Năm 2025, nhiều sự kiện quảng bá sản phẩm và xúc tiến đầu tư trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ đã diễn ra với quy mô lớn, như Hội chợ quốc tế Hanoi Giftshow 2025, Hội chợ quốc tế Lifestyle Vietnam 2025 - Thành phố Hồ Chí Minh, Hội chợ Làng nghề Việt Nam lần thứ 21, Festival Bảo tồn và phát triển làng nghề quốc tế 2025...
Xu hướng này đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong cách tiếp cận với di sản nghề thủ công. Ở đó, làng nghề không còn đứng bên lề các hoạt động du lịch-thương mại, mà được đặt vào trung tâm của một không gian hội tụ, nơi văn hóa, sáng tạo và thị trường cùng song hành.
Các sự kiện nêu trên đã quy tụ hàng nghìn doanh nhân, nghệ nhân, nghệ sĩ trong nước và cả những nước khác. Những không gian trưng bày và trình diễn sản phẩm, quy trình làm nghề truyền thống mang đến cho công chúng những cách tiếp cận khác. Du khách trong nước và quốc tế không chỉ “xem cho biết”, mà được khuyến khích tham gia, thử làm, tự tay hoàn thiện một sản phẩm.
Đây là những thay đổi có tính bản lề, bởi du lịch làng nghề chỉ thật sự bền vững khi người tham quan trở thành một phần của quá trình sáng tạo thay vì đứng ngoài quan sát. Điều giữ chân nhiều người nhất tại không ít sự kiện có lẽ lại nằm ở những câu chuyện rất đời gắn với sản phẩm, cho thấy sự thay đổi trong cách nghĩ, cách làm: Chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tư duy chuỗi, từ “bán hàng” sang “trao giá trị văn hóa”. Câu chuyện của họ cùng những công đoạn trong quy trình làm ra sản phẩm giúp khách tham quan thấy rõ nghề truyền thống vẫn có sức sống mãnh liệt dù đôi khi bị chìm khuất trong bộn bề cuộc sống hiện đại.
Đáng lưu ý, trong khuôn khổ Festival Bảo tồn và phát triển làng nghề quốc tế 2025 mới đây tại khu di tích Hoàng thành Thăng Long, việc Hội đồng Thủ công thế giới thẩm định hai làng nghề Sơn Đồng và Chuyên Mỹ để gia nhập Mạng lưới thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu đã mở ra một hướng nhìn khác về hội nhập.
Những danh hiệu quốc tế không còn chỉ là niềm tự hào, mà trở thành một cam kết chất lượng. Các nghệ nhân khi trình diễn tay nghề không chỉ để phô diễn kỹ xảo mà còn để khẳng định một triết lý: Sản phẩm thủ công là kết tinh của tri thức và thẩm mỹ lâu đời, là nét đẹp văn hóa không thể bị đồng nhất hóa bởi áp lực thị trường.
Trong bối cảnh rộng hơn, có thể thấy các sự kiện như festival làng hay hội chợ, triển lãm đang góp phần hình thành một hệ sinh thái cho sáng tạo. Ở đó, nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp và người làm du lịch có cơ hội gặp gỡ, đối thoại và học hỏi qua các tọa đàm, hội nghị chuyên môn và hoạt động giao thương. Sự tham gia của các đoàn quốc tế ở các sự kiện mang đến những đối thoại đa chiều, những kinh nghiệm trong việc gắn thủ công truyền thống với du lịch sáng tạo, với thiết kế đương đại và thương mại điện tử.
Tuy nhiên, song hành với sự tôn vinh, con đường hội nhập cũng đặt lên vai làng nghề Việt Nam những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, môi trường và đạo đức sản xuất.
Các mô hình sản xuất sạch, kinh tế tuần hoàn, truy xuất nguồn gốc, số hóa quy trình quảng bá... là tiêu chuẩn chung mà làng nghề Việt không thể đứng ngoài. Những trao đổi về vật liệu tự nhiên, thiết kế bền vững, tiết giảm phát thải không chỉ là khẩu hiệu mà phải được cụ thể hóa và tiếp nối bằng hành động, để giúp sản phẩm Việt bước ra thị trường theo cách đàng hoàng hơn, minh bạch hơn.
Ở góc độ phát triển du lịch, nếu biết kết hợp giữa trải nghiệm, giáo dục, sáng tạo và tiêu dùng có trách nhiệm, thì làng nghề sẽ trở thành “nguồn tài nguyên mềm” vô giá cho du lịch bền vững. Ngược lại, nếu chỉ coi làng nghề là “điểm chụp ảnh”, “nơi mua quà”, thì sớm muộn cũng dẫn đến sự méo mó của không gian văn hóa.
Các triển lãm, hội chợ, festival không còn chỉ là “sân khấu” rực rỡ trong vài ngày mà đang dần trở thành những bệ phóng âm thầm cho làng nghề. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế và văn hóa đã chỉ ra, phía sau nó cần một nền móng vững chắc bao gồm chiến lược đồng bộ và dài hạn với sự tham gia của các ban, ngành và địa phương, chính sách tín dụng, đào tạo nghề, bảo vệ không gian làng nghề, truyền thông số... và đặc biệt là gắn kết du lịch với làng nghề một cách bền vững.
