Làng nghề “tò he” truyền thống ở Nga

Nhắc đến ngành thủ công mỹ nghệ truyền thống ở Nga, chắc hẳn ai cũng biết những sản phẩm mang tính biểu tượng, đặc trưng nhất của “xứ sở bạch dương” như tranh gỗ Khokhloma, đàn Balalaika hay búp bê Matryoshka... Nhưng không phải ai cũng biết, ở nước Nga xa xôi cũng có một làng nghề nặn đồ chơi trẻ em, tương tự như tò he của Việt Nam, chỉ khác là được làm bằng đất sét. Đó là làng nghề đất nặn Khludnevo thuộc vùng Dominichsky, tỉnh Kaluga, phía tây nam nước Nga.

Đồ chơi đất sét Khludnev tại triển lãm cùng tên năm 2020. Ảnh: CULTURE.RU
Đồ chơi đất sét Khludnev tại triển lãm cùng tên năm 2020. Ảnh: CULTURE.RU

Từ thế kỷ 19, người dân làng Khludnevo bắt đầu nặn những đồ chơi nhỏ bằng đất sét để bán ở các chợ quê hay hội chợ. Từ đó, người ta đã lấy tên làng để đặt cho món đồ chơi độc đáo này. Thời đó, các hội chợ ở nông thôn và thành phố vừa là nơi mua bán đủ mọi hàng hóa, vừa là nơi vui chơi với nhiều trò giải trí khác nhau, các quảng trường, hội chợ tràn ngập âm thanh từ những đứa trẻ thổi chiếc còi đồ chơi với đủ mọi hình thù. Trẻ em đặc biệt thích thú với khu vực đồ chơi đất sét tạo hình các con vật dê, gà trống, ngựa hay các nhân vật trong truyện cổ tích. 

Ở làng Khludnevo, làm đồ chơi đất sét là nghề phụ bên cạnh nghề chính là sản xuất đồ gốm. Trong các gia đình ở đây, đàn ông là những người lao động chính, làm các công việc như khai thác, xử lý đất sét và từ đó tạo ra nhiều loại bình, lọ bằng sứ khác nhau. Còn phụ nữ, ngoài nghĩa vụ chính là chăm sóc mái ấm gia đình, họ nặn những bức tượng nhỏ bằng đất sét theo nhiều dạng khác nhau, từ đồ thờ cúng, bùa hộ mệnh đến đồ chơi...

Mặc dù gắn liền với nghề sản xuất gốm, nhưng trước đây, đồ chơi đất sét vùng Kaluga không được coi là vật thể sáng tạo nghệ thuật, nên không được trưng bày tại các cuộc triển lãm đồ chơi đầu tiên ở Nga vào các năm 1890 và 1909. Tuy vậy, công việc chế tác món đồ chơi này vẫn được duy trì và ngày càng phổ biến. Kiến thức và kỹ năng để tạo ra một món đồ chơi Khludnevo được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Trong thời kỳ chiến tranh, việc sản xuất đồ chơi bị ngừng lại. Những người đàn ông phải rời quê hương ra mặt trận chiến đấu, vợ con họ và người già ở lại cáng đáng mọi công việc trong nhà.

Vào giữa thế kỷ 20, nghề thủ công Khludnevo nổi tiếng khắp đất nước qua một loạt các bài báo viết về món đồ chơi độc đáo từ đất sét này. Theo thời gian, các tuyến vận tải và hoạt động buôn bán phát triển rộng khắp. Đồ chơi Khludnevo ngày càng được lan rộng, có mặt ở nhiều vùng xa xôi. Việc nghiên cứu về nguồn gốc, lịch sử và văn hóa bắt đầu được chú trọng. Cuối những năm 60 của thế kỷ 20, một ủy ban nghệ thuật dân gian đã được thành lập nhằm bảo tồn và duy trì nghệ thuật tạo hình của làng. Năm 1970, lần đầu đồ chơi của Khludnevo được trưng bày tại Trung tâm Triển lãm Khludnevo, nơi chúng được trao bằng danh dự từ tạp chí Nghệ thuật trang trí. Sau đó, sản phẩm đất sét này được nghiên cứu chi tiết bởi các nhà phê bình nghệ thuật, có mặt trong nhiều cuộc triển lãm, trưng bày khác nhau. Lịch sử của đồ chơi Khludnevo được miêu tả trong nhiều tác phẩm văn học, các bài báo và công trình khoa học khác.

