Việt Nam cần làm gì với nguy cơ “già trước khi giàu”?

Dự báo từ năm 2050, hơn 21% dân số Việt Nam sẽ từ 65 tuổi trở lên, đặt ra những thách thức đối với thị trường lao động, hệ thống y tế và an sinh xã hội.

Khi dân số già nhanh hơn khả năng tích lũy nguồn lực

Theo Cục Thống kê, Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011.

Báo cáo Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024-2074 do Cục Thống kê công bố cuối năm 2025 dự báo Việt Nam bước vào thời kỳ dân số già từ năm 2034 và thời kỳ dân số rất già từ năm 2050, khi tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên vượt 21%.

Kết quả Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 cho thấy, cả nước có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tăng 2,8 triệu người so với năm 2019. Dự báo đến năm 2030, con số này sẽ xấp xỉ 18 triệu người.

ndo_br_z7977307793753-ac251c573814179d57f516cc50942e6f.jpg
Việt Nam đang trải qua quá trình già hóa dân số với tốc độ nhanh. (Ảnh: TRUNG HIẾU)

Theo Phó Giáo sư Catherine Earl, chuyên gia nghiên cứu tại Đại học RMIT Việt Nam, già hóa dân số không chỉ là vấn đề của người cao tuổi mà sẽ tác động đến thị trường lao động, hệ thống y tế, thu nhập hưu trí, nhà ở và phân bổ nguồn lực công.

Khác với những quốc gia phát triển như Australia, Vương quốc Anh hay Nhật Bản, vốn có nhiều thập kỷ tích lũy nguồn lực trước khi dân số già đi đáng kể, các nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, đang trải qua quá trình chuyển đổi này với tốc độ nhanh hơn.

Điều đó đồng nghĩa với việc các quốc gia phải đồng thời giải quyết hai yêu cầu: duy trì tăng trưởng kinh tế và chuẩn bị nguồn lực cho một xã hội có tỷ trọng người cao tuổi ngày càng lớn.

Khoảng 76% người cao tuổi tại Việt Nam không có lương hưu.

Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA)

Những người từng làm việc trong khu vực phi chính thức, người dân nông thôn và các nhóm dễ bị tổn thương có nguy cơ đối mặt với khó khăn lớn về tài chính, thậm chí là không có lương hưu khi về già nên phải tiếp tục làm việc ngay cả khi lớn tuổi.

Theo UNFPA, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đạt 74,7 năm, nhưng tuổi thọ sống khỏe trung bình chỉ đạt 65,4 năm. Khoảng cách này cho thấy nhu cầu chăm sóc, điều trị và hỗ trợ sinh hoạt trong những năm cuối đời là vấn đề cần được tính đến khi xây dựng chính sách thích ứng với già hóa dân số.

Thách thức của Việt Nam không chỉ nằm ở việc số lượng người cao tuổi gia tăng mà còn ở khả năng bảo đảm nguồn nhân lực, thu nhập và các dịch vụ chăm sóc trong bối cảnh cơ cấu dân số đang thay đổi nhanh chóng.

Chuẩn bị nguồn lực trước làn sóng già hóa

Trước những thay đổi về cơ cấu dân số, Phó Giáo sư Catherine Earl cho rằng, Việt Nam cần tiếp cận đồng bộ các lĩnh vực như việc làm, hưu trí, y tế, nhà ở, giao thông, công nghệ và dịch vụ tài chính bởi mối liên hệ hỗ trợ lẫn nhau của các lĩnh vực này.

Việc duy trì sự tham gia của người dân vào thị trường lao động là rất cần thiết trong bối cảnh tỷ trọng người cao tuổi gia tăng, khả năng tiếp tục làm việc và đóng góp của người lao động lớn tuổi là một yếu tố cần được tính đến trong hoạch định chính sách.

hinh-1-pgs-catherine-earl-rmit-3958.jpg
Phó Giáo sư Catherine Earl chia sẻ nhận định về chuẩn bị nguồn lực cho giai đoạn già hóa dân số. (Ảnh: Đại học RMIT Việt Nam)

Song song với đó, theo chuyên gia, củng cố hệ thống hưu trí là yêu cầu quan trọng và phải cân nhắc tới, đặc biệt đối với lao động tự do và lao động phi chính thức.

Một hướng đi khác là phát triển nền kinh tế chăm sóc, hỗ trợ sinh hoạt và các dịch vụ dành cho người cao tuổi. Đây không chỉ là yêu cầu về an sinh mà còn có thể mở ra dư địa phát triển các ngành dịch vụ và tạo việc làm.

Theo nghiên cứu của UNFPA về kinh tế chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam, việc phát triển hệ thống chăm sóc phù hợp có thể góp phần giảm gánh nặng cho gia đình, đồng thời tạo thêm cơ hội việc làm và thu nhập.

Việc tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục làm việc, học tập, tham gia hoạt động tình nguyện và đóng góp cho cộng đồng cũng là một phần quan trọng của quá trình thích ứng với xã hội già.

Phó Giáo sư Catherine Earl

Đại học RMIT Việt Nam

Đáng chú ý, chuyên gia cho rằng người cao tuổi không nên chỉ được nhìn nhận là đối tượng thụ hưởng chính sách mà cần được tham gia vào quá trình xây dựng những giải pháp liên quan trực tiếp đến cuộc sống của mình.

