Đừng để cơ thể quá tải vì rượu bia
Việc nạp nhiều cồn vào cơ thể thời gian dài sẽ dễ thấy mình trở nên cáu gắt, mất tập trung, dễ quên việc, ngủ không sâu dù có hôm không uống. Đó là dấu hiệu cơ thể đã quá tải.
Ở tuổi 35–45, câu chuyện thường không phải là “gan tự nhiên yếu hẳn đi”, mà là gánh nền đã khác: nhiều năm thiếu ngủ, stress kéo dài, ít vận động, mỡ nội tạng tích tụ, gan nhiễm mỡ (rất phổ biến), đôi khi kèm tăng huyết áp, trào ngược dạ dày, rối loạn lo âu…
Ngoài ra, khả năng chuyển hóa cồn và dự trữ cơ thể cũng không còn như tuổi 20–25. Vì vậy cùng một lượng rượu, người ở giai đoạn này dễ dính hậu quả hơn: mệt kéo dài sang hôm sau, thậm chí sang hôm sau nữa.
Với phụ nữ và người có bệnh nền (tăng huyết áp, tim mạch, gan, dạ dày, rối loạn lo âu…), ngưỡng chịu đựng của cơ thể thường còn thấp hơn nữa, nên hậu quả sau nhậu có thể rõ hơn, dù uống ít hơn người khác.
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, ngay khi rượu chạm vào miệng, một phần nhỏ ethanol đã bắt đầu hấp thu qua niêm mạc. Sau đó, rượu qua thực quản, chảy vào dạ dày. Tại đây, một phần tiếp tục được hấp thu. Phần lớn còn lại xuống ruột non – nơi có bề mặt hấp thu rất rộng, nên ethanol thấm vào máu khá nhanh.
Máu mang ethanol đi khắp cơ thể. Một phần được đưa lên não. Ở đây, rượu tác động lên các chất dẫn truyền thần kinh, làm thay đổi cách các tế bào thần kinh giao tiếp. Một số hệ thống ức chế tăng hoạt động, khiến ta cảm thấy thư giãn, bớt căng thẳng, dễ buồn ngủ. Một số hệ thống kích thích giảm hoạt động, làm cảm giác e dè, tự kiểm soát giảm xuống. Đó là lý do có người nói nhiều hơn, mạnh miệng hơn, quyết định nhanh hơn khi có rượu.
Song song với đó, gan nhận phần lớn lượng ethanol trong máu. Vai trò của gan giống như một nhà máy xử lý “chất thải hóa học”. Đầu tiên, men ADH (Alcohol Dehydrogenase) biến ethanol thành acetaldehyde – chất này còn độc hơn rượu, có thể góp phần gây đau đầu, buồn nôn, nóng bừng, tim đập nhanh. Sau đó, men ALDH (Aldehyde Dehydrogenase) tiếp tục biến acetaldehyde thành acetate, ít độc hơn, rồi được chuyển hóa tiếp và thải ra ngoài.
Gan làm việc với tốc độ tương đối ổn định. Nói nôm na, nó không thể “tăng ca thần tốc” chỉ vì hôm nay là tiệc tất niên. Vì vậy, uống nhanh, uống dồn dập vượt quá khả năng chuyển hóa sẽ làm acetaldehyde tích tụ, tăng cảm giác say, đau đầu, mệt mỏi kéo dài.
Ăn trước tiệc thế nào hợp lý?
Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh, một trong những sai lầm lớn nhất là đi nhậu khi bụng đói. Dạ dày trống khiến rượu vừa vào đã thấm rất nhanh, lên thẳng máu, lên thẳng não, gan chưa kịp “làm nóng máy”.
Việc ăn trước tiệc không chỉ để “đỡ say” mà còn để giảm xung lực rượu đổ vào hệ thần kinh và giấc ngủ. Khi dạ dày đã có thức ăn, tốc độ rượu xuống ruột non – nơi hấp thu chính – sẽ chậm lại, tốc độ hấp thu vào máu cũng chậm theo.
Các món nên xuất hiện trước buổi tiệc có thể rất bình dân, dễ kiếm: một bát phở gà nhỏ, một bát bún cá, một suất cơm với ức gà hoặc cá, vài quả trứng luộc, một ly sữa, một hộp sữa chua, vài lát phô mai, một nắm nhỏ hạnh nhân, óc chó, một lát bánh mì.
Những thực phẩm này kết hợp được nhiều yếu tố. Chất béo tốt giúp tạo một lớp màng bảo vệ, lớp đệm cho niêm mạc dạ dày. Protein – đặc biệt là các acid amin như cysteine – là nguyên liệu để cơ thể tổng hợp glutathione, một chất chống oxy hóa quan trọng trong gan.
Một số nghiên cứu trên động vật gợi ý cysteine/glutathione có thể giảm phần nào stress oxy hóa do rượu, nhưng bằng chứng trên người còn hạn chế, nên chỉ nên coi là hỗ trợ dinh dưỡng chứ không phải “thuốc giải rượu”. Tinh bột phức như cơm, bánh mì, yến mạch giúp ổn định đường huyết, tránh tụt đường huyết gây choáng váng.
Khi đã lót dạ kỹ, rượu vào cơ thể như một dòng chảy chậm hơn, ít tạo “sóng” hơn. Điều đó giúp gan đỡ bị quá tải, não đỡ bị “tấn công ồ ạt”, giấc ngủ sau buổi tiệc cũng bớt bị phá nát.
Một mẹo nhỏ để “tự kiểm soát” ở bàn tiệc: thay vì đếm “bao nhiêu ly”, bác sĩ Hoàn khuyến cáo mọi người hãy hình dung đơn vị cồn. Một đơn vị cồn thường được hiểu tương đương khoảng 10g ethanol nguyên chất. Quy đổi thực tế có thể dao động theo loại đồ uống và dung tích, nhưng nguyên tắc là: càng biết mình đã uống “bao nhiêu cồn”, càng dễ dừng đúng lúc.