Ngày nay, đồ chơi đất nặn Khludnevo tiếp tục có mặt ở các cuộc triển lãm, thu hút đông đảo người xem, đặc biệt là trẻ em. Đến với triển lãm, du khách không chỉ được tận mắt chiêm ngưỡng các sản phẩm mà còn làm quen với lịch sử của nghề thủ công này, những đặc thù của nghề làm đồ chơi. Họ bị thuyết phục bởi sự đơn giản đến ngây thơ, sự bình dị, những nét thô ráp của tạo hình các nhân vật. Ở nhiều thành phố trên khắp nước Nga, các xưởng thủ công nhỏ được mở ra thu hút nhiều bậc phụ huynh đưa trẻ đến khám phá, học tập và tự tay tạo ra các sản phẩm đất sét.

Câu chuyện về làng nghề Khludnevo cho thấy, cũng như nhiều nghề thủ công khác, nghề nặn đồ chơi đất sét trải qua những thay đổi gắn liền với thăng trầm của lịch sử. Nhưng trong mọi hoàn cảnh, nghề truyền thống luôn được gìn giữ cẩn trọng bởi những nghệ nhân dân gian. Cũng như ở Việt Nam, đằng sau mỗi chiếc “tò he đất sét” ở Nga là những giá trị văn hóa dân gian cần được lưu giữ và truyền tải đến các thế hệ tương lai.

Có thể bạn quan tâm

Công nhân kiểm tra những cây giống ca-cao tại El Ceibo. Ảnh: THE GUARDIAN

Nông dân Bolivia bảo vệ đất trước “cơn sốt” vàng

Trong bối cảnh giá vàng tăng cao, kéo theo làn sóng khai thác mỏ lan rộng và gây nhiều hệ lụy môi trường, các cộng đồng nông dân tại vùng tây bắc Bolivia đang lựa chọn một hướng đi khác bền vững, đặt nông nghiệp và môi trường lên trên lợi ích kinh tế ngắn hạn.

Công dân có thể thuê người cùng đi khám bệnh. Ảnh: REUTERS

Dịch vụ “người đồng hành” tại Hàn Quốc

Trong bối cảnh số lượng người sống một mình ngày càng gia tăng, chính quyền Seoul (Hàn Quốc) đang triển khai một mô hình dịch vụ đặc biệt nhằm hỗ trợ đối tượng trên đi bệnh viện hay chuyển nhà.

Học sinh thực hành bảo vệ môi trường bên bờ biển. Ảnh: GETTYIMAGES

Đưa “đại dương” vào lớp học

Malaysia có đường bờ biển dài khoảng 4.800km, với nền kinh tế phụ thuộc chặt chẽ vào tài nguyên biển, từ du lịch, dịch vụ tới hậu cần, ngoại thương. Quốc gia Đông Nam Á đang nỗ lực đưa những kiến thức và kỹ năng bảo tồn biển vào hệ thống giáo dục phổ thông, qua những chương trình trải nghiệm thực tế để thu hút học sinh.

AWA bảo đảm đủ các điều kiện để kéo dài tuổi thọ dữ liệu. Ảnh: AWA

Nigeria nỗ lực bảo tồn di sản

Nigeria mới đây trở thành quốc gia châu Phi đầu tiên đưa dữ liệu vào Trung tâm Lưu trữ dữ liệu thế giới Bắc Cực (Arctic World Archive - AWA) tại Svalbard, quần đảo của Na Uy ở Bắc Băng Dương. Đây là động thái nhằm bảo tồn di sản trước nguy cơ mai một và hư hại.

