Ngày 28/8, "May ở Văn Miếu" (Nhà xuất bản Thế giới) của nhà văn, nhà báo Yên Khương được giới thiệu tới bạn đọc tại không gian Hồ Văn, Văn Miếu-Quốc Tử Giám. Tác phẩm kể câu chuyện về May, cô bé có mẹ là người Việt Nam, bố là người Canada gốc Pháp và đang sống tại Québec.
Dù có một phần cội nguồn từ Việt Nam, May vẫn chưa thực sự cảm nhận được sự gắn bó với quê hương của mẹ và cũng không hào hứng với việc học tiếng Việt. Trong một lần trở về Việt Nam, May cùng mẹ đến thăm Văn Miếu-Quốc Tử Giám. Từ chuyến tham quan này, cô bé bước vào hành trình khác thường, gặp các nhân vật: Cụ Rùa, cụ Cây, cô Sen và cậu Sĩ.
Các cánh cổng tri thức lần lượt mở ra, dẫn May đến những câu chuyện về lịch sử khoa bảng, các bậc hiền tài, truyền thống hiếu học và những giá trị văn hóa được lưu giữ trong không gian di sản. Qua những thử thách và cuộc gặp gỡ, cô bé dần hiểu hơn về tiếng Việt, về nguồn cội và những mối liên hệ tưởng như xa xôi với chính mình.
Khi đưa di sản đến với trẻ em, đã nhiều trăn trở là làm thế nào để những kiến thức lịch sử, văn hóa không dừng lại ở việc ghi nhớ. Với "May ở Văn Miếu", tác giả lựa chọn hình thức truyện phiêu lưu kỳ ảo, trong đó những hình ảnh quen thuộc của Văn Miếu được nhân hóa thành các nhân vật đồng hành với một đứa trẻ. Cách kể này tạo ra khoảng không gian để trẻ em tiếp cận di sản thông qua trí tưởng tượng.
Hệ thống câu chuyện về khoa bảng, người hiền tài hay truyền thống trọng chữ nghĩa được đặt trong diễn biến của một hành trình, thay vì trình bày như những bài học lịch sử riêng biệt. Đây cũng là hướng tiếp cận ngày càng được quan tâm trong việc xây dựng các sản phẩm văn hóa dành cho trẻ em thông qua việc tạo ra lý do để trẻ muốn tìm hiểu, đặt câu hỏi và tự khám phá.
Trong cuốn sách, yếu tố lịch sử và hư cấu được đặt cạnh nhau. Văn Miếu-Quốc Tử Giám được nhận diện qua những cổng, sân, hàng cây, bia đá và các dấu tích quen thuộc, đồng thời mở rộng trong trí tưởng tượng của nhân vật.
Các thông tin liên quan Văn Miếu-Quốc Tử Giám được cung cấp và hiệu đính với sự hỗ trợ của Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám. Sự kết hợp giữa tính xác thực của di sản và thế giới tưởng tượng của trẻ em cũng đặt ra yêu cầu đối với người sáng tác, đó là cần câu chuyện đủ hấp dẫn để giữ chân độc giả nhỏ tuổi mà vẫn tôn vinh giá trị lịch sử, văn hóa vốn có của di sản.
Bên cạnh phần văn bản, minh họa giữ vai trò quan trọng trong việc tạo dựng thế giới của "May ở Văn Miếu". Họa sĩ Tre (Đinh Quang Hải) trở lại với công việc minh họa sách sau một thời gian tập trung vào sáng tác màu nước.
Là người Hà Nội, họa sĩ có quá trình gắn bó với không gian văn hóa của Thủ đô. Trong tranh của anh, những đặc điểm nhận diện của Văn Miếu-Quốc Tử Giám được giữ lại, song được đặt trong thế giới giàu tưởng tượng hơn.
Một số chi tiết trong tranh được bổ sung, mở rộng so với văn bản, hoặc thể hiện bằng sự hài hước, tạo thêm những điểm dừng để trẻ quan sát. Nhờ đó, người đọc nhỏ tuổi có thể tiếp nhận câu chuyện qua cả chữ viết và hình ảnh, trong đó phần minh họa trở thành một kể chuyện hấp dẫn.
Với sách thiếu nhi, đây là yếu tố có ý nghĩa bởi hình ảnh có thể gợi ra những câu hỏi, những liên tưởng và cách hiểu riêng, từ đó kéo dài hành trình khám phá sau khi trang sách đã khép lại.
"May ở Văn Miếu" được xuất bản song ngữ Việt-Anh với phần chuyển ngữ của dịch giả Đinh Hiếu Minh. Hình thức song ngữ hướng tới nhu cầu đọc của trẻ em trong môi trường đa ngôn ngữ và cũng đặt ra khả năng đưa câu chuyện về di sản Việt Nam đến với bạn đọc quốc tế.
