Làng UNESCO giữa lòng xứ Nghệ

Trải qua sáu thế kỷ hình thành và phát triển, các danh nhân, dòng họ ở làng Trường Lưu, xã Kim Song Trường, huyện Can Lộc (tỉnh Hà Tĩnh) đã dựng xây nên truyền thống văn hóa, khoa bảng đặc sắc cùng hệ thống di sản mang tầm vóc quốc tế.
Học sinh tham quan, khám phá di sản văn hóa tại làng Trường Lưu.
Học sinh tham quan, khám phá di sản văn hóa tại làng Trường Lưu.

Với bốn loại hình di sản đã được tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) vinh danh, công nhận là Di sản văn hóa, tư liệu ký ức thế giới, tỉnh Hà Tĩnh đang nỗ lực xây dựng làng Trường Lưu trở thành địa chỉ văn hóa, du lịch hấp dẫn.

Trường Lưu mảnh đất thuộc tổng Lai Thạch, huyện La Sơn phủ Đức Quang nay là xã Kim Song Trường (huyện Can Lộc) là một trong những làng văn hóa nổi tiếng ở Việt Nam, là nơi hội tụ nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể.

Làng văn hóa-di sản

Theo ông Nguyễn Quốc Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Kim Song Trường: Làng Trường Lưu được thủy tổ họ Nguyễn Huy là Nguyễn Uyên Hậu cùng cư dân bản địa các làng Tràng, Làng Vạc, Kẻ Đò... lập và đặt tên từ giữa thế kỷ XV. Đến giữa thế kỷ XVIII, các danh nhân Nguyễn Huy Tựu, Nguyễn Huy Oánh, Nguyễn Huy Tự… đã cùng nhân dân xây dựng Trường học Phúc Giang, nơi có hàng nghìn người theo học, đã đào tạo hơn 30 tiến sĩ, trong đó có nhiều danh nhân đất nước, gây dựng nhiều cảnh đẹp, cùng nhiều sinh hoạt hát ví, sáng tác, giao lưu văn hóa… Làng Trường Lưu là trung tâm văn hóa lớn nhất nước thời đó, chỉ sau Kinh thành Thăng Long.

Ngoài hệ thống di sản vật thể bao gồm 4 di tích cấp quốc gia, 11 di tích cấp tỉnh, hiếm có một làng quê nào ở Việt Nam lại có đến 4 di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu ký ức của thế giới được UNESCO vinh danh, công nhận là Di sản văn hóa, tư liệu ký ức thế giới.

Dân ca ví dặm, Mộc bản Trường học Phúc Giang, Hoàng hoa sứ trình đồ và Văn bản Hán Nôm làng Trường Lưu trở thành niềm hãnh diện của người dân về truyền thống hiếu học, quá khứ vàng son của dòng tộc, quê hương “Dân ca ví dặm là di sản văn hóa phi vật thể của hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh, nhưng Trường Lưu là cái nôi của nghệ thuật hát phường vải, một trong bốn nội dung quan trọng (hát phường vải Trường Lưu, hát phường nón Phù Việt, ví dặm Nam Đàn và Thanh Chương) của ví dặm Nghệ Tĩnh, do đó Dân ca ví dặm là một bộ phận không thế thiếu của văn hóa Trường Lưu”, Phó Chủ tịch UBND huyện Can Lộc, Nguyễn Tiến Dũng cho biết.

Gìn giữ cho muôn đời sau

Từ năm 1960-1961, nhiều đoàn nghiên cứu của các trường đại học trong nước và ngoài nước đã đến làng Trường Lưu để khảo sát, nghiên cứu về văn hóa, di sản tại đây, cũng đã có nhiều công trình khoa học về làng Trường Lưu đã được công bố, bảo vệ thành công, trong đó có các trường: Đại học Tổng hợp Hà Nội, Viện Văn học, Viện Sử học, Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Nhân Dân Trung Quốc,…

Với tâm nguyện sưu tầm, gìn giữ và bảo tồn các giá trị văn hóa của dòng họ và quê hương cho nên từ những năm 80 của thế kỷ trước, GS, TSKH Nguyễn Huy Mỹ - hậu duệ đời thứ 16 dòng họ Nguyễn Huy ở Trường Lưu đã bắt đầu hành trình tìm kiếm, lưu giữ những tư liệu thành văn của dòng họ như “Mộc bản Trường học Phúc Giang”, “Hoàng Hoa sứ trình đồ” và nay là “Văn bản Hán Nôm làng Trường Lưu”.