Các nhân viên giao sữa tại nhà giúp người già cảm thấy bớt cô đơn. Ảnh: NIKKEI

Niềm an ủi với người già Nhật Bản

Theo BBC, số lượng người cao tuổi Nhật Bản phải sống một mình ngày một gia tăng. Những “Quý cô Yakult” với các chuyến giao hàng tận nhà định kỳ đang trở thành một kênh kết nối xã hội quan trọng đối với nhiều người già cô đơn.

Gạch CSEB đã chứng minh được sự bền vững. Ảnh: REUTERS

Tái thiết sau thiên tai với gạch sinh thái

Những viên gạch sinh thái, còn gọi là gạch đất nén ổn định có giá thành rẻ hơn gạch nung truyền thống và có sức chống chịu tốt hơn trước thiên tai, được xem là giải pháp hướng tới hoạt động xây dựng bền vững vì con người và môi trường.

Các nữ phạm nhân đọc sách tại Nhà tù Djanira Dolores de Oliveira. Ảnh: AP

Chương trình đọc sách giảm án tù tại Brazil

Chương trình giảm án bằng đọc sách tại Brazil đang mở ra cơ hội cải tạo nhân văn cho phạm nhân, giúp họ rút ngắn thời gian thụ án, đồng thời nuôi dưỡng tri thức và hy vọng tái hòa nhập cộng đồng.

Những vườn chuối xen rừng tại Công viên bang Oedra Branca. Ảnh: THE GUARDIAN

Nông nghiệp giữ rừng Brazil

Bất chấp tốc độ đô thị hóa chóng mặt của Rio de Janeiro (Brazil), những cộng đồng bản địa tại Công viên bang Pedra Branca, thuộc khu vực Vargem Grande vẫn bền bỉ duy trì phương thức canh tác hài hòa với tự nhiên. Những vườn chuối xen rừng không chỉ giúp họ bảo đảm sinh kế mà còn góp phần gìn giữ hệ sinh thái rừng quý giá.

Không gian công cộng mới mang tên Joseph William Bazalgette bên sông Thames. Ảnh: THE GUARDIAN

Không gian mới bên sông Thames

Bờ kè Bazalgette là không gian công cộng ven sông mới mở cửa tháng 1 vừa qua trên bờ sông Thames, London (Anh). Công trình rộng khoảng 0,6ha, được đặt tên theo kỹ sư nổi tiếng người Anh Joseph Bazalgette, xây dựng bên trên dự án “siêu cống” thoát nước sông Thames.

Nhật Bản khuyến khích sử dụng xe tiết kiệm nhiên liệu. Ảnh: ASAHI SHIMBUN

Chính sách thuế xanh tại Nhật Bản

Kể từ sau khi xảy ra trận động đất - sóng thần hồi tháng 3/2011 và sau thảm họa môi trường của Nhà máy điện hạt nhân Fukushima số 1, Chính phủ Nhật Bản đã nghiên cứu, điều chỉnh và hoàn thiện hệ thống chính sách thuế liên quan môi trường và các ngành năng lượng.

Du khách tham quan núi Shamanka trên hồ Baikal. Ảnh: TRIP.COM

Vương quốc băng tuyết kỳ vĩ của Nga

“Sâu nhất”, “cổ xưa nhất”, “đẹp nhất” là những từ mà hầu hết các du khách phải “thốt lên” khi may mắn được “mục sở thị” hồ Baikal nổi tiếng vào mùa đông. Baikal thật sự gây “choáng” bởi vẻ đẹp lộng lẫy, cuốn hút bất cứ ai nhờ sở hữu cảnh sắc thiên nhiên vô cùng độc đáo.

Các nhà ngôn ngữ học thảo luận về việc thu âm tiếng siPhuthi làm tư liệu. Ảnh: THE GUARDIAN

Sự hồi sinh của tiếng siPhuthi

Tiếng siPhuthi của cộng đồng ebaPhuthi (Lesotho) đang được hồi sinh nhờ những nỗ lực ghi chép, chuẩn hóa chữ viết và đưa ngôn ngữ trở lại đời sống. Những cố gắng bền bỉ này đã giúp siPhuthi được công nhận là ngôn ngữ chính thức, mở ra cơ hội gìn giữ bản sắc văn hóa và truyền thừa tri thức cho các thế hệ tương lai.