Theo cấu trúc tác phẩm, câu chuyện có những lớp ngôn ngữ cổ phong, thơ ca, câu đối, thành ngữ và từ ngữ Hán-Việt. Vì vậy, chuyển ngữ là một trong những bài toán đáng chú ý khi chuyển các tác phẩm viết về di sản sang ngôn ngữ khác. Với "May ở Văn Miếu", phần tiếng Anh được đặt song song với bản tiếng Việt, qua đó giúp bạn đọc có thể tiếp cận câu chuyện ở cả phương diện ngôn ngữ và văn hóa.
Với trẻ em Việt Nam sống trong môi trường quốc tế, cách trình bày này cũng tạo thêm phương thức kết nối với tiếng Việt và những câu chuyện về nguồn cội. Nhân vật May được xây dựng từ tình huống khá phổ biến trong đời sống hiện nay về những đứa trẻ lớn lên giữa nhiều nền văn hóa, có thể có một mối liên hệ với Việt Nam qua gia đình nhưng chưa có nhiều trải nghiệm trực tiếp với ngôn ngữ và văn hóa của quê hương.
Trong hành trình tại Văn Miếu, May dần nhận ra những giá trị mà trước đó cô bé chưa chú ý. Ở chặng cuối, "bài thi của tâm hồn" của May được hoàn thành bằng việc giúp "cô học trò vô danh" thực hiện ước mơ còn dang dở. Chi tiết này đưa câu chuyện trở lại với một giá trị cốt lõi mà tác phẩm muốn đề cập, đó là tri thức liên quan lòng biết ơn, sự sẻ chia và trách nhiệm với người khác.
Từ câu chuyện ý nghĩa trên, việc giáo dục lịch sử và văn hóa cho trẻ em được đặt trong một cách nhìn rộng hơn. Di tích bắt đầu được nhận biết từ câu chuyện, nhân vật có thể dẫn trẻ đến địa danh và việc đọc sách có thể trở thành động lực cho thực tế.
Tác giả Yên Khương chia sẻ, ý tưởng về tác phẩm đến từ những quan sát rất gần gũi trong cuộc sống, từ cách những đứa trẻ tiếp nhận câu chuyện, địa danh hay giá trị văn hóa. Khi đồng hành cùng con, chị nhận ra rằng trẻ em thường bắt đầu bằng những câu hỏi rất khác: Tại sao lại thế?, Ai đã sống ở đây?, Cái này có thật không?...
Sự tò mò tự nhiên ấy khiến chị nghĩ đến việc kể câu chuyện về di sản bằng góc nhìn của trẻ thơ. "Là một người mẹ, tôi hiểu rằng đôi khi những điều người lớn cho là rất hay, rất đáng nhớ lại chưa chắc hấp dẫn trẻ. Trẻ cần nhân vật để đồng cảm, một câu chuyện để bước vào và những điều bất ngờ để khám phá. Từ những quan sát về con mình và những đứa trẻ xung quanh, tôi nghĩ rằng có lẽ di sản cũng cần được kể bằng ngôn ngữ của tuổi thơ", tác giả nói. Theo chị, hành trình của May cũng là hành trình mà nhiều trẻ em hôm nay có thể gặp chính mình trong đó.
"May ở Văn Miếu" thuộc tủ sách "Dưới mái nhà Việt Nam" của Einstein House. Việc lựa chọn Văn Miếu-Quốc Tử Giám làm không gian trung tâm cho thấy tiềm năng của văn học thiếu nhi trong việc tạo ra những cách tiếp cận mới đối với di sản.
Tuy nhiên, để những câu chuyện như trên thực sự góp phần đưa di sản đến gần trẻ em, sách là điểm khởi đầu. Hiệu quả còn phụ thuộc vào cả chuỗi trải nghiệm thực tế, hoạt động giáo dục và các phương thức tương tác phù hợp.
![[Video] Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số](https://cdn.nhandan.vn/images/AFGUXNWdXbQ2IMTKAyr7cuQhGytxh27kBac7GS6MZ7enZMinDTHrUctdf1BoFtsBwT6WW6VqU9PO8ui-aCvcH8rqdkfGM1NzX6U7ezlO-ak/anh-man-hinh-2026-08-27-luc-130711.png.avif)
![[Ảnh] Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ để nhằm phát triển bền vững nền văn hóa số Việt Nam](https://cdn.nhandan.vn/images/wPHRp3wL4deQFTqyHAb5YYvLGFS9X3XbMiLcXRd8UZMwivCi7vorr4b3Z3gMrwxW-LBkl6wFfaJ1lTNbqZLIwFz6zV7omNGBApAQlI2YRqA/bao-ho-quyen-shtt-the-dai-31-9869.jpg.avif)
![[Video] "Tôi tự hào là người Việt Nam" - Thông điệp của Gen Z khi tham dự Tổ quốc trong tim](https://cdn.nhandan.vn/images/wPHRp3wL4deQFTqyHAb5YSkWFu_5_WepV13UGm790dxk0_KJXdjBxyfi1Z-2uBYzyVvBBOQWdJr1wxG9XdYNGQ/ho-vang-viet-nam-up.png.avif)
