Chợ Giáng sinh được tổ chức ở hầu hết các thị trấn và thành phố của Đức, bao gồm các gian hàng bán quà tặng và đồ trang trí cũng như bánh kẹo, xúc xích, đồ uống truyền thống như rượu vang nóng… Mỗi dịp cuối năm, hoạt động này được đông đảo người dân trông chờ. Tuy nhiên, sau các vụ tấn công nghiêm trọng nhằm vào nơi tập trung đông người những năm gần đây, an ninh tại các chợ Giáng sinh ở Đức đã được tăng cường để bảo đảm an toàn cho người tham gia.
Năm vừa qua, cùng với sự phát triển nở rộ của hàng loạt công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) tự động cắt ghép, tạo dựng hình ảnh, thì “làn sóng” nội dung sai lệch đã xuất hiện, đặc biệt là về các khu chợ Giáng sinh này. Trong đó có những video bị chỉnh sửa tạo ấn tượng rằng, lực lượng vũ trang đang bao vây bên ngoài chợ Giáng sinh ở các thành phố lớn của Đức. Ngoài ra, những kẻ tung tin giả cũng tạo nhiều video hoặc hình ảnh sự kiện diễn ra không đúng với thực tế. Những thông tin này góp phần làm gia tăng lo ngại trong dư luận và khuếch đại các tranh luận xã hội nhạy cảm liên quan vấn đề nhập cư và an ninh, trong đó nhắm đến cộng đồng người Hồi giáo ở Đức nói riêng và tại châu Âu nói chung.
Theo DW, một số đoạn video lan truyền trên mạng được cho là ghi lại cảnh tụ tập đông người Hồi giáo tại các chợ Giáng sinh ở hai thành phố lớn là Hamburg và Stuttgart. Tuy nhiên, sau khi được kiểm chứng, hình ảnh này thực chất được ghi tại những sự kiện khác, không liên quan hoạt động Giáng sinh. Ngoài ra, nhiều hình ảnh do AI tạo ra cũng được chia sẻ rộng rãi, mô tả các chợ Giáng sinh với hàng rào dây thép gai hoặc phương tiện quân sự, khiến công chúng có cái nhìn sai lệch về thực tế.
Làn sóng tin giả và hình ảnh do AI bóp méo sự thật đã phần nào phủ bóng lên tinh thần lễ hội của các khu chợ này, vốn đã bị ảnh hưởng do các vụ tấn công bạo lực những năm gần đây. Năm ngoái, một xe ô-tô lao vào chợ Giáng sinh tại thành phố Magdeburg ở miền đông nước Đức đã khiến sáu người chết và hơn 300 người bị thương. Nghi phạm đang bị xét xử là một bác sĩ tâm thần người Saudi Arabia. Trước đó, vào năm 2016, một kẻ tấn công người Tunisia lao xe tải vào chợ Giáng sinh Berlin khiến 13 người thiệt mạng. Giữa tháng 12 vừa qua, giới chức Đức cũng vừa bắt giữ 5 người bị nghi liên quan âm mưu tấn công bằng xe nhằm vào một chợ Giáng sinh ở bang Bavaria.
Trong bối cảnh này, theo bà Lea Fruehwirth, chuyên gia nghiên cứu thông tin sai lệch thuộc Trung tâm Giám sát, Phân tích và Chiến lược của Đức, các chợ Giáng sinh là “mục tiêu lý tưởng” cho tin giả vì mang ý nghĩa cảm xúc mạnh mẽ. Bà Fruehwirth nhận định: “Biểu tượng Giáng sinh gắn với niềm vui, cảm giác cộng đồng và an toàn. Những tin giả cáo buộc người Hồi giáo muốn phá hủy hình ảnh này có thể kích động thù hận trong xã hội”.
Không riêng tại Đức, trong năm qua, hàng loạt quốc gia đã phải đối mặt nạn tin giả tràn lan trên mạng xã hội sau các đợt thảm họa, thiên tai. Gần đây, sau trận động đất lớn ở miền bắc Nhật Bản, tin giả và video do AI tạo ra về những sự kiện thương vong không có thật đã bắt đầu phát tán. Một khảo sát của Cơ quan quản lý viễn thông của Anh (Ofcom) cho biết, khoảng 45% người được hỏi ở Anh gặp phải tin giả mỗi ngày. Với việc sử dụng mạng xã hội để cập nhật tin tức ngày càng tăng, tin giả đã lan rộng nhanh chóng trong những năm qua.
Trong bối cảnh đó, vai trò của các tổ chức báo chí, truyền thông trong việc cung cấp thông tin chính xác, kiểm chứng thông tin trước khi đăng tải và chia sẻ, lại càng trở nên quan trọng. Tiến sĩ Richard Bowyer, giảng viên cao cấp ngành báo chí tại Trường đại học Derby (Anh) cho rằng: “Các tổ chức tin tức phát triển mạnh trong tương lai sẽ là những trang web được tin tưởng và người dùng hoàn toàn có thể trả tiền cho thông tin chính xác và chất lượng. Ngành công nghiệp tin tức cũng đóng một vai trò vô cùng quan trọng, nhu cầu về báo chí chất lượng cao hiện nay lớn hơn bao giờ hết”.
