Nhiều khó khăn thực hiện tiêu chí thủy lợi trong xây dựng nông thôn mới
Theo thống kê, toàn tỉnh Lâm Đồng có 526 hồ chứa với tổng dung tích khoảng 859 triệu m³, 265 đập dâng, 13 cống, 51 trạm bơm và hơn 3.600km kênh mương. Tỷ lệ kiên cố hóa mới đạt 53%, song tỉnh kỳ vọng đến cuối năm 2025, diện tích có tưới sẽ nâng lên 73,45%. Dù vậy, công tác khai thác kinh tế hồ chứa vẫn gặp nhiều vướng mắc.
Tại cuộc làm việc với Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, ông Huỳnh Duy Khôi, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng chia sẻ: “Rất nhiều nhà đầu tư muốn phát triển điện mặt trời, du lịch sinh thái hay kinh tế hồ. Nhưng do quy định sử dụng đất-nước chồng lấn, thủ tục thuê đất mặt hồ và nghĩa vụ tài chính lớn (tiền thuê đất + tiền dịch vụ thủy lợi khác), nên hầu như không dự án nào triển khai hiệu quả”.
Ông Khôi cho rằng cần có cơ chế sử dụng đất-nước đa mục đích và thậm chí phải có chính sách đặc thù để khơi thông các hoạt động kinh tế trên hồ chứa theo hướng khai thác bền vững “vừa bảo đảm an toàn công trình, vừa tạo sinh kế cho người dân”.
Cần cơ chế đặc thù để tháo gỡ điểm nghẽn thủy lợi và xây dựng nông thôn mới ở vùng khó
Theo ông Khôi, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay tại Lâm Đồng sau sát nhập là tiêu chí thủy lợi trong chương trình nông thôn mới, nhiều xã đặc thù địa hình cát, khô hạn hoặc nằm trong vùng không thể xây dựng công trình tập trung thì “muôn năm cũng không đạt tiêu chí”.
Ông Khôi dẫn chứng: “Có 150 công trình cấp nước nhỏ lẻ trước đây phục vụ rất tốt cho dân. Nhưng khi tiêu chí bắt buộc phải làm công trình tập trung quy mô lớn, những hệ thống nhỏ ấy đều phải dừng, trong khi nhu cầu của người dân vẫn còn nguyên”. Từ đó, Lâm Đồng kiến nghị điều chỉnh tiêu chí theo đặc thù từng vùng và cho phép mô hình cấp nước linh hoạt phù hợp miền núi, vùng cát. Tỉnh cũng đề xuất mở cơ chế thu hút đầu tư dịch vụ-thủy sản trên hồ chứa để giảm gánh nặng ngân sách.
Theo lãnh đạo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, việc sửa đổi Luật Thủy lợi và các nghị định liên quan đang đi vào giai đoạn cuối. Một yêu cầu cấp bách là làm rõ hoạt động nào trong phạm vi bảo vệ công trình cần lập dự án đầu tư, hoạt động nào không; đặc biệt là nuôi trồng thủy sản, dịch vụ du lịch và khai thác đa mục tiêu trên mặt nước.
Ông Nguyễn Tùng Phong, Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi nhấn mạnh yêu cầu cập nhật đồng bộ về cơ chế, chính sách và pháp luật nhằm nâng cao chất lượng quản lý, vận hành công trình thủy lợi trong bối cảnh nhu cầu nước cho sản xuất, sinh hoạt và các ngành kinh tế ngày càng tăng.
Theo ông, các nội dung sửa đổi Luật Thủy lợi và các nghị định liên quan đang bước vào giai đoạn cuối, cần sự phối hợp chặt chẽ từ các đơn vị pháp chế, tổng hợp để đưa vào Nghị định sửa đổi Nghị định 67/2018/NĐ-CP và Nghị định 40/2023/NĐ-CP. Một trong những yêu cầu cấp thiết là quy định rõ loại hình hoạt động nào trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi cần lập dự án đầu tư, loại hình nào không cần đặc biệt với nuôi trồng thủy sản, kinh doanh dịch vụ hay khai thác đa mục tiêu trên mặt hồ.
Về an toàn hồ chứa, ông Phong cho biết: Cục đã đề xuất những điều chỉnh quan trọng trong quy trình vận hành, trong đó đáng chú ý: Cho phép Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh được quyết định hạ thấp mực nước hồ trong những tình huống rủi ro cấp 3 trở lên; xem xét nâng dung tích phòng lũ bằng hai cách: hạ thấp mực nước đón lũ hoặc gia cố nâng cao đập để tăng dung tích thiết kế; đánh giá lại khả năng an toàn kết cấu khi nâng đập, bảo đảm ổn định công trình.
“Việc vận hành hồ chứa phải được điều chỉnh linh hoạt hơn, phù hợp tình huống thực tế và yêu cầu phòng chống thiên tai ngày càng phức tạp,” ông Phong nhấn mạnh.
An toàn hồ chứa và sinh kế bền vững: Đổi mới thủy lợi Lâm Đồng
Công tác thủy lợi tại Lâm Đồng nói riêng và toàn quốc nói chung đang đứng trước yêu cầu mới: ứng phó cực đoan khí hậu, tăng nhu cầu nước đa mục tiêu, hoàn thiện pháp luật để gỡ vướng cho quản lý và phát triển kinh tế hồ chứa.
Ý kiến của Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi và địa phương thống nhất theo hướng: Hoàn thiện quy định pháp lý rõ ràng, khả thi; linh hoạt trong các tiêu chí nông thôn mới; nâng cao năng lực vận hành hồ chứa an toàn; khai thác công trình thủy lợi theo hướng đa mục tiêu, bền vững và tạo sinh kế mới.
Buổi làm việc giữa Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi và Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng đã phác họa các nhóm giải pháp quan trọng: Hoàn thiện pháp lý, linh hoạt tiêu chí nông thôn mới, nâng cao an toàn hồ chứa và khai thác công trình theo hướng đa mục tiêu. Với hệ thống hồ đập lớn nhất cả nước, Lâm Đồng đang đứng trước cơ hội tái thiết thủy lợi theo hướng hiện đại, bền vững, bảo đảm an ninh nguồn nước, phát triển nông nghiệp và mở thêm sinh kế cho hàng trăm nghìn nông hộ.
