Ngày trước, cứ sau mỗi lần biển động, các mép nước và bãi cát xuất hiện những mảnh gỗ xưa và mảnh đồ sứ có họa tiết hoa văn cổ. Tưởng chừng chỉ những mảnh vỡ của thời gian được sóng biển đánh dạt vào bờ, nhưng đây lại là dấu hiệu cho thấy rằng dưới lớp đất đá của vùng biển này ẩn chứa cả một kho báu lịch sử.
Năm 2012 trong một lần đánh bắt hải sản, một ngư dân xóm Gành Cả (thôn Châu Thuận Biển) đã nhặt được những chiếc dĩa và chiếc chén sứ đầu tiên có hoa văn cổ, ông xác định được khả năng sâu dưới lòng cát vẫn còn rất nhiều cổ vật chưa được lấy lên.
Tin tức này được lan truyền khắp xóm và các ngư dân trong vùng bắt đầu ra biển lặn để mang cổ vật về trưng bày. Lúc đầu người dân chỉ tò mò và khai thác để trưng bày trong nhà. Về sau, người buôn đồ cổ tìm về và mua với mức giá từ vài chục đến hàng trăm triệu, lúc đấy ngư dân mới biết những món đồ mà mình nhặt được lại có giá trị cao.
Theo chia sẻ của ngư dân nơi đây, khu vực khai thác này có đến 3 đến 4 chiếc tàu cổ, có chiếc thì bị giông bão đánh chìm có chiếc thì bị cháy. Khi khai thác lên, các mảnh gỗ và hàng hoá trên thuyền vẫn còn nguyên vết cháy, đa số là tàu chở đồ gốm sứ có nguồn gốc từ Trung Quốc.
Cách đó không xa, phía trên khoảng 300m trước bãi tắm Châu Tân cũng được ngư dân ghi nhận từng có một chiếc tàu chở đồ đồng và gang. Các vật dụng như: dĩa, chậu, mâm, lò xo… được khắc lên trên bằng những hoạ tiết kỳ lạ và cầu kỳ.
Ngoài chén, dĩa sứ, nhiều ngư dân còn nhặt được bát, thau bằng gốm, bình hoa, ấm trà, chum sứ nhỏ và những hũ khế đựng trang sức vẫn còn nguyên vẹn và điêu khắc những hoạ tiết bắt mắt.
Ngoài ra ngư dân còn nhặt được hàng trăm hòn kén có lẫn cả đồ cổ và đồng xu cổ. Khi đập vỡ kén, số lượng xu cổ người dân thu được tính theo từng gánh. Các đồng xu cổ có kích thước, hình dáng và hoa văn khác nhau.
Một phần được người dân giữ lại để lưu niệm và trưng bày, một số ít được bán cho người sưu tầm, dân chơi đồ cổ, đặc biệt những đồng xu cổ được khắc chữ ở cả hai mặt thường được giới sưu tầm quan tâm hơn.
Anh Đặng Đào, ngư dân xóm Gốc Bàng (thôn Châu Thuận Biển), đã khai thác được nhiều cổ vật khác nhau. Anh kể, năm 2016, trong một lần đi lặn tôm nhí (tôm hùm nhỏ), đợt ấy trời động, sóng cuốn dưới lớp đất cát ló ra một bãi đá rạng. Lúc lặn xuống lặn thử để tìm tôm, anh vô tình lại nhặt được một mảnh của chiếc dĩa cổ.
Sau đó anh Đào cùng một vài ngư dân trang bị đầy đủ thiết bị lặn để tìm kiếm thì phát hiện nhiều dĩa và bát cổ có kích thước to, dày và màu nước men cũng lạ hơn so với tàu cũ trước đây. Ngư dân Đặng Đào chia sẻ: Chúng tôi nhờ những người buôn đồ cổ thẩm định, mọi người bất ngờ vì số cổ vật này có niên đại rơi vào khoảng cuối thời nhà Tống của Trung Quốc”.
Nhìn từ trên cao có thể thấy bãi biển Châu Thuận như một vòng cung tạo thành một eo biển nhỏ. Chính vì thế trước đây nơi này trở thành nơi trú ẩn của các tàu buôn lớn và cũng là nơi giao thương trao đổi hàng hoá và lấy nước ngọt.
Đó cũng là lý do có rất nhiều tàu vào đây để tránh trú bão rồi gặp nạn và bị đắm, để rồi theo thời gian chỉ còn lại những mảnh gốm, đồ sứ và các hiện vật cổ được người dân phát hiện trong quá trình mưu sinh trên biển.
Tại nhà ông Nguyễn Thuận, Phó thôn Châu Thuận Biển, một góc nhỏ ở phòng khách được dành riêng để trưng bày, lưu giữ cẩn thận những cổ vật mà ông tìm thấy trong những lần đi biển.
Theo ông, mỗi đồ vật được tìm thấy dưới lòng biển không chỉ mang giá trị về mặt lịch sử mà còn là dấu tích còn sót lại của một vùng biển từng nhộn nhịp tàu thuyền qua lại.
“Chính quyền địa phương cũng thường xuyên tuyên truyền, vận động người dân nâng cao ý thức bảo vệ các hiện vật cổ, hạn chế tình trạng mua bán, thất lạc hoặc làm hư hỏng những giá trị lịch sử quý giá này”, ông Thuận cho hay.
