầu thực tế, đồng thời có biện pháp bảo đảm, kiểm soát chặt chẽ về chất lượng giám định”.

Do đó, để thể chế hoá các chủ trương, chỉ đạo nêu trên của Đảng, dự thảo Luật quy định theo hướng mở rộng thêm phạm vi thành lập Văn phòng giám định tư pháp ở một số lĩnh vực, chuyên ngành, trong đó riêng chuyên ngành giám định ADN, tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, dấu vết đường vân chỉ được thực hiện đối với tố tụng dân sự, hành chính. Trên cơ sở quy định mang tính nguyên tắc cơ bản này của Luật, tới đây, Chính phủ tiếp tục quy định chi tiết trình tự, thủ tục thành lập, đăng ký, kiểm soát chất lượng hoạt động của Văn phòng giám định tư pháp.

“Mặc dù một số lĩnh vực, chuyên ngành giám định có phát sinh trưng cầu giám định (môi trường, thông tin và truyền thông, khoa học và công nghệ...) có phát sinh trưng cầu giám định nhưng chưa thực sự lớn, thường xuyên nên trước mắt chưa mở rộng phạm vi thành lập văn phòng giám định tư pháp đến các lĩnh vực, chuyên ngành này”, Bộ trưởng cho hay.

Về chế độ, chính sách giám định tư pháp, kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến của đại biểu Quốc hội nhất trí về chủ trương và đề nghị tiếp tục rà soát chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng quy định chế độ, chính sách hỗ trợ đặc thù, vượt trội đối với người giám định tư pháp hưởng lương từ ngân sách Nhà nước nhưng chỉ trong một số lĩnh vực chuyên ngành có tính chất nguy hiểm, độc hại, khó thu hút được người vào công tác.

Bộ trưởng Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho biết, tiếp thu ý kiến này và đồng thời thể chế nội dung tại mục 2 và mục 4 Chỉ thị số 54-CT/TW của Bộ Chính trị, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng làm rõ hơn việc người giám định tư pháp hưởng lương từ ngân sách Nhà nước trong một số lĩnh vực chuyên ngành giám định có tính chất nguy hiểm, độc hại, khó thu hút nhân lực thì được hưởng chính sách hỗ trợ đặc thù, vượt trội.

Liên quan đến xử lý vi phạm đối với cá nhân, tổ chức trong hoạt động giám định tư pháp, ý kiến của đại biểu Quốc hội đề nghị lược bỏ Điều 42 của dự thảo Luật vì nội dung của Điều này đã được quy định cụ thể trong các Luật như Bộ luật Hình sự, Luật Cán bộ, công chức, Luật Viên chức, Luật Công an nhân dân, Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam, Luật Xử lý vi phạm hành chính...

Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh nêu rõ, dự thảo Luật chỉ quy định về nguyên tắc, chế tài xử lý tương ứng với hành vi vi phạm pháp luật về giám định tư pháp, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, những vi phạm cụ thể trong hoạt động giám định tư pháp có thể phải xử lý trách nhiệm công vụ, xử lý vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật có liên quan. Do đó, Chính phủ đề nghị giữ nguyên quy định của dự thảo Luật.