Theo GS, TSKH Nguyễn Huy Mỹ, phần lớn các di sản đều làm bằng các chất liệu như giấy dó, lụa hoặc gỗ thị... cho nên nếu bảo quản không tốt hoặc không được sao chép cẩn thận sẽ có nguy cơ bị thất truyền.

Phó Chủ tịch UBND huyện Can Lộc Nguyễn Tiến Dũng cho biết, để bảo tồn và phát huy các giá trị di sản ở làng Trường Lưu, tỉnh Hà Tĩnh đã đồng ý cho UBND huyện Can Lộc phối hợp các sở, ngành chức năng liên quan khảo sát, lập quy hoạch phân khu xây dựng Làng văn hóa du lịch Trường Lưu tại xã Kim Song Trường.

“Trong Nghị quyết về phát triển du lịch của huyện Can Lộc, địa phương xác định làng văn hóa Trường Lưu là điểm nhấn. Tuy nhiên, nguồn lực để phục dựng, bảo tồn, phát huy các di sản ở Trường Lưu khá lớn, vượt qua khả năng huy động của huyện, xã; vì vậy rất cần sự hỗ trợ tích cực từ Trung ương, tỉnh và các bộ, ngành liên quan để kho tàng văn hóa, di sản ở Trường Lưu được tiếp tục bảo tồn và gìn giữ, trường tồn mãi với thời gian”, ông Dũng nhấn mạnh.

Có thể bạn quan tâm

Một đoạn tường thành cổ Diên Khánh

Phát huy giá trị di sản thành cổ Diên Khánh

Được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia từ năm 1988, trong định hướng phát triển, thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa), sẽ trở thành một điểm nhấn quan trọng trong hệ thống di tích lịch sử, văn hóa địa phương.

Việc tổ chức những chương trình văn hóa-du lịch đặc sắc thu hút lượng khách trong nước và quốc tế đến Gia Lai.

Bản sắc cộng đồng tạo sức bật cho du lịch Gia Lai

Sau sáp nhập, Gia Lai trở thành vùng đất hội tụ độc đáo, nơi núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ giao hòa cùng biển xanh miền trung khoáng đạt. Sự kết hợp ấy đã tạo nên lợi thế riêng biệt, giúp ngành du lịch khẳng định vai trò kinh tế mũi nhọn với những câu chuyện văn hóa, bản sắc và sự đồng hành bền chặt của cộng đồng địa phương.

Phút lắng đọng ở không gian sách cũ Cội Nguồn.

Làm mới cho sách cũ

Lật lại từng trang sách cũ, hình ảnh vùng đất học xứ Huế hiện lên trong dáng vẻ nhẹ nhàng, sâu lắng. Không gian sách Cội Nguồn, phường Thuận Hóa, thành phố Huế của bạn trẻ Nguyễn Thị Mỹ Hằng (27 tuổi) như cánh chim mang theo tri thức nhuốm mầu thời gian.

Đền thờ Vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương ở Cam Lộ.

Phát triển du lịch ở vùng đất cách mạng

Xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị được thiên nhiên ưu ái ban tặng khí hậu ôn hòa, cũng là nơi hội tụ của những tầng nấc văn hóa, lịch sử trầm mặc. Từ “Kinh đô kháng chiến” với thành Tân Sở vang bóng một thời, đến những giếng cổ nghìn năm và vườn chè cổ thụ độc đáo.

Nhà vườn Xuân Đài ở làng Thủy Biều.