Nhiệt độ ở Minnesota giảm xuống âm 10oC vào mùa đông. Ảnh: REUTERS

Giải pháp sưởi ấm chi phí thấp

Hệ thống sưởi và làm mát bằng năng lượng nhiệt tích trữ trong tầng nước ngầm đang được Mỹ tái triển khai ở quy mô lớn, mở ra hướng phát triển đô thị bền vững cho tương lai.

Chị Quỳnh (thứ hai, trái sang) tại tiệm bánh mì Việt Nam ở Singapore.

Tiệm bánh mì Việt ở “đảo quốc sư tử”

Quán “Banh mi Society” nằm ở tầng hầm The Central, sát bờ sông Singapore. Bước xuống cầu thang, tôi nghe mấy câu tiếng Việt vọng ra rất rõ. Daniel - người bạn Singapore từng sống ba năm ở TP Hồ Chí Minh - đi cùng tôi, tò mò muốn xem bánh mì Việt ở đây có giữ được hương vị những buổi sáng anh từng ăn gần Nhà thờ Đức Bà hay không.

Nhà máy sản xuất ô-tô Lada ở Tolyatti.

Thủ phủ ô-tô Lada ở “xứ Bạch Dương”

Cách Thủ đô Moscow khoảng 1.000 km, trải dài bên bờ sông Volga thơ mộng, Tolyatti là thành phố công nghiệp nơi hãng xe ô-tô AvtoVAZ sản xuất những chiếc Lada đầu tiên vào năm 1970, trở thành biểu tượng xe hơi nổi tiếng trên khắp thế giới.

Chợ Zando rơi vào tình trạng quá tải trước khi cải tạo. Ảnh: ALAMY

Mô hình chợ bền vững của châu Phi

Từng bị chỉ trích vì quá đông đúc, mất vệ sinh và thiếu an toàn, chợ Zando, khu chợ trung tâm lâu đời của Thủ đô Kinshasa (CHDC Congo) đang bước sang một giai đoạn mới sau 5 năm cải tạo, với thiết kế bền vững, hiện đại, đậm bản sắc địa phương được quốc tế ghi nhận.

Hội chợ Sách quốc tế Cairo. Ảnh: GETTYIMAGES

Tâm điểm văn chương thế giới

Hội chợ Sách quốc tế Cairo lần thứ 57 diễn ra từ ngày 21/1 đến 5/2 tại Trung tâm Triển lãm quốc tế Ai Cập ở thành phố New Cairo, là hội chợ sách lâu đời và lớn nhất trong thế giới Arab.

Nông dân Nigeria tìm kiếm cây trồng thích ứng biến đổi khí hậu. Ảnh: GETTYIMAGES

Nông dân Nigeria tìm cách thích ứng biến đổi khí hậu

Tại Nigeria, nông nghiệp đóng góp khoảng 40% vào tổng sản phẩm quốc nội và hỗ trợ sinh kế cho khoảng 60% dân số. Quốc gia Tây Phi này đang tìm kiếm những giải pháp canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu (BĐKH), qua đó phát triển kinh tế và giảm nghèo.

Cây bao báp cuối cùng tại thủ đô CHDC Congo. Ảnh: THE GUARDIAN

Cây bao báp cuối cùng ở Kinshasa

Giữa nhịp đô thị hóa mạnh mẽ của Thủ đô Kinshasa (CHDC Congo), cây bao báp trăm tuổi cuối cùng còn sót lại ở trung tâm thành phố đang trở thành biểu tượng mong manh của ký ức, văn hóa và cuộc đấu tranh giữ lấy mảng xanh cho một đô thị đang nghẹt thở.