Theo góc nhìn từ nghiên cứu, Việt Nam cần tận dụng nguồn lực và lợi thế về cơ cấu dân số hiện có để nâng cao năng suất lao động, mở rộng bảo đảm thu nhập, củng cố hệ thống an sinh và phát triển dịch vụ chăm sóc, hướng tới mục tiêu không chỉ kéo dài tuổi thọ mà còn bảo đảm người dân sống khỏe mạnh, có chất lượng khi về già.

Có thể bạn quan tâm

Ngành y tế tỉnh Ninh Bình triển khai phun hóa chất phòng, chống dịch sốt xuất huyết trên địa bàn. (Ảnh: YẾN TRINH)

Ninh Bình tăng cường phòng, chống sốt xuất huyết trong cao điểm mùa dịch

Trước nguy cơ dịch sốt xuất huyết tiếp tục diễn biến phức tạp, tỉnh Ninh Bình triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống dịch, tăng cường giám sát, phát hiện và xử lý kịp thời các ổ dịch; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức chủ động phòng bệnh của người dân, quyết tâm không để dịch lây lan rộng trong cộng đồng.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần chia sẻ về ca bệnh. (Ảnh: BVCC)

Bị chê bai, cô lập kéo dài, người trẻ đối mặt nguy cơ rối loạn tâm thần

Một nữ sinh viên mắc chứng ăn vô độ tâm thần, thường xuyên tự gây nôn sau khi ăn, dẫn đến hạ kali máu. Một nữ sinh 15 tuổi khác bị bạn bè cô lập, chế giễu gần 2 năm, sau đó xuất hiện trầm cảm kèm triệu chứng loạn thần. Các trường hợp cho thấy những tổn thương tâm lý kéo dài ở người trẻ cần được nhận diện và can thiệp kịp thời.

Toàn cảnh Hội thảo khoa học (Ảnh: THƯ THƯ)

Nhóm bệnh nhân hen nặng đối mặt với nhiều nguy cơ gây ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống

Đối với những bệnh nhân hen nặng, mỗi ngày đều có thể là một hành trình đầy thách thức. Những triệu chứng dai dẳng, các đợt kịch phát khó lường và những ảnh hưởng kéo dài đến cuộc sống thường nhật không chỉ tạo gánh nặng cho người bệnh mà còn cho gia đình và hệ thống chăm sóc sức khỏe.

Bệnh nhi nằm điều trị cúm A. (Ảnh: BVCC)

Mắc cúm A không sốt cao vẫn có thể suy hô hấp nặng

Một bệnh nhân mắc cúm A chỉ sốt nhẹ nhưng suy hô hấp tiến triển nhanh phải đặt nội khí quản cấp cứu. Các bác sĩ cảnh báo, mức độ nguy hiểm của cúm không phụ thuộc hoàn toàn vào nhiệt độ cơ thể, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền.

Theo Sở Y tế tỉnh Quảng Ngãi, từ ngày 10-12/10, các cơ sở y tế trong tỉnh tiếp nhận 158 bệnh nhân nghi ngờ bị ngộ độc thực phẩm do ăn bánh mì tại điểm bán bánh mì nằm trên đường Duy Tân, phường Cẩm Thành. (Ảnh: HIỂN CỪ)

Quảng Ngãi yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố

Ngay sau khi xảy ra vụ nghi ngộ độc thực phẩm do ăn bánh mì tại phường Cẩm Thành, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi đã phát đi công văn khẩn yêu cầu các sở, ban, ngành và địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố; kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm.

Bệnh nhân 39 tuổi, quốc tịch Lào bị liệt hoàn toàn 2 chân do khối u chèn ép được phẫu thuật thành công tại khoa Chấn thương chỉnh hình và Cột sống. (Ảnh: BVCC)

Nhiều bệnh nhân nước ngoài tìm đến Việt Nam điều trị bệnh hiểm nghèo

Trong gần 3 năm qua, Bệnh viện Bạch Mai đã tiếp nhận 3.871 lượt bệnh nhân quốc tế đến khám, điều trị. Không chỉ là những trường hợp cấp cứu trong thời gian lưu trú tại Việt Nam, nhiều ca bệnh phức tạp đã được các bác sĩ điều trị bằng kỹ thuật chuyên sâu, cho thấy năng lực của y tế Việt Nam trong chăm sóc người bệnh quốc tế.

Cán bộ y tế giám sát chỉ số véc-tơ truyền bệnh sốt xuất huyết tại cộng đồng trên địa bàn thành phố Hà Nội. (Ảnh: DUY TUÂN)

Ngành y tế Hà Nội tăng cường giám sát, chỉ đạo phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm

Trước tình hình diễn biến phức tạp của các bệnh truyền nhiễm, Sở Y tế Hà Nội đã chỉ đạo các trạm y tế phường, xã trên địa bàn Hà Nội chủ động tham mưu chính quyền địa phương triển khai thực hiện các chiến dịch vệ sinh môi trường diệt bọ gậy và phun hóa chất diệt muỗi để chủ động phòng, chống sốt xuất huyết kịp thời, hiệu quả.