Giữ khoảng rỗng cho đô thị Huế

Khái niệm rỗng và mở xoay quanh những làng cổ của thành phố Huế đã nhiều lần được các chuyên gia, nhà nghiên cứu tiến hành thảo luận, đánh giá. Với một thành phố đặc biệt như Huế, giá trị văn hóa, lịch sử đang cùng tồn tại, vừa tách biệt vừa gắn kết với quá trình đô thị hóa.

Không gian linh thiêng của đêm hội âm công bên ánh lửa bập bùng.

Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar của người Pa Kô

Bao đời nay, người Pa Kô tại xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị vẫn gìn giữ những phong tục truyền thống tốt đẹp, giàu triết lý nhân sinh. Trong số đó, Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar là nghi lễ cầu mong sự thịnh vượng, đồng thời là biểu tượng của lòng biết ơn, lối sống thiện lành và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Bạch Mã hướng tới mô hình khu bảo tồn đa chức năng kiểu mẫu theo chuẩn mực quốc tế.

Bạch Mã - hành trình thức giấc

Từ danh hiệu Vườn Di sản ASEAN đến mô hình quản trị rừng dựa trên công nghệ, từ phục hồi đa dạng sinh học đến kinh tế sinh thái bền vững, Bạch Mã đang từng bước khẳng định vị thế một khu bảo tồn kiểu mẫu của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Nghề làm nước mắm tại Phan Thiết.

Phát triển thương hiệu nước mắm Phan Thiết

Nước mắm Phan Thiết có lịch sử truyền thống hơn 300 năm, nổi tiếng với hương vị đậm đà, màu sắc đặc trưng và được xem là đặc sản trứ danh của vùng đất ven biển tỉnh Lâm Đồng. Thời gian qua, thương hiệu nước mắm Phan Thiết được xây dựng, phát triển thành sản phẩm OCOP nhằm quảng bá tại thị trường trong và ngoài nước.

Võ Ca Dao hướng dẫn cho du khách nước ngoài trải nghiệm in tranh mộc bản.

Kể Huế bằng những điều thương nhớ

Từ trải nghiệm cá nhân và ký ức về cố đô, Võ Ca Dao cố gắng chắt lọc thành 100 điều nên thử khi đến Huế. Đó không chỉ là gợi ý cho những ai mới tới đây du lịch lần đầu mà còn là một cách kể Huế bằng đời sống thường ngày.

Các sản phẩm OCOP thủ công mỹ nghệ ở thành phố Đà Nẵng được chú ý tại các hội chợ.

Tạo thêm hành lang pháp lý để sản phẩm OCOP vươn xa

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, sản phẩm nông nghiệp nông thôn của các chủ thể OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tăng lên đáng kể về số lượng, mẫu mã. Bên cạnh tập trung vào những sản phẩm đã và đang có niên hạn, thành phố Đà Nẵng còn có riêng một nghị quyết để phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng bền vững.

Sau khóa đào tạo photovoice, trang bị máy ảnh cho người dân, đã có nhiều tác phẩm ảnh được trưng bày tới cộng đồng trong vùng di sản.

Cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Thành nhà Hồ tọa lạc ở xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Cùng với thực hiện nghiêm các cam kết theo khuyến nghị của UNESCO, tỉnh Thanh Hóa ưu tiên sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích Thành nhà Hồ và vùng phụ cận gắn với phát triển du lịch.

Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.

Khôi phục trang phục truyền thống dân tộc Chứt

Trong khi các dân tộc ở nước ta đều có trang phục truyền thống phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục của từng cộng đồng thì đồng bào dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Bình (trước đây), nay là Quảng Trị lại thiếu trang phục truyền thống.

Du khách tìm hiểu các công đoạn chế tác nón ngựa tại cơ sở của Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Lan.

Chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đang có những bước đi mạnh mẽ, bài bản nhằm phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Trong đó, sản phẩm du lịch làng nghề nón ngựa Phú Gia trở thành điểm nhấn quan trọng, mở đường cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hương, người truyền lửa cho Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân. (Ảnh TRỌNG TÂM)

Để ví, giặm ngân dài cùng năm tháng

Giữa những ngày cuối thu xứ Nghệ, trong không gian ấm áp của Nhà văn hóa Hưng Tân, xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An), tiếng ví, tiếng giặm lại ngân lên mộc mạc mà sâu lắng. Không chỉ là âm thanh của ký ức, đó còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, được gìn giữ và trao truyền bằng tâm huyết của những con người bình dị nơi làng quê.

Giáo viên và học sinh Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing sử dụng nhạc cụ của người Vân Kiều, Pa Kô do trường sưu tầm, trưng bày để sinh hoạt văn hóa văn nghệ.

Gìn giữ văn hóa bản địa

Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing, xã Lìa (tỉnh Quảng Trị) đã xây dựng một không gian trưng bày những giá trị văn hóa đặc sắc của người Vân Kiều và Pa Kô ngay trong khuôn viên nhà trường, qua đó giáo dục học sinh lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương, tôn trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Công nhân Công ty TNHH Ngọc Chung Coir hoàn thiện sản phẩm dây thừng trang trí trước khi xuất xưởng. (Ảnh MỸ HÀ)

Trăn trở nghề sản xuất xơ dừa

Không chỉ nổi tiếng về những món đặc sản gắn liền với dừa, rừng dừa Tam Quan, thị xã Hoài Nhơn (cũ) được đánh giá như “thiên đường dừa thứ hai” của Việt Nam.

Đình làng Lựu Bảo đầy trang nghiêm.

Dấu xưa Lựu Bảo

Qua bao nhiêu năm tháng, ngôi làng Lựu Bảo thuộc phường Kim Long, thành phố Huế vẫn chứa đựng vẻ đẹp nên thơ. Tứ bề gió thổi mây che, làng xưa tựa như nàng thiếu nữ soi bóng xuống dòng sông Bạch Yến trong xanh. Chuyện làng, chuyện sông không thể tách rời là vậy.

Công nhân Hợp tác xã chiếu cói Hoài Châu Bắc hoàn thiện một công đoạn làm ra chiếc chiếu thành phẩm. (Ảnh MỸ HÀ)

Làng nghề chiếu cói Hoài Nhơn

Dệt chiếu cói là nghề truyền thống lâu đời ở xã Hoài Châu Bắc, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định (nay là phường Hoài Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai).

Nhiều du khách trẻ thích thú khi check-in tại Tháp Pô Klong Garai.

Giữ gìn Bảo vật quốc gia, góp phần thúc đẩy du lịch

Khánh Hòa là vùng đất giao thoa văn hóa với sự chung sống của 36 dân tộc anh em, trong đó nổi bật là văn hóa Chăm và Raglai, thể hiện qua hệ thống đền tháp cổ kính, các lễ hội truyền thống đặc sắc cùng phong tục tập quán giàu bản sắc.

Hòn Vọng Phu trong không gian đô thị ở Thanh Hóa.

Nỗ lực bảo tồn hòn Vọng Phu cùng cụm di tích An Hoạch

Hòn Vọng Phu trên đỉnh núi An Hoạch (núi Nhồi) ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa cùng những “Vọng Phu thạch” hiện hữu trên nhiều miền đất đã gắn liền với lịch sử dựng nước, giữ nước cùng đạo lý, nhận thức thẩm mỹ của dân tộc.

Bãi Làng - khu vực trung tâm Cù Lao Chàm.

Cù Lao Chàm - Viên ngọc thô đang được "mài giũa"

Mùa du lịch năm 2025, cụm đảo gần bờ của thành phố Đà Nẵng là Cù Lao Chàm đón hơn 269.000 du khách. So với năm 2024 và những năm trước đó, con số này cho thấy sự tăng trưởng và là một lời khẳng định: Những tiềm năng du lịch mạnh mẽ của “viên ngọc thô” xứ Quảng đang dần được cụ thể hóa, khai thác một cách hiệu quả và đúng hướng.