Bữa ăn giá rẻ tại một trường đại học của Pháp. Ảnh: FTV

Mở rộng quy mô “bữa ăn một euro” cho sinh viên

Từ tháng 5 tới, Chính phủ Pháp sẽ triển khai chính sách “Bữa ăn một euro” tại toàn bộ các nhà ăn sinh viên trên cả nước. Đây được xem là một trong những ưu tiên nhằm hỗ trợ sinh viên trong bối cảnh chi phí sinh hoạt leo thang và nhiều áp lực kinh tế kéo dài.

Ở tuổi 68, bà là nữ nghệ nhân cuối cùng còn bền bỉ gìn giữ nghề truyền thống này. Ảnh: CNN

Người giữ hồn mạt chược giữa đô thị Hong Kong

Giữa tốc độ đô thị hóa chóng mặt của Hong Kong (Trung Quốc), bà Ho Sau-Mei vẫn lặng lẽ ngồi trong cửa tiệm nhỏ khắc từng quân mạt chược bằng tay. Ở tuổi 68, bà là nữ nghệ nhân cuối cùng còn bền bỉ gìn giữ một nghề thủ công được xem là di sản văn hóa đang dần mai một.

Những học viên của Roshni Baji. Ảnh: THE GUARDIAN

Những phụ nữ “thắp sáng” Pakistan

Tại Pakistan, một quốc gia còn nặng định kiến giới, hàng trăm phụ nữ đã âm thầm bước vào lĩnh vực kỹ thuật điện và năng lượng, công việc vốn chỉ dành cho đàn ông. Bằng tay nghề, sự kiên trì và lòng dũng cảm, những thợ điện đặc biệt này đang làm thay đổi cách cộng đồng nhìn nhận vai trò của phụ nữ.

Friesen trải nghiệm tại hội chợ hướng nghiệp. Ảnh: THE GLOBE AND MAIL

Xu hướng chọn nghề mới tại Canada

Trước tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) và tình trạng thiếu hụt lao động lành nghề, ngày càng nhiều học sinh Canada chuyển hướng sang các nghề kỹ thuật và thủ công thay vì công việc văn phòng.

Một siêu thị bán hàng tiêu chuẩn chất lượng tại Nhật Bản. Ảnh: NIKKEI

Phát triển hệ thống tiêu chuẩn toàn cầu

Ngân hàng Thế giới (WB) vừa công bố Báo cáo Phát triển thế giới 2025, với chủ đề "Tiêu chuẩn cho phát triển", trong đó nhấn mạnh việc coi tiêu chuẩn là một phần trong chiến lược phát triển để các nước từng bước hướng tới sự thịnh vượng.

GST được áp đối với hầu hết hàng hóa và dịch vụ tại Ấn Độ. Ảnh: GETTY IMAGES

Cải cách thuế tiêu dùng ở Ấn Độ

Chính phủ Ấn Độ chính thức áp dụng Thuế Hàng hóa và Dịch vụ (GST) phiên bản mới, được gọi là GST 2.0, từ tháng 9 vừa qua. Giới chức kỳ vọng đây sẽ là một trong những bước điều chỉnh quan trọng trong chính sách tài khóa của quốc gia đông dân nhất thế giới.

Rừng siêu cây thuộc hệ sinh thái của GBB.

Bên dưới mái vòm khu vườn được check-in nhiều nhất thế giới

David, kỹ sư của Tập đoàn EcoWise khi dẫn chúng tôi đi tham quan Trung tâm năng lượng tái tạo của khu phức hợp Gardens by the Bay (Singapore) có nói rằng: “Mỗi năm Singapore có 500.000 tấn chất thải từ gỗ và cây cảnh. Chúng tôi chuyển những chất thải đó thành năng lượng”.

Trận lũ tháng 5 để lại hậu quả nặng nề. Ảnh: THE GUARDIAN

Người dân Til trước lựa chọn khó khăn

Giữa thung lũng Limi thuộc dãy Himalaya hùng vĩ tại Nepal, người dân làng Til đang đối mặt quyết định khó khăn nhất, đó là phải rời bỏ quê hương. Sau nhiều thảm họa thiên nhiên liên tiếp, tương lai của cộng đồng nhỏ bé này trở nên bấp bênh hơn bao giờ hết.