Mới có khoảng 20% dự án chống ngập được hoàn thành
Lý giải nguyên nhân ngập tại một số tuyến phố sau trận mưa chiều 9/7 trong buổi họp báo gần đây, lãnh đạo Sở Xây dựng Hà Nội cho rằng, lượng mưa ghi nhận thực tế dao động từ 40-80 mm, do mưa tập trung với cường độ lớn trong thời gian ngắn nên xảy ra hiện tượng nước dâng tạm thời. Một điều nữa, các công trình đang trong giai đoạn đầu vận hành nên việc khớp nối toàn hệ thống chưa đồng bộ. Ông Trương Hải Long, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội khẳng định: Các công trình chống ngập khẩn cấp sau khi được đầu tư xây dựng đã cải thiện rõ rệt khả năng tiêu thoát nước. Tại các khu vực trước đây thường xuyên ngập từ 15-20 cm như Nghĩa Đô, Võ Chí Công, Lạc Long Quân…, nước đã rút nhanh hơn đáng kể khi xảy ra mưa.
Theo nhiều chuyên gia, trong quá trình phát triển, đô thị hóa của Hà Nội diễn ra nhanh, dân số tăng mạnh, trong khi hệ thống cống ngầm nhỏ, hẹp; nhiều tuyến phố hệ thống cống ngầm được xây dựng từ thời Pháp, nên không kịp tiêu thoát nước khi xảy ra mưa lớn. Từ tháng 3/2026, cơ quan chức năng Thành phố Hà Nội cùng lúc triển khai 12 dự án cấp bách chống ngập để ứng phó và giảm tình trạng úng ngập nội đô, trong đó có hai dự án bể ngầm điều tiết nước mưa tại chợ Hàng Da và khu vực dốc cầu Đuống.
Ghi nhận những nỗ lực của cơ quan chức năng thành phố, TS, KTS Ngô Trung Hải, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam cho rằng: Các dự án phòng chống ngập như hồ điều hòa nhân tạo, hệ thống cống ngầm đã hoạt động tích cực. Những nơi trước đây là biển nước, cứ mưa là ngập, có khi ngập vài ngày như khu vực đường Lê Trọng Tấn, Võ Chí Công, Trần Duy Hưng… thì đến nay nước rút nhanh. “Hiện nay, thành phố cũng mới chỉ hoàn thành khoảng 20% các dự án chống ngập. Về tổng quan, việc xây dựng hệ thống hồ nhân tạo, bể ngầm điều tiết nước mưa là rất tích cực, thành phố cần tiếp tục triển khai đồng bộ các dự án tiếp theo”, ông Ngô Trung Hải nhấn mạnh.
Theo Đề án “Xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026-2030”, thành phố sẽ lựa chọn ít nhất 10 địa điểm để thí điểm xây dựng bể ngầm điều tiết nước mưa tại các khu vực công cộng như công viên, trường học, bãi đỗ xe, quảng trường… nhằm xử lý tình trạng úng ngập nội đô.
Đầu tư trọng tâm để nâng cao hiệu quả
Phòng chống ngập úng đô thị chưa bao giờ là công việc dễ dàng trong bối cảnh thời tiết cực đoan. Theo KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam, để phát triển đô thị bền vững, giảm thiệt hại do ngập úng, cần bảo tồn và khôi phục hồ, ao, vùng đệm để tăng dung tích chứa nước; tiếp tục nâng cấp trạm bơm (kể cả các trạm bơm cứng và di động). Cùng đó là việc tiếp tục xây dựng mô hình đô thị bọt xốp, tức đô thị được thiết kế với nhiều “khoảng hở”, tăng diện tích bề mặt thấm nước. “Trong khi nguồn lực có hạn, thành phố không nên đầu tư dàn trải, mà phải xác định các dự án, khu vực trọng điểm để thực hiện trước”, KTS Tùng kiến nghị.
Về phía thành phố, quan điểm của lãnh đạo là tập trung vào việc triển khai Đề án “Xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026-2030” trên cơ sở đề ra kế hoạch hành động cụ thể, xác định rõ mục tiêu giảm số điểm ngập, độ sâu ngập, thời gian ngập. Đối với 16 điểm ngập thường xuyên tại lưu vực sông Tô Lịch, thành phố đặt mục tiêu giảm chiều sâu ngập xuống còn không quá 0,2 m và rút ngắn thời gian ngập còn 15-30 phút đối với các trận mưa trong ngưỡng thiết kế.
Để công tác phòng chống ngập úng địa bàn Hà Nội đạt hiệu quả cao hơn, theo Phó Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam Trần Anh Tuấn, cơ quan chức năng cần làm rõ vấn đề: Hiện tượng ngập là do mưa to, nước không kịp thoát, còn lụt là nước sông dâng. Do đó, phải thực hiện hai nhiệm vụ khác nhau là chống ngập và chống lụt, từ đó xây dựng bổ sung quy hoạch hạ tầng chống ngập hiệu quả.
Về giải pháp lâu dài, nhiều chuyên gia chung quan điểm, thành phố cần xây dựng hệ thống điều hành thoát nước thông minh, tích hợp dữ liệu lượng mưa, các điểm ngập để dự báo nguy cơ ngập, hỗ trợ tốt nhất cho việc vận hành hệ thống cống ngầm và hồ điều hòa. Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế đối với chủ đầu tư khi xây dựng khu đô thị mới, phải bố trí hồ điều hòa, bề mặt thấm nước, công trình lưu giữ nước mưa và kết nối đồng bộ với hệ thống thoát nước chung.
Theo ông Bùi Ngọc Uyên, Phó Trưởng phòng Hệ thống - Môi trường - Chuyển đổi số, Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội, lực lượng chức năng đang tiếp tục khẩn trương hoàn thiện thi công và khớp nối hệ thống thoát nước hiện có với các công trình, dự án khẩn cấp, dự án chống úng ngập đã được đầu tư; đẩy nhanh quá trình bàn giao để các đơn vị chuyên ngành tiếp nhận, xây dựng mới quy trình vận hành đồng bộ. Trước mắt cũng như lâu dài, các sở, ngành chuyên môn tiếp tục phối hợp, đề xuất thành phố xây dựng bổ sung công trình, dự án thoát nước theo quy hoạch đã được duyệt, bởi đến nay tỷ lệ lấp đầy quy hoạch hệ thống thoát nước vẫn còn thấp